Vogelbekdier
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
Het vogelbekdier (Ornithorhynchus anatinus) is een opmerkelijk zoogdier omdat het een opvallend aantal kenmerken deelt met vogels en reptielen. Het is bijvoorbeeld een van de weinige zoogdieren die eieren leggen. Toch is het vogelbekdier niet verwant aan vogels. Het vogelbekdier wordt tot de zoogdieren gerekend, omdat de dieren hun jongen voeden met melk uit gespecialiseerde melkklieren. Het is het enige lid van de onderorde Platypoda, een van de nog weinig voorkomende soorten cloacadieren. De kenmerken van dit primitieve zoogdier herinneren eraan hoe zoogdieren (en vogels) geleidelijk zijn geëvolueerd uit reptielen [2].
Inhoud |
Leefwijze
Vogelbekdieren komen voor in het oosten van Australië en zijn echte waterbewoners. Ze bewonen vooral rivieren en meren, maar komen ook wel in ondiepe gedeelten in zee voor. Hun lichaam is helemaal afgestemd op leven in het water, hoewel ze zich ook op het land kunnen voortbewegen. Op het land lopen ze enigszins wijdbeens en waggelend.
Vogelbekdieren leven solitair en zijn territoriaal. Ze graven holen in oevers waarin ze zich overdag schuilhouden. De holen bevinden zich vooral boven de waterspiegel. Ze foerageren vooral 's nachts. Ze zijn ongeveer vijftig tot zestig centimeter lang (de staart meegerekend) en kunnen ongeveer zeventien jaar oud worden.
Het vogelbekdier is een van de weinige diersoorten die een zomerslaap houden.
Eigenschappen
De voorste poten van een vogelbekdier dienen als peddels, de achterste poten als stuur. De dikke staart kan fungeren als een soort roer, maar er wordt ook vet in opgeslagen. Tussen de tenen zitten zwemvliezen. Deze vliezen kan het vogelbekdier onder zijn poten wegvouwen, zodat er klauwen vrijkomen en het graven kan. De korte fluwelige vacht lijkt op die van een mol en is waterdicht.
Vogelbekdieren leven van vis, wormen, weekdieren en garnalen. Hun eendachtige snavel is in tegenstelling tot bij vogels, niet hard, maar zacht en flexibel en wordt gebruikt om in modder te wroeten op zoek naar voedsel. De snavel is bedekt met huid. Deze huid is nog wel eens beschadigd doordat ze zichzelf hebben gestoten of gesneden aan scherpe objecten onder water. In de snavel zitten kleine zintuigen die gevoelig zijn voor elektrische signalen die prooidieren afgeven. Bij het foerageren onder water vertrouwt het vogelbekdier geheel op zijn snavel. De oren en ogen worden afgesloten. Een jong vogelbekdier heeft tanden. Later gaan de tanden verloren en worden ze vervangen door rijen horizontaal geplaatste hoornachtige ribbels. De voorste ribbels zijn scherp en snijden het voedsel, de achterste ribbels zijn stomper en vervullen de functie van kiezen.
Eieren
Het vrouwelijke vogelbekdier legt 2 tot 3 eieren. Deze zijn niet hard en breekbaar maar leerachtig, zoals bij reptielen. Het wijfje legt haar eieren in een hol en bebroedt ze ongeveer tien dagen, door zich eromheen te krullen. Tijdens het broeden verlaat ze het hol vrijwel niet. Wanneer de jongen geboren worden zijn ze nog blind en hebben nog geen vacht. Ze zijn op dat moment ongeveer vijfentwintig millimeter groot.
Hol van een vogelbekdier
Het Australische vogelbekdier graaft bij de rivieroever een gecompliceerd broedhol. Dit broedhol kan wel 30 meter lang zijn. Het vrouwtje legt hier haar eieren in. Wanneer de eieren uitgekomen zijn verzorgt de moeder de jongeren in het hol. Telkens wanneer het vogelbekdier het hol verlaat zorgt ze ervoor dat de ingang van de tunnel afgesloten is met modder. Op deze manier beschermt ze haar jongen tegen vijanden.
Zogen
Vogelbekdieren hebben geen tepels. De melk vloeit bij het wijfje uit de talgklieren van de haren die in melkvelden aangelegd worden op haar borst. De melk lekt langs de haren en de jongen likken het op. Na vier maanden verlaten de jongen het hol en kunnen ze zelfstandig eten.
Gif
Mannelijke vogelbekdieren hebben aan beide achterpoten sporen waarmee ze gif kunnen injecteren. Meestal wordt dit gif ingezet om tijdens de paartijd concurrerende mannetjes te bestrijden, maar het dier zet dit wapen ook in tegen vijanden. Het gif bevat meer dan 80 toxines.[3] Het gif is niet direct dodelijk, maar kan bij mensen extreme en chronische pijn veroorzaken. Vogelbekdieren zijn geen agressieve dieren, maar een mannetje dat wordt opgepakt en zich bedreigd voelt zal niet aarzelen om zijn belager te prikken.
Lichaam
Het lichaam van het vogelbekdier is opmerkelijk opgebouwd, hij heeft de snavel van een eend, lijf van een mol en staart van een bever. De lichaamstemperatuur bij de vogelbekdieren schommelt tussen de 25 °C en de 35 °C, maar meestal is de lichaamstemperatuur ongeveer 32 °C, wat opmerkelijk laag is voor een zoogdier. Door zijn dikke vacht en lage lichaamstemperatuur kan hij makkelijk oververhit raken.
- Het gewicht: mannetje: 1,2 - 2,6 kg, vrouwtje: 0,7 - 1,6 kg
- De lengte: mannetje: 50 cm, vrouwtje: 43 cm
- De leeftijd: tot 16 jaar, gemiddeld mannetje: 4-5 jaar, vrouwtje: 6-8 jaar
- De kleur: diep bruin met een goudkleurige buik
DNA
Onderzoek uit 2008 naar het DNA van vogelbekdieren leidde onder andere tot de conclusie dat het genoom van een vogelbekdier voor 80% overeenkomt met dat van andere zoogdieren. Daarbij werd het DNA vergeleken met dat van mensen, muizen, honden, buidelratten en kippen. Uit het DNA-onderzoek bleek ook dat de in het DNA besloten genen die verantwoordelijk zijn voor het vermogen om eieren te leggen met delen van het DNA van de kip en bij uitbreiding van reptielen overeenkomen.[4]
Houden in gevangenschap
Vogelbekdieren stellen hoge eisen aan hun leefomgeving. Het is daarom moeilijk om ze in gevangenschap te houden. Het is dan ook verboden om vogelbekdieren te exporteren of als huisdier te houden.
Trivia
- Een van de hoofdrolspelers uit de Disney-animatieserie Phineas en Ferb is een vogelbekdier, namelijk Perry het vogelbekdier.
Bronnen, noten en/of referenties:
- Foley, Jim. "Creationism and the Platypus", The TalkOrigins Archive, 18 februari 1997. Bezocht 23 oktober 2007.
- ↑ (en) Vogelbekdier op de IUCN Red List of Threatened Species.
- ↑ talkorigins.org
- ↑ Poisonous platypuses confirm convergent evolution. Nature News (12 oktober 2010). Geraadpleegd op 12 oktober 2010.
- ↑ DNA van vogelbekdier staat op papier. Trouw (8 mei 2008). Geraadpleegd op 12 oktober 2010.
