Gebruiker:Smiley.toerist/Kladblok

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Gtk-paste.svg
Dit is het persoonlijke kladblok van Smiley.toerist.
Een kladblok is een subpagina van iemands gebruikerspagina. Het dient als testruimte voor de gebruiker en is geen artikel in de encyclopedie. Wel is het, net als de artikelen in de encyclopedie, voor iedereen zichtbaar en dient het geen onoorbare dingen te bevatten.
Het is, ook in een kladblok, uitdrukkelijk niet toegestaan om zonder toestemming auteursrechtelijk beschermd materiaal van derden te publiceren.
Enkele handige links: Spiekbriefje | Snelcursus
Andere testplaatsen: De algemene zandbak | De probeerpagina van de snelcursus | De sjabloonzandbak

Catalaanse ontwikkelingen[bewerken | brontekst bewerken]

Hier een tijdlijn geplukt uit de BBC website:

  • 1 oktober: referendum
  • 27 oktober: Onafhankelijkheidsverklaring (definitieve), gevolgd door artikel 155
  • 30 oktober: Aanklachten van rebellie, seditie en misgebruik van publieke gelden tegen ontslagen leden van de Catalaanse regering.
  • 2 november: Diverse Catalaanse ministers worden opgesloten
  • 3 november: Europese arrestatiebevelen worden uitgevaardigd voor Puigdemont en vier van zijn ministers die naar België zijn gevlucht.
  • 5 december: Europese arrestatiebevelen worden ingetrokken door een Spaanse rechter. Reden is de beperkende uitleveringsvoorwaarden. Zij mogen dan alleen vervolgd worden voor feiten die ook in België strafbaar zijn.
  • 21 december: Puigdemont is herkozen in het Catalaans parlement en de onafhankelijkspartijen hebben een nipte meerderheid in zetels, maar niet in stemmen.
  • 1 maart 2018: Puigdemont ziet af van zijn kandidatuur voor president en wijst Jordi Sanchez als kandidaat.
  • 21 maart 2018: Jordi Sanchez ziet op zijn beurt af van de kandidatuur van president. In plaats daarvan wordt Jordi Turull voorgesteld voor benoeming. Deze was voorlopig vrij gelaten onder beperkende voorwaarden. De hardlijn separatisten weigeren voor hem te stemmen. Zij willen alleen Puigdemont. Vermits er een eerste stemming is geweest, gaat nu de termijn van twee maanden lopen waarbij een regering moet gevormd worden. Zo niet komen er nieuwe Catalaanse verkiezingen.
  • 23 maart 2018: Jordi Sanchez, Jordi Turull en anderen worden gearresteerd. 13 Catalaanse leiders worden aangeklaagd [1] De rechter beveelt dat nieuwe Europese arrestatiebevelen worden uitgegeven voor diegene die voortvluchting zijn. Op dat moment is Puigdemont in Finland. Het arrestatiebevel moet in Finland eerst nog vertaald worden en tegen dan is Puigdemont het land uit.
  • 25 maart 2018: Puigdemont gearresteerd in Duitsland komende van Denemarken.

Sjablonen voor KML files (gebruik coördinaten voor geografische lijnen en vormen)[bewerken | brontekst bewerken]

(zie ook discussie op: Commons) Ik ben aan het onderzoeken hoe wij KML files (coördinaten voor geografische lijnen en vormen) kunnen gebruiken. Het linken naar zelf aangemaakte google maps is wel handig maar heeft ook grote nadelen. De gebruiker kan de onderliggende kaart niet kiezen zoals bij puntcoördinaten (locatiegegevens). De onderliggende KML code is persoonlijke eigendom en niet toegankelijk en beheerbaar door de gemeenschap. Er zijn problemen om de KML-code te uploaden in de Commons en het lijkt niet snel oplosbaar. (zie bugzilla:26059)

Er is echter een tijdelijke oplossing met een sjabloon die wordt gebruikt in de Engelse wiki. Voorbeeld:

ShareMap has wizard to automatically upload KML files for selected article within Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Attached_KML

Is het mogelijk, in afwachting van een oplossing in de Commons, dergelijke sjablonen te gebruiken in onze Nederlandse wikipedia? Ik stel voor om dit even uit te proberen bij de 1777 dijken van de Oostendse polders in De Polders. Nu met google map link.

Op de langere termijn zie nog van komen dat er standaard bij artikelen over geografische objectenlijnen (spoorlijnen, kanalen, wegen, etc) en gebieden standaard via Wikidata een link gelegd wordt naar de betrokken KML file in de Commons. Ik zou daarom niet teveel tijd en energie steken in veel KML sjablonen te maken, maar wel zeer nuttig voor sommige artikelen.Smiley.toerist (overleg) 19 nov 2013 10:12 (CET)

Fyra internationaal treindienstregeling[bewerken | brontekst bewerken]

Station nr 9208(1) nr 9216 nr 9220 nr 9228 nr 9236 nr 9240 nr 9248 nr 9256 nr 9260(2) nr 9268(2)
Amsterdam Centraal V 5:47 7:41 8:41 10:41 12:41 13:41 15:41 17:41 18:41 20:41
Schiphol V 6:03 7:55 8:55 10:55 12:55 13:55 15:55 17:55 18:55 20:55
Rotterdam V 6:28 8:26 9:26 11:26 13:26 14:26 16:26 18:26 19:26 21:26
Antwerpen Centraal A 7:03 9:03 10:03 12:03 14:03 15:03 17:03 19:03 20:03 22:03
Brussel Centraal A 7:38 9:38 10:38 12:38 14:38 15:38 17:38 19:38 20:38 22:38
Brussel Zuid A 7:42 9:42 10:42 12:42 14:42 15:42 17:42 19:42 20:42 22:42

(1)Niet op zondag en 25 dec, 1 jan, 1 april
(2)Niet op 31 december[1]

Station nr 9201(1) nr 9209 nr 9217 nr 9221 nr 9229 nr 9237 nr 9241 nr 9249 nr 9257(2) nr 9261(2)
Brussel Zuid V 6:18 8:16 10:18 11:18 13:18 15:18 16:18 18:18 20:18 21:18
Brussel Centraal V 6:22 8:20 10:22 11:22 13:22 15:22 16:22 18:22 20:22 21:22
Antwerpen Centraal V 6:57 8:57 10:57 11:57 13:57 15:57 16:57 18:57 20:57 21:57
Rotterdam A 7:34 9:34 11:34 12:34 14:34 16:34 17:34 19:34 21:34 22:34
Schiphol A 8:04 10:04 12:04 13:04 15:04 17:04 18:04 20:04 22:04 23:04
Amsterdam Centraal A 8:19 10:19 12:19 13:19 15:19 17:19 18:19 20:19 22:19 23:19

Evolutie schedelgrootte, bevalling en vroege kindertijd[bewerken | brontekst bewerken]

Evolutie geboortekanaal

De overgang naar het rechtop lopen heeft gevolgen voor het geboortekanaal. Een groot geboortekanaal en het efficiënt rechtop lopen gaat niet goed samen. Vrouwen hebben bredere heupen dan de man om de baby te dragen en toch een aanvaardbaar efficiency bij het rechtop lopen. Anderhalf miljoen jaar geleden begon de steeds grotere hoofdgrootte van baby's evolutionair een probleem te worden.[2] Nog steeds is de bevalling bij mensen moeilijk en zonder medische assistentie (bijvoorbeeld o.a. keizersnede) sterven veel vrouwen bij de geboorte van hun kind. Er Kwamen diverse aanpassingen:

  • Het kinderhoofd draait een kwartslag tijdens de bevalling voor een betere doorgang. De schouders van de baby zijn eveneens een obstakel. Die moeten los van elkaar draaien.
  • Het kinderhoofd is licht vervormbaar zodat het zich beter kan aanpassen aan de geboortekanaal[3].
  • In tegenstelling tot de apen en andere dieren, hebben de vrouw meestal assistentie nodig tijdens de bevalling. De vrouw kan in verband met de geboorteligging moeilijk met haar handen assisteren en de baby ontvangen.
  • De grootte van het pasgeborene hoofd wordt beperkt door de hersenen na de geboorte flink te laten doorgroeien. Bij mensen is het hoofd bij de geboorte maar 29% van een volwassen hoofd. (Dit is bij chimpansees 47-48%.) Hierdoor zijn de hersenen van een pasgeborene minder ontwikkeld dan bij andere dieren.[4] Bij veel andere dieren kunnen pasgeborenen al heel snel zichzelf verplaatsen maar blijven wel afhankelijk van de ouder voor voedsel, opvoeding en bescherming. Jonge apen (en waarschijnlijk onze voorouders) grijpen zich vast aan het lichaam/vacht van de moeder en gaan overal mee.
  • Pasgeboren kinderen zijn voor lange tijd zeer hulpeloos en kwetsbaar. Pas na 10 maanden begint de kruipfase.[5]. In een gevaarlijke leefomgeving zoals de savanne met roofdieren, moeten de ouders evolutionair zich aanpassen om de kinderen te beschermen en te verzorgen. Daar er geen overblijfselen zijn, behalve stenen werktuigen, is niet te achterhalen hoe de leefgemeenschap zich hierop aanpaste. Er zijn hypothesen dat de leefgemeenschappen over beschermde (schuil)plekken beschikten, waar de baby's veilig door oppassers bewaakt konden worden. Ook gaat men er van uit dat baby's in draagdoeken gedragen konden worden voor de langere afstanden, zodat de armen vrijgehouden konden worden.[6][7]

Bij vergelijkende studies blijkt er een sterke correlatie tussen intelligentie en de duur van de afhankelijkheid (borstvoeding).[8] Deze correlatie is zelf sterker dan die met de relatieve hersengrootte. Het lijkt erop dat een intelligent brein het beste ontwikkeld met zo weinig mogelijke voorprogrammering (instincten, reflexen). In de hulpeloze fase zijn de hersenen actief met het observeren en allerlei verbanden te leggen. Een extreem tegenvoorbeeld is de vlinder die zich ontpopt uit haar cocon en zo kan wegvliegen en volledig kan functioneren en reageren op haar omgeving.

Kangoeroes[bewerken | brontekst bewerken]

Kangoeroes, springhazen en notomys bewegen zich in tegenstelling tot de andere dieren met het springen met beide achterpoten tegelijk. Sommige vogels bewegen zowel met de spring als de wandel methode. Voor grotere snelheden vliegen ze. Kangoeroes kunnen zich efficiënt voortbewegen door dat vezelachtige weefsels (spieren en pezen) gebruikt worden als elastiek om kinetische energie tijdelijk op te slaan in potentiële energie die dan weer te herbruiken bij het afzetten.[9] De achillespees maar ook tal van andere spieren, waaronder de staart dragen hieraan bij.[10] De op en neer beweging van de staart is synchroon met de achterpoten waardoor de staart de afzetkracht van de achterpoten versterkt. Bij het bewegen met trage snelheid is het springen inefficiënt en gebruiken ze een voortbewegingsmethode waarbij de staart als een extra been wordt gebruikt samen met de vier poten (vijfbenig). De staart is dan verantwoordelijk voor evenveel voortstuwing als de voor en achterpoten gecombineerd.[11][12] Bij het eerste deel van de staart zijn de staartbeenderen even groot als de rugwervels en die kunnen veel gewicht dragen.[13] Bij lage snelheid is de kangoeroe dus geen tweevoetig dier.

Donkere materie[bewerken | brontekst bewerken]

Bij sterrenstelsels neemt de orbitale snelheid af naarmate de sterren verder staan van het middelpunt van het sterrenstelsel. Daar bij een sterrenstelsel de massa meer gespreid is dan bij een zonnestelsel waarbij de overgrote massa aanwezig is in de centrale ster, gelden de wetten van Kepler maar bij benadering. Onze zon wordt in de Melkweg aangetrokken naar het middelpunt van het Melkweg door de massa van de vele sterren aldaar, maar ook door de sterren in de nabije omgeving en sterren die verder af staan van het middelpunt van de Melkweg. De som van alle deze krachten is naar het centrum van de Melkweg. Pas als de ster/voorwerp ver is van het middelpunt (aan de rand van de Melkweg of er buiten) en er weinig meer lokale massa is, worden de lokale 'zwaartekracht' effecten minder en is de derde wet van Kepler toepasbaar: de afname van de orbitale snelheid omgekeerd evenredig zijn met het kwadraat van de afstand tot het middelpunt van het sterrenstelsel. De hier besproken gaswolken bevinden zich buiten het zichtbare sterrenstelsel. Uit snelheidsmetingen van de gaswolken blijkt dat deze een even grote orbitale snelheid, onafhankelijk van de afstand tot het middelpunt van het sterrenstelsel. Dit is het 'flat rotation curves' probleem.[14] Het toevoegen van extra massa in dezelfde verdeling als de zichtbare massa lost het probleem niet op. Om dit zwaartekrachteffect te krijgen moet de extra massa (DM) aan de rand van het sterrenstelsel aanwezig zijn door de eerder besproken lokale 'zwaartekracht' effecten deze 'flat rotation curves' te verklaren. Bij de aangepaste zwaartekrachttheorieën is deze 'flat rotation curves' een gevolg van de zwaartekracht die minder snel afneemt met de afstand.Smiley.toerist (overleg) 18 jul 2019 14:03 (CEST)

Waarom is er geen inflatie ondanks stimulus en schulden?[bewerken | brontekst bewerken]

Ik verzamel ik de opmerkingen en bedenkingen die ik van diverse bronnen/commentatoren heb gelezen. De bedoeling is het kaf van de koren te scheiden.

Symptomen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Monetaire stimulus heet weinig of geen effect op de economieën.
  • Inflatie blijft laag en is niet omhoog te krijgen. (ook niet in Japan waar het al veel langer aan de gang is)
  • Ook als de economie op volle capaciteit draait en er is weinig werkloosheid, dan komt er nog geen inflatie. Volgens de klassieke economie theorieën zou dit wel zo moeten zijn.

Uitzonderingen hierop zijn extreme gevallen zijn landen waar er een echte vertrouwenscrisis zoals in Venezuela, Turkije en Zimbabwe. De VS is een uitzondering op een uitzondering daar dit land vrijwel onbeperkt dollars kan uitgeven, daar een een wereldmunt is. Bovendien is er bij wereldwijde beleggers een rotsvast vertrouwen in de dollar en de Amerikaanse economie.

Vermoedelijke oorzaken[bewerken | brontekst bewerken]

  • vergrijzing en bevolkingskrimp in de ontwikkelde landen. Een goede casus is Japan waar het probleem zich eerst voordeed. (de Japanse ziekte in veel commentaren). Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat er geen extra vraag komt die productieverhogende investering rechtvaardigen. Maakindustrieën en dienstverdeling gaan eerder uit van krimp van de interne markt. Een krimpende economie. Er is wel een verschuiving naar zorg, maar zeker geen grote vraag naar consumptie goederen. Hierdoor is er weinig vraag naar kapitaal en heeft stimuleren geen zin.
  • Inkomensverdeling is verslechterd waardoor voor de meeste consumenten er geen welvaartsstijging is (eerder achteruitgang). Het soort banen (zero urencontracten) geeft ook geen toekomstzekerheid. Consumenten gaan extra inkomsten eerder gebruiken voor afbetalingen of om te sparen, eerder dan om te consumeren. Veel mensen hebben allerlei schulden (studiefinanciering, hypotheek, etc) wat niet beschikbaar is voor consumptie. De rijken hebben wel meer geld, maar die dat eerder beleggen dan uitgeven. Zij zitten nu eenmaal hoog in de consumptie piramide, waarbij alle basisbehoeftes al lang zijn voldaan.
  • Door de geringe beleggingsinkomsten willen consumenten eerder sparen om bijvoorbeeld eerder te kunnen stoppen met werken. Het vertrouwen in de pensioenen is minder geworden. De lage rente werkt ondanks de lage beleggingsresultaten hierdoor averechts. De geringe beleggingsresultaten van verzekeraars en pensioenen worden doorberekend aan consumenten. (Pensioenpremieverhoging, lagere uitkering, hogere pensioenleeftijdgrensverhoging) Dit remt de economie af. De renteverlaging heeft plussen en minnen en de vraag of dit in totaal nog stimulerend werkt.
  • Bedrijven gebruiken het goedkoop kapitaal niet voor investeringen maar kopen hiermee hun aandelen op of verhogen het dividend. De economie wordt hierdoor niet gestimuleerd, wat wel de bedoeling was. Bij veel gaan veel inkomsten naar het afbetalen van schulden. Dat is de tegenhanger van de stimulatie van consumptie door krediet. Volgens economen wordt er teveel gespaard en niet genoeg geconsumeerd, maar de kredietverlening in het verleden heeft dit effect tot gevolg. Nog dieper in de schulden steken help alleen op zeer korte termijn. De 'kredietstimulus' is vrijwel uitgewerkt.
  • Met de vergrijzing is er een afbouw van vermogen. Voor de verkoop van de effecten moet er echter een tegenpartij zijn. Zonder groeiende economie is die er niet. Nu heeft de centrale bank die rol overgenomen, met het opkopen van effecten. Dit geld gaat niet naar investeringen/stimulering zoals de bedoeling was. De waarde van de effecten echter negatief beïnvloed door de lage rente, waardoor er nog meer effecten verkocht moeten worden (dezelfde inkomsten) en er zo een vicieuze ontstaat.
  • Einde 'natuurlijke groei': Naarmate de economieën zich ontwikkelen komen ze tegen de natuurlijke grenzen van de groei aan. Landen in ontwikkeling hebben nog hoge groeicijfers maar die zullen op termijn ook afzwakken. Er is wel een sterke correlatie tussen bevolkingsgroei en economiegroei. Dit wordt niet altijd gerealiseerd door afremmende factoren zoals corruptie, onveiligheid, etc. De langetermijngroei wordt bepaald door de technologische vooruitgang en het uitvoeren van structurele maatregelen om de economie efficiënter te maken. (vrije markt, concurrentie, rechtsbescherming, ondernemingsklimaat, etc). Als een economie tegen zijn natuurlijke grenzen aanloopt heeft stimuleren ook geen zin.
  • 'Zombiebedrijven' worden in leven gehouden door de lage rente. Hierdoor wordt te weinig kapitaal afgeschreven (faillissementen en saneringen). Met het de openstaande geldkraan van de centrale banken is er teveel kapitaal rondzwerven. Bedrijven kunnen door het bestaan van de zombiebedrijven geen extra markt veroveren en kunnen hierdoor niet groeien met omzet en winst, die weer in de economische cyclus gaat. Concurrerende bedrijven kunnen de prijzen niet opdrijven en dit beperkt de inflatiemogelijkheden.

Nuttige bronnen[bewerken | brontekst bewerken]

Eight centuries of global real interest rates, R-G, and the ‘suprasecular’ decline, 1311–2018Smiley.toerist (overleg) 5 feb 2020 21:28 (CET)

Immuniteit[bewerken | brontekst bewerken]

COVID-19 is een nieuwe ziekte, waardoor er weinig bekend is over de immuniteit. Er zijn aanwijzingen dat genezen patiënten immuniteit opbouwen voor ten minste meerdere maanden.[15] De bevindingen zijn echter voorlopig, omdat de uitbraak van begin 2020 is[16][17], en deels gebaseerd op ervaringen met andere ziekten, zoals SARS[18] en griep[19] of op resultaten van kortlopend onderzoek bij Resusapen.[20] Onbekend is bijvoorbeeld of immuniteit afhangt van de ernst van de symptonen bij mensen die de ziekte hebben doorgemaakt[21] en welke al dan niet erfelijke factoren bijdragen aan immuniteit.

Serologische immuniteitstesten, waarbij getest wordt op in het bloed aanwezige specifieke antilichamen voor het virus, worden nog te onbetrouwbaar geacht om immuniteit aan te tonen.[22]Wel zijn deze testen geschikt voor epidemiologisch onderzoek naar eerdere infecties.

In China zijn antilichamen uit het bloedplasma van herstelde patiënten met succes gebruikt voor passieve immuuntherapieA new report raises hope that the blood of recovered patients can help treat severe coronavirus cases, Business Insider, 27 maart 2020. Er zijn diverse medische proeven, elders in de wereld met de passieve immuuntherapie voor COVID-19. Bij het Erasmus MC worden onderzoeken met passieve immuuntherapie voor COVID-19.[23] De eerste resultaten worden in augustus 2020 verwacht.

statistiek tabel[bewerken | brontekst bewerken]

week dagen in 2020 sterfte 2020 2019 2018 2017
verschil met gemiddelde tot en met week 10
9 24 februari - 1 maart -1,3% -42 3.090 3.066 3.937 3.152
10 2 - 8 maart -1,2% -38 3.094 3.172 4.092 3.054
11 9 - 15 maart 2,6% 81 3.213 3.228 3.733 2.843
12 16 - 22 maart 15,1% 474 3.606 3.043 3.430 2.778
13 23 - 29 maart 41,9% 1311 4.443 3.014 3.225 2.850
14 30 maart - 5 april 62,1% 1.946 5.078 2.900 3040 2.764
15 6 april - 12 april 58,2% 1.829 4.961 2.900 2860 2.810
16 13 april - 19 april 36,6% 1.145 4.277 2.959 2760 2.713
17 20 april - 26 april 17,5% 549 3.681 2.957 2.663 2.778
Totaal 7.255 31.746 24.282 27.077 22.964

Te verbeteren: Coronacrisis in Europa[bewerken | brontekst bewerken]

aub zorgvuldiger schrijven: "met de golf", "besmette gebieden aanpakken", "regio's sparen", "de stijging trof het land", "in alarm fase komen", "gelijk als" enz. Graag zakelijk en precies zonder metaforen - veralgemeniseringen moeten door bronnen onderbouwd worden

Met het oplopende aantal infecties, namen de meeste landen regionale maatregelen, om de meest besmette gebieden aan te pakken en de andere regio's te sparen. De stijging van het aantal besmettingen trof echter het hele land en het was maar een kwestie van tijd totdat de minder besmette gebieden ook in de alarmfase kwamen. Uiteindelijk hebben bijna Europese landen tegen het eind van oktober, landelijke maatregelen genomen die grotendeels gelijk zijn als die genomen tijdens de eerste golf. De ervaringen uit de eerste golf worden meegenomen in de nieuwe maatregelen. Een groot verschil is dat de scholen wel open blijven, met aangepaste maatregelen. Alleen bij het middelbaar en het hoger onderwijs zijn soms virtueel. Bedrijven kunnen open blijven mits ze maximaal thuiswerken en op het bedrijf mondmaskers en sociale afstand regels respecteren. De Baltisch staten, Duitsland, Griekenland en Scandinavië hebben wel een opleving van de besmettingen, maar het infectieniveau is lager dan in de rest van Europa.(status 25 oktober 2020[24])

bron ontbreekt: gebruiken alle europese landen kleurcodes. verplichte opgelegd - tautologie, "negatief getest"= slordige zinsbouw, hoe vaak is meestal, "er zijn uitzonderingen": te vaag en daarmee inhoudsloos. zin zonder werkwoord

Met de tweede golf zijn de binnengrenzen officieel open gebleven. In de praktijk worden echter aan de internationale reizigers verplichte quarantaines opgelegd, meestal ook nadat de reigers negatief zijn getest. Voor het lokaal woon/werk verkeer over de grens en kortdurend verblijf zijn er uitzonderingen. Voor België een verblijf korter dan 48 uur. De kleurcodes en infectie status van de verschillende Europese regio's worden Europees afgestemd door de 'Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding' die een Europese kaart publiceert. Tijdens de eerste golf beoordeelde de gezondheidsdienst van elk land zelf de kleurcodes van de andere landen/regio's in Europa en welke reisbeperkingen noodzakelijk zijn.

verplaatssjabloon[bewerken | brontekst bewerken]

Spoorwegjubilea in Nederland#Treinen door de Tijd (1989) Spoorwegjubilea_in_Nederland&oldid=57340038

Getijdengeul[bewerken | brontekst bewerken]

Een getijdengeul is geul waar eb- en vloedwater doorheen stroomt. Deze geulen ontstaan door de stroming van eb en vloed die door erosie geulen uitgraven. Een slenk is een geul in het hoogstgelegen intergetijdengebied, de kwelder, maar op ook strand en zandbanken.[25] In lager gelegen gebied spreek men ook van een priel. Op waterkaarten wordt vaak de suffix 'gat' gebruikt voor de benaming van geulen.

(morfo)dynamiek[bewerken | brontekst bewerken]

De ebstroom veroorzaakt de meeste erosie tijdens laag tij bij het lager gedeelte van de geul. In getijdengebieden is er altijd een afwateringsstroom afkomstig van droog gekomen zanden en slikken. Vooral zand neemt veel water op wanneer die onder water komt, dit opgenomen water wordt tijdens de laagtij langzaam afgegeven. Bij hoogtij is de geul en omgeving onderwater en heeft het water veel meer ruimte om te stromen ook buiten de geul, waardoor de vloedstroomsnelheid niet hoog is op de geulbodem. Tijdens de vloedfase wordt bovendien een deel van de waterpeil stijging in de geul gestuwd door de ebstroom die tot stilstand komt. Bij grote geulen is bij het keren van de tij een groot [[|Impuls (natuurkunde)|impuls]] van het water dat al in beweging is. Hierdoor ontstaan tegenstromen en stuwing. In bredere waterlopen met meerdere geulen komt het vaker voor dat tijdens de wisseling van eb naar vloed of omgekeerd, de stroomrichting van de hoofdgeul anders is dan in een nevengeul.[26] Door de geringe stroomsnelheid op veel tijdens de vloedfase kan sediment bezinken die dan weer gedeeltelijk weggespoeld wordt door de ebstroom. Bij vloed is de stroomsterkte niet alleen afhankelijk van de veranderende waterpeil, maar ook hoeveel extra oppervlakte onder water komt. Bij hoogtij en zeker bij springtij is er extra watervolume als er meer oppervlakte onder water komt. In principe stroomt er evenveel water in beide richtingen, maar de ebstroom duurt langer. In de hoger gelegen delen van de slinken en zandbanken blijft de afwatering immers doorgaan tot het stijgende waterpeil die delen heeft bereikt. Dezelfde debiet in de stroomopwaartse richting is korter van duur maar met een diepere en bredere stroom. Door het hogere waterpeil zijn de geulen op dat moment breder en dieper.

De geulontwikkeling wordt naast de stroomdynamiek, ook sterk beïnvloed door de aanwezigheid van klei, zand, grind, schelpen, mosselbanken en onderliggende rotsformaties. Dit bepaald de mate van erosie bij sterkste stromingen. Bij een sterke stroom blijft alleen het grotere formaat sediment van zand, grint en schelpen over op de bodem. Op plaatsen waar geen of zeer weinig stroom is bezinkt klein formaat sediment (klei en slib). Er is een natuurlijk evenwicht: Bij een hoge stroomsnelheid is er meer erosie op waardoor de geul dieper en breder wordt. Hierdoor wordt het debietcapaciteit groter, waardoor de snelheid van de stroming minder wordt. Bij flessenhalzen blijft de stroomsnelheid hoog. Die kunnen kunstmatig zijn (bedijking met een nauwe doorgang of door stuwdammen) of natuurlijke barrières, zoals rotsformaties. Het bijzondere van een getijdengeul is dat het water in tegengestelde richtingen stroomt. Bij rivieren is er bij meanders een sterke erosie is aan de buitenbochtoever, vooral aan de stroomafwaartse kant. Bij vloed is stroomrichting omgewisseld en zal de erosie op sommige andere plekken voorkomen.

Op hoog gelegen plaatsen waar de bodem stabiel is begroeiing mogelijk, waardoor de oevers gestabiliseerd worden met kwelderplanten, zoals zeekraal, Engels slijkgras, zeeaster en kweldergras[27]. Onder water met een stabiele bodem kunnen schelpdieren en zeewieren zich vestigen, die erosie kunnen beperken. Meanders komen vaak voor bij slenken, die naar het land toe zich vaak opsplitsen in veel kleinere waterlopen. Hoe meer slib afgezet wordt hoe meer de rivierlopen gaan meanderen. Bij getijdengeulen wordt ook sediment landinwaarts gebracht door de vloedstroom. Hierdoor kan op termijn landaanwas zijn op hoger geleden gebieden. Andersom kunnen er bij dijkdoorbraken en overstromingen, door de getijdenwerking geulen ontstaan, waarmee de zee verder landinwaarts oprukt.

menselijke interventies[bewerken | brontekst bewerken]

Bij het afdammen van het hoger gelegen slenk ontstaat er een zoetwater kreek en kan kwelder ingepolderd worden, door het regenwater te spuien via de spuisluis. Om een slenk bevaarbaar te houden kan bewust veel water worden gespuid op het moment van het laagste tij. Hierdoor wordt de slenk verder worden uitgegraven en is de slenk bevaarbaar bij hoogtij. Plaatselijk kan de geul verdiept worden door met dijken en andere obstructies om een flessenhals te creëren. Voor dieper water is regelmatig baggeren onvermijdelijk, daar diep water met weinig stroom dichtslibt.

Slenken[bewerken | brontekst bewerken]

In vrijwel alle slikken, kwelders, wadden en bij grote zandbanken waar er geen overheersende stroming is. Een voorbeeld is de Slenk van het Reitdiep. Bij stranden. Ook de getijdenstromen tussen de lagune en de zee bij de Zandmotor DeltaDuin creëerden slenken die na verloop van tijd dynamisch evolueren. Verschuivingen, verzandingen door het stuifzand veroorzaakt door sterke winden tijdens stormen, nieuwe doorbraken naar de zee, waardoor oude geulen dichtslibben.

Suatiegeul[bewerken | brontekst bewerken]

Op stranden ontstaan er stromingen door de golfslag over ondiepe zandbanken. De golven stuwen water over de zandbank heen in de iets diepere slenk die dit water terug afvoert naar zee. Bij de monding van de Suatiegeul kunnen hierdoor muistroomen ontstaan. Feitelijk zijn deze geulen het effect van de golfslag en niet de getijden.

Referenties[bewerken | brontekst bewerken]

Kreek (water) met rode link naar getijdengeul. Prielen worden vaak ...gat genoemd. zie Slenk van het Reitdiep Wikidata item (creek (Q2043393) ) sluit niet helemaal aan met het Nederlands begrip.

tidal creek (d:Q27250)

Nuttige bronnen[bewerken | brontekst bewerken]

https://www.nature.com/articles/s41586-020-2598-9 Ik probeer de meer wetenschappelijk bron voor het BBC artikel te achterhalen. https://www.bbc.com/news/health-55651518 https://www.gov.uk/government/news/past-covid-19-infection-provides-some-immunity-but-people-may-still-carry-and-transmit-virus

Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afgesplitst vanaf een ander artikel op de Nederlandstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie deze pagina voor de bewerkingsgeschiedenis.

voetnoten (van de kladblok)[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Hispeed folder
  2. Birth, obstetrics and human evolution, BJOG, Volume 109, issue 11, november 2002
  3. Het hoofdje van je baby, Medicinfo encyclopedie
  4. Sexual Paradox: Complementarity, Reproductive Conflict and Human Emergence, Christine Fielder, Chris King
  5. Wat moet jouw kindje op welke leeftijd kunnen?, Buskruit met muisjes, 18 januari 2018
  6. The Artificial Ape: How Technology Changed the Course of Human Evolution by Timothy Taylor, The Guardian, 4 september 2010
    Google Books extract
  7. Anthropologie, Duncan caldwell, 2013
  8. Why Are Babies So Dumb If Humans Are So Smart?, The New Yorker, 7 september 2016
  9. Kangaroo Hopping & Their Extra Leg, panique.com.au
  10. Kangaroos: Biology of the Largest Marsupials, Terence J. Dawson, bladzijde 9, voorlaatste paragraaf
  11. kangaroo tail a third leg that gives speed not just balance says study, The Guardian,
  12. The kangaroo's tail propels and powers pentapedal locomotion, NCBI website
  13. Kangaroos: Biology of the Largest Marsupials, Terence J. Dawson, bladzijde 8, Figure 1.5
  14. Modified Newtonian Gravity as an Alternative to theDark Matter Hypothesis, Galaxies 2017, bladzijde 1
  15. COVID-19 Futures hoofdstuk 'The next few years'. Citaat:
    Either way, you're now immune. For how long?
    COVID-19 is most closely related to SARS, which gave its survivors 2 years of immunity.
    The coronaviruses that cause "the" common cold give you 8 months of immunity.
    There's reports of folks recovering from COVID-19, then testing positive again, but it's unclear if these are false positives.
    One not-yet-peer-reviewed study on monkeys showed immunity to the COVID-19 coronavirus for at least 28 days.
  16. Er waren op 3 mei 2020 wereldwijd meer dan een miljoen patiënten genezen. Hoewel een klein aantal genezen patiënten nadien positief zijn getest, blijkt bij nader inzien dat de testen inactive virusresten detecteerden.South Korea says recovered coronavirus patients who tested positive again did not relapse: Tests picked up ‘dead virus fragments’, Business Insider, 30 april Er is tot nu toe is er geen bewezen geval van herinfectie.
  17. In China zijn antilichamen uit het bloedplasma van herstelde patiënten met succes gebruikt voor passieve immuuntherapieA new report raises hope that the blood of recovered patients can help treat severe coronavirus cases, Business Insider, 27 maart 2020
  18. Bij SARS, de meest verwante ziekte, duurt de immuniteit twee jaar en vermindert daarna het aantal specifieke antilichamen.Duration of Antibody Responses after Severe Acute Respiratory Syndrome, Emerging infectious diseases, oktober 2007
  19. Bij endemische coronavirussen, zoals griep, is de immuniteit minstens acht maanden.Direct observation of repeated infections with endemic coronaviruses, Columbia University, 2020 Citaat:'Instances of natural re-infections with the same virus type have been documented previously in which repeated infections with OC43 and 229E were recorded by serological testing. Subsequent infections were separated by at least 8 months, though study participants were tested every 4 months.'
  20. Er zijn proeven uitgevoerd op rhesusapenReinfection could not occur in SARS-CoV-2 infected rhesus macaques, Cold Spring Harbor University, 13 maart 2020 die aantonen dat bij deze apen na 28 dagen immuniteit bestaat.
  21. Van Dissel: minder immuun na milde klachten corona. Telegraaf (8 april 2020). Geraadpleegd op 8 april 2020.
  22. Everything we know about coronavirus immunity and antibodies — and plenty we still don’t, Statnews, 20 april 2020
  23. Eerste coronapatiënt krijgt plasma met antistoffen, over vier maanden resultaat onderzoek Erasmus MC, AD, 10 april
  24. ECDC kaart: '14-day COVID-19 case notification rate per 100 000, weeks 42-43' (geraadpleegd 2 november 2020)
  25. Slenk definities
  26. Zie getijdestroomkaarten Westerschelde: Stroomkaarten Westerschelde Oosterschelde
  27. Planten van de schorren