Desmond Tutu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  Desmond Tutu
1931
Bisschop Desmond Tutu
Bisschop Desmond Tutu
Geboorteland Zuid-Afrika
Geboorteplaats Klerksdorp, Transvaal
Nobelprijs Vrede
Jaar 1984
Voorganger(s) Lech Wałęsa
Opvolger(s) International Physicians for the Prevention of Nuclear War

Desmond Mpilo Tutu (Klerksdorp, 7 oktober 1931) is een Zuid-Afrikaans geestelijke en mensenrechtenactivist. Hij was de eerste zwarte aartsbisschop van de Anglicaanse Kerk in Kaapstad en ontving voor zijn inspanningen in de strijd tegen de apartheid op 16 oktober 1984 de Nobelprijs voor de Vrede. Hij was voorzitter van de Waarheids- en Verzoeningscommissie, die na de val van het apartheidsregime ernaar streefde de verschillende bevolkingsgroepen in vrede met elkaar te laten leven.

Een bekend citaat van Tutu is: "Beter dan gerechtigheid in de vorm van vergelding, is gerechtigheid die tot verzoening leidt".

Biografie[bewerken]

Tutu werd geboren in Klerksdorp in de Zuid-Afrikaanse provincie Transvaal. Hij stamt af van de Xhosa en de Tswana. Omdat hij een opleiding in de zorg niet kon betalen werd hij in 1955 schoolmeester. Twee jaar later nam hij ontslag en startte hij een theologische opleiding in Johannesburg. In 1961 werd hij benoemd tot priester van de Anglicaanse Kerk en vertrok hij naar Londen waar hij zijn alma mater behaalde aan King's College.

In 1978 werd Tutu secretaris-generaal van de South African Council of Churches (SACC) en kreeg hij bekendheid als woordvoerder van Zwarte Zuid-Afrikanen, wiens burgerrechten door de blanke apartheidsregering onderdrukt werden. Zijn nadruk lag op geweldloos protest en buitenlandse druk via een economische boycot. In 1984 won hij de Nobelprijs voor de Vrede en twee jaar later werd hij de eerste zwarte aartsbisschop van Kaapstad. In 1985 redde hij het leven van een man die op het punt stond gelyncht te worden door een menigte.[1]

Tutu met zijn dochter Mpho Andrea in Nederland, 2012

Na de vrijlating van Nelson Mandela in 1990 en de daaropvolgende democratisering van Zuid-Afrika poneerde Tutu het concept van de regenboognatie, waarin de vele volken van Zuid-Afrika in vrede samenleven. In 1994 werd Mandela tot president verkozen en een jaar later benoemde hij Tutu tot hoofd van de Waarheids- en Verzoeningscommissie, waarin de mensenrechtenschendingen in apartheidstijd naar voren werden gebracht. In 1996 trad hij af als aartsbisschop van Kaapstad.

In 2007 was hij co-stichter van The Elders, een raad van oud-wereldleiders met het doel om wereldwijde problemen op te lossen.

In 2010 maakte Tutu bekend zich terug te trekken uit het openbare leven om het rustiger aan te doen.[2] Desondanks was Tutu in september 2012 op bezoek in Nederland. Hij bezocht onder andere Deventer, Culemborg, Enschede, Groningen en Den Haag. Op 19 september reikte Tutu de Internationale Kindervredesprijs in de Ridderzaal in Den Haag uit. Op 2 november 2013 sprak hij tijdens de herdenkingsdienst voor prins Friso in Delft.

Standpunten[bewerken]

ANC en Mandela[bewerken]

Tutu gaf jarenlang steun aan het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en Nelson Mandela, maar werd steeds kritischer naarmate het ANC grotere regeringsmacht kreeg. In mei 2013 maakte hij bekend niet meer voor het ANC te stemmen in verband met "ongelijkheid, geweld en corruptie"[3] en in juni sprak hij zijn steun uit voor de nieuwe partij Agang.[4] Voorafgaand aan de Zuid-Afrikaanse parlementsverkiezingen in 2014 riep hij het Zuid-Afrikaanse volk op om na te denken en niet als stemvee voor het ANC te dienen.[5]

Tutu noemde Nelson Mandela na zijn dood "een kolos van onberispelijke moraliteit en integriteit, de meest bewonderde persoon ter wereld", maar bekritiseerde hem voor zijn hardnekkige loyaliteit tegenover zijn kameraden en partijgenoten en aanvankelijke gebrek aan oog voor de aidscrisis.[6]

Zimbabwe[bewerken]

Tutu bekritiseerde de mensenrechtenschendingen in Zimbabwe en noemde de Zimbabwaanse president Robert Mugabe een karikatuur van een Afrikaanse dictator. Ook had hij kritiek op het beleid van stille diplomatie van de Zuid-Afrikaanse regering in deze kwestie.[7]

Israël[bewerken]

Tutu beschuldigde Israël van apartheidspolitiek tegenover de Palestijnen, dat hij vergeleek met de behandeling van zwarten in het oude Zuid-Afrika.[8]

Tibet[bewerken]

Tutu is een vriend en bondgenoot van de dalai lama Tenzin Gyatso en steunt een onafhankelijk Tibet. Hij hekelde de beslissing van de Zuid-Afrikaanse regering om de dalai lama geen visum te verstrekken, met het oog op de goede betrekkingen met handelspartner China. Hierdoor kon de dalai lama in 2011 Tutu's 80e verjaardag niet bijwonen en in 2014 niet aanwezig zijn bij een bijeenkomst van Nobelprijswinnaars in Kaapstad.[9][10]

Irakoorlog[bewerken]

In 2012 zei Tutu dat de voormalige Amerikaanse president George W. Bush en Britse premier Tony Blair voor hun rol in de Irakoorlog berecht moesten worden door het Internationaal Strafhof. Hij beschuldigde Bush en Blair van het vertellen van leugens over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak, wat gebruikt werd als aanleiding voor de inval.[11]

Homoseksualiteit[bewerken]

Tutu heeft zich ingezet voor homorechten en bekritiseerde de Anglicaanse Kerk over diens negatieve opvattingen betreffende homoseksualiteit. Hij zei dat "als God, zoals ze zeggen, homofoob is, zou ik die God niet aanbidden."[12]

Overig werk[bewerken]

Tutu is de oprichter van de Desmond Tutu HIV Foundation, dat zich inzet voor het voorkomen en behandelen van hiv en aids. Lichtvoetiger is zijn positie als beschermheer van de Nationale Braaidag op Erfenisdag in Zuid-Afrika.

In september 2010 verscheen er bij Uitgeverij Benjamin de kinderbijbel Kinderen van God van Desmond Tutu, onder meer met medewerking van de Nederlandse illustrator Marijke ten Cate. Deze kinderbijbel verscheen in 14 talen - met een eerste oplage van 150.000 exemplaren.

Prijzen en onderscheidingen[bewerken]

Naast de Nobelprijs voor de Vrede in 1984 ontving Tutu in 2006 de Light of Truth Award; in augustus 2009 ontving hij van president Barack Obama de Presidential Medal of Freedom.

Hij is drager van de Orde van Verdienste van Zuid-Afrika.

Op 24 september 2012 ontving Tutu een eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Groningen.[13] Bij zijn, naar eigen zeggen, laatste bezoek aan Nederland werd hij tevens benoemd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau en erelid van FC Twente.[14][15]

In december 2012 ontving hij van de UNESCO de Bilbao-prijs voor de Bevordering van een Cultuur van Mensenrechten voor zijn rol in de strijd voor een non-raciaal Zuid-Afrika en in de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie.[16]

Op 22 mei 2013 ontving Tutu in Londen de Templetonprijs.

Voetnoten

  1. (en) BISHOP TUTU SAVES MAN FROM CROWD. New York Times (11 juli 1985)
  2. Desmond Tutu uit het openbare leven. NOS (22 juli 2010)
  3. (en) South Africa's Desmond Tutu: 'I will not vote for ANC'. BBC News (10 mei 2013)
  4. Tutu verwelkomt uitdager ANC. NOS (22 juni 2013)
  5. Denk! Wees geen stemvee!. NOS (23 april 2014)
  6. Tutu: Mandela was te loyaal. NOS (6 december 2013)
  7. (en) Archbishop Desmond Tutu lambasts African silence on Zimbabwe. USA Today (16 maart 2007)
  8. (en) Tutu condemns Israeli 'apartheid'. BBC News (29 april 2002)
  9. Dalai lama afwezig bij verjaardag Tutu. de Volkskrant (6 oktober 2011)
  10. Zuid-Afrika weigert Dalai Lama opnieuw, relatie met China gaat voor. de Volkskrant (4 september 2014)
  11. Tutu wil Bush en Blair voor strafhof. NOS (2 september 2012)
  12. (en) Tutu chides Church for gay stance. BBC News (18 november 2007)
  13. Tutu ontvangt eredoctoraat in Groningen. RTV Noord (24 september 2012)
  14. Bisschop Tutu benoemd tot Commandeur. de Volkskrant (12 september 2012)
  15. Desmond Tutu erelid FC Twente. NOS (23 september 2012)
  16. Bilbaoprijs van UNESCO in 2012

Bronnen

Winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede

1901: Dunant, Passy · 1902: Ducommun, Gobat · 1903: Cremer · 1904: Institut de Droit International · 1905: Von Suttner · 1906: Roosevelt · 1907: Moneta, Renault · 1908: Arnoldson, Bajer · 1909: Beernaert, Balluet d'Estournelles de Constant · 1910: IPB · 1911: Asser, Fried · 1912: Root · 1913: La Fontaine · 1917: ICRC · 1919: Wilson · 1920: Bourgeois · 1921: Branting, Lange · 1922: Nansen · 1925: Chamberlain, Dawes · 1926: Briand, Stresemann · 1927: Buisson, Quidde · 1929: Kellogg · 1930: Söderblom · 1931: Addams, Butler · 1933: Angell · 1934: Henderson · 1935: Von Ossietzky · 1936: Lamas · 1937: Cecil · 1938: Office international Nansen pour les réfugiés · 1944: ICRC · 1945: Hull · 1946: Balch, Mott · 1947: Friends Service Council, American Friends Service Committee · 1949: Orr · 1950: Bunche · 1951: Jouhaux · 1952: Schweitzer · 1953: Marshall · 1954: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1957: Pearson · 1958: Pire · 1959: Noel-Baker · 1960: Luthuli · 1961: Hammarskjöld · 1962: Pauling · 1963: ICRC, IFRC · 1964: King · 1965: UNICEF · 1968: Cassin · 1969: Internationale Arbeidsorganisatie · 1970: Borlaug · 1971: Brandt · 1973: Kissinger, Lê Đức Thọ · 1974: MacBride, Satō · 1975: Sacharov · 1976: Williams, Corrigan · 1977: Amnesty International · 1978: Sadat, Begin · 1979: Moeder Teresa · 1980: Esquivel · 1981: Bureau van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen · 1982: Myrdal, Robles · 1983: Wałęsa · 1984: Tutu · 1985: IPPNW · 1986: Wiesel · 1987: Arias · 1988: VN-vredesmacht · 1989: Gyatso · 1990: Gorbatsjov · 1991: Suu Kyi · 1992: Menchú · 1993: Mandela, De Klerk · 1994: Arafat, Peres, Rabin · 1995: Rotblat, Pugwash Conferences on Science and World Affairs · 1996: Ximenes Belo, Ramos-Horta · 1997: ICBL, Williams · 1998: Hume, Trimble · 1999: AzG · 2000: Dae-jung · 2001: VN, Annan · 2002: Carter · 2003: Ebadi · 2004: Maathai · 2005: IAEA, El-Baradei · 2006: Grameen Bank, Yunus · 2007: Gore, IPCC · 2008: Ahtisaari · 2009: Obama · 2010: Liu · 2011: Johnson Sirleaf, Gbowee, Karman · 2012: Europese Unie · 2013: OPCW · 2014: Satyarthi, Yousafzai