Tetritskaro (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Tetri Tsqaro (district))
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Tetritskaro
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი
Vlag van Tetritskaro Wapen van Tetritskaro
Kaart van Tetritskaro
Situering
Regio Kvemo Kartli
Coördinaten 41°25'NB, 44°18'OL
Algemeen
Oppervlakte 1.174,5 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gestegen 22.485[1]
(19,1 inw./km²)
Hoofdplaats Tetritskaro
Burgemeester Giorgi Tsiklaoeri (2021-)
Overig
Website tetritskaro.gov.ge
Foto's
View of Samshvilde Canyon.jpg
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Tetritskaro (Georgisch: წალკის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het zuiden van Georgië met ongeveer 22.500 inwoners (2021[1]), gelegen in de regio (mchare) Kvemo Kartli. De gemeente, waarvan de gelijknamige stad het administratieve centrum is, heeft een oppervlakte van ruim 1.174 km² en ligt voor het grootste deel in het Kvemo Kartli Plateau.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Oejezd Tiflis

Na het uiteenvallen van Koninkrijk Georgië in de 15e eeuw behoorde het gebied van de gemeente tot het Koninkrijk Kartli, dat in 1762 overging in het Koninkrijk Kartli-Kachetië. In de tussentijd kwam het gebied met de Vrede van Amasya in 1555 in Safavidisch Perzisch gecontroleerd gebied te liggen.[4] In de 18e eeuw worstelde het Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los van de Perzische overheersing. In de 18e eeuw was het gebied regelmatig het slachtoffer van agressieve Ottomaanse en Perzische invallen wat leidde tot ontvolking. Door het in 1784 gesloten Verdrag van Georgiejevsk tussen Kartli-Kachetië en het Russisch Rijk werd het koninkrijk uiteindelijk vanaf 1801 Rusland ingelijfd.[5]

De Russisch-Turkse Oorlog in 1828-1929 leidde tot de vestiging van Pontische Grieken en Armeniërs vanuit het Ottomaanse Rijk naar met name Tsalka, maar ook Tetritskaro na de Krimoorlog (1853-1856).[6] Daarnaast emigreerden Duitsers in de 19e eeuw naar dit gebied. Deze Kaukasusduitsers stichtten verschillende koloniën, waaronder in 1818 Elisabethtal (het huidige Asoereti in Tetritskaro) en (Neu-)Katharinenfeld (nu Bolnisi).

Het gebied lag tussen 1804 en 1930 administratief in het Oejezd Tiflis, dat in de periode 1840-1846 in het Gouvernement Georgië-Imeretië lag en na splitsing van dat Gouvernement in het Gouvernement Tiflis kwam te liggen.[7] Met de Sovjet verovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de administratieve hervorming in 1930 werd het rajon Agboelachi gevormd (de toenmalige naam voor Tetritskaro) en kreeg het de huidige omvang. In 1940 veranderde de naam in de Georgische vertaling, Tetri-Tskaro.[8] Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Kvemo Kartli, en is in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Hogere delen van Nationaal park Algeti, zuidkant van het Trialetigebergte

De gemeente bestaat geografisch voor een groot deel uit het Kvemo Kartli Lava Plateau, dat een van west naar oost geleidelijk aflopende hoogte heeft 1.500 - 500 meter boven zeeniveau.[9] Er liggen met name in de westelijke helft heuvelruggen in het landschap met een relatieve hoogte tot 500 meter. De Chrami is de belangrijkste rivier in de gemeente, die de westelijke en zuidelijke grens vormt. Deze rivier stroomt door een ruim 200 meter diepe kloof door het Kvemo Kartli Plateau, de Samsjvilde canyon. In west-oost richting stromen nog enkele andere rivieren door de gemeente. Aan de noordzijde wordt de gemeente begrensd door het Trialetigebergte, terwijl de heuvels in de westkant de overgang vormen naar het hogere Dzjavacheti Plateau dat onderdeel is van het Armeens Hoogland. De hoogste bergtoppen van de gemeente komen nauwelijks boven de 2.000 meter boven zeeniveau uit.

Tetritskaro grenst aan acht gemeenten, te weten in het westen en zuidwesten aan de gemeenten Tsalka en Dmanisi, in het zuiden aan Bolnisi, in het zuidoosten aan Marneoeli, en in het oosten aan Gardabani. Dan in het oosten nog de hoofdstad Tbilisi, in het noordoosten Mtscheta (regio Mtscheta-Mtianeti), en in het noorden ten slotte aan Kaspi (regio Sjida Kartli.

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Laat middeleeuws Pitaretiklooster
Duits huis in Asoereti

Begin 2021 telde de gemeente Tetritskaro 22.485 inwoners,[1] een stijging van ruim 6% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] Tetritskaro is met 19,7 inwoners per km² een dunbevolkte gemeente in de regio Kvemo Kartli. Het aantal inwoners in de hoofdplaats Tetritskaro steeg met 28% in diezelfde periode. In 2021 bedroeg de urbanisatiegraad ruim 25%, waardoor de gemeente een plattelandskarakter heeft.

Na de val van het communisme kreeg de gemeente Tetritskaro te maken met een flinke bevolkingsdaling tot 2002. Er woonden veel Pontische Grieken die vanaf 1989 emigreerden. Daarna stabiliseerde het bevolkingsaantal en is er in recente jaren sprake van een lichte toename dat vooral op conto van het stadje Tetritskaro komt.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Tetritskaro
1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002[10] 2014 2021
Gemeente Tetritskaro - - - Gestegen 39.150 Gedaald 36.945 Gedaald 34.593 Gestegen 36.432 Gedaald 25.354 Gedaald 21.127 Gestegen 22.485
Tetritskaro [11] - - Gestegen 2.156 Gestegen 5.564 Gestegen 6.896 Gestegen 7.281 Gestegen 8.692 Gedaald 4.041 Gedaald 3.093 Gestegen 3.960
Manglisi (daba) - 2.883 Gestegen 3.528 Gestegen 4.333 Gedaald 3.757 Gestegen 3.797 Gestegen 4.013 Gedaald 2.752 Gedaald 1.441 Gestegen 1.698
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[12][13][14][15] Noot:[10]

Etniciteit[bewerken | brontekst bewerken]

Tetritskaro had in het verleden een grote Griekse gemeenschap, wat gerelateerd is aan de 19e eeuwse migratie van Pontische Grieken naar met name de buurgemeente Tsalka. In de jaren 70 en 80 van de 20e eeuw woonden er ongeveer 7.500 - 8.500 Grieken in Tetritskaro, ruim 20% van de bevolking. Het aantal Grieken is na de val van het communisme echter drastisch afgenomen, vooral vanwege emigratie naar Griekenland. Anno 2014 woonden er slechts 186 Grieken in Tetritskaro, wat dus nog geen 1% van de bevolking is.

Tetritskaro was etnisch divers gedurende de Sovjet-periode met substantiële groepen etnische minderheden. Georgiërs waren weliswaar de grootste groep, maar niet in de absolute meerderheid met een aandeel tussen de 40-45%. Naast de aangehaalde Grieken, waren er grote groepen Azerbeidzjanen, Armeniërs, Russen en ook Osseten. Deze laatste groep vindt zijn oorsprong in de Osseetse gemeenschappen in de historische regio Trialeti. Het aandeel Georgiërs is in Tetritskaro naar ruim 80% gestegen, voornamelijk vanwege het vertrek van de andere etnische gemeenschappen. Het aantal Georgiërs is door de jaren heen vrij stabiel gebleven in de gemeente. Niet alleen Grieken zijn massaal vertrokken, maar ook Russen en Osseten, en op mindere schaal Azerbeidzjanen en Armeniërs. Met de val van de Sovjet-Unie vertrokken Russen overal uit Georgië, de Osseten zijn met name door etnische spanningen in de jaren 1990-1992 vertrokken, ook al raakte het conflict rond Zuid-Ossetië de Osseten in Tetritskaro en Tsalka niet. Volgens de volkstelling van 2014 vormen de Georgiërs (82,5%) de meerderheid in Tetritskaro, gevolgd door Azerbeidzjanen en Armeniërs (7,3% elk). Het aandeel Grieken is gedaald tot minder dan 1% van de bevolking in Tetritskaro.

Etnische samenstelling van de gemeente Tetritskaro
Jaar 1970[17] 1979[18] 1989[19] 2002[20] 2014[21]
Georgiërs 16.000 15.665 16.732 18.769 17.424
Armeniërs 2.730 2.416 2.499 2.632 1.544
Azerbeidzjanen 5.694 5.044 4.520 1.641 1.548
Grieken 7.588 7.637 8.413 1.281 186
Osseten 2.284 1.688 1.297 205 85
Russen 2.097 2.336 2.365 689 277
Totaal 36.945 35.227 36.490 25.354 21.127

Religieuze samenstelling[bewerken | brontekst bewerken]

De overgrote meerderheid van de bevolking is Georgisch-Orthodox (84,3%), terwijl 10,9% islamitisch is en 2,7% Armeens-Apostolisch. Daarnaast zijn er ruim 100 jehova's en enkele tientallen katholieken.[22]

Administratieve onderverdeling[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Tetritskaro is administratief onderverdeeld in 19 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 90 dorpen (სოფელი, sopeli), waarvan 13 onbewoond zijn. Er is één nederzetting met een stedelijk karakter (დაბა, daba) en één stad (ქალაქი, kalaki).[2]

Tientallen plaatsen in de gemeente hebben de status van hooglandnederzetting gekregen, waardoor er extra overheidsgeld vrijkomt voor ontwikkeling en sociale steun. Dit programma moet de ontvolking van dorpen in de berg regio's tegengaan.[23][24]

Bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeentelijk centrum Tetritskaro

De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Tetritskaro is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 36 leden: 24 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 12 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[25] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 30 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Giorgi Tsiklaoeri van Georgische Droom met 65,2% van de stemmen gekozen tot burgemeester. De 12 districtszetels zijn allen naar kandidaten van Georgische Droom gegaan. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (53,6%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (28,0%), Voor Georgië (4,5%) en Lelo voor Georgië (4,0%). Acht partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[26][27]

Partij 2017 [28] 2021 [29] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 29 27                                                      
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 3 7            
  Voor Georgië 1  
  Lelo voor Georgië 1  
  Alliantie van Patriotten (AP) 1
  Democratische Beweging 1
  Georgische Arbeiderspartij 1
Total 35 36  

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Manglisikathedraal

In de gemeente zijn diverse bezienswaardigheden, voornamelijk natuurschoon en oude ruines:

  • Nationaal park Algeti. Een bosrijk beschermd natuurgebied op de zuidelijke hellingen van het Trialetigebergte.
  • Manglisikathedraal, een functionerende 6e-7e eeuwse kathedraal in Manglisi met een voor die periode uniek ontwerp.
  • Pitaretiklooster. Een laat middeleeuws klooster in de binnenlanden van de gemeente, op ongeveer 26 kilometer ten zuidwesten van Tetritskaro.
  • Samsjvilde. Ruïnes van een gefortificeerde stad en archeologische vindplaats. Locatie van oudste stad van Kartli die teruggaat naar 3e eeuw VC. Een paar kilometer ten zuiden van Tetritskaro.
  • Goedarechiklooster. Een 13e eeuws klooster in het dorpje Goedarechi. De bijbehorende kerk is in 2006 gerestaureerd.
  • Fort Kldekari. Ruïnes van een oorspronkelijk 9e eeuws fort op een hoge rots vanwaar een weids uitzicht over de hoogvlaktes is. Gelegen in de noordwestpunt van de gemeente, op de grens met de regio Sjida Kartli.[30]

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Sh33 bij Tsjivsjavi

De belangrijkste doorgaande weg door de gemeente is de nationale route Sh31 die vanaf de internationale route S6 (E117) tussen Tbilisi en Marneoeli, de regio Kvemo Kartli verbindt met Samtsche-Dzjavacheti. Deze weg eindigt in Ninotsminda vlakbij de Armeense grens. Verder vormt de nationale route Sh33 een belangrijke verbinding voor het gemeentelijk centrum Tetritskaro naar Marneoeli in het oosten, en Tsalka in het westen en is de nationale route Sh34 een korte verbindingsroute vanaf Tetritskaro naar de Sh31.

Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw is Tetritskaro verbonden met het spoor, door middel van de lijn Marabda - Tetritskaro - Tsalka - Ninotsminda - Achalkalaki. De route is feitelijk sinds 2007 buiten gebruik voor passagiersvervoer nadat deze vanaf 2007 grondig gemoderniseerd werd in het kader van de Baku-Tbilisi-Kars spoorlijn. Sinds 2017 rijden er internationale goederentreinen over het spoor. Het lokale passagiersvervoer is niet hervat.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Tetritsqaro Municipality.