Muiden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Vesting Muiden)
Ga naar: navigatie, zoeken
Muiden
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Muiden Wapen van de gemeente Muiden
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Muiden
Situering
Provincie Noord-Holland
Coördinaten 52° 20′ NB, 5° 4′ OL
Algemeen
Oppervlakte 36,49 km²
- land 14,45 km²
- water 22,04 km²
Inwoners (1 mei 2014) 6.261? (433 inw/km²)
Hoofdplaats Muiden
Belangrijke verkeersaders A1 A6
Politiek
Burgemeester (lijst) M. de Pater-van der Meer (wnd; CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 17.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 363.000
WW-uitkeringen (2007) 19 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1398, 1399
Netnummer(s) 0294
CBS-code 0424
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10958
Website www.muiden.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Muiden
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Het Muiderslot met moestuin.
De N.H.-kerk te Muiden.
De zeesluis van Muiden.
Draaibrug over de zeesluis van Muiden met zicht op de Naarderstraat.
Vestingstad Muiden vanuit de lucht gezien; 1977.
Het Muizenfort.
17e-eeuwse plattegrond van Muiden door Matthaeus Merian.
Kaart van de gemeente Muiden uit 1865.
Rijksbeschermd stadsgezicht Muiden.
Muiden en het Muiderslot. Op de achtergrond de Flevopolder.
Aspergeversperring ten oosten van Muiden.

Muiden (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een vestingstad en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente bestaat uit het vestingstadje Muiden en het brinkdorp Muiderberg. Ze telt 6.261 inwoners (1 mei 2014) en heeft een oppervlakte van 36,51 km² (waarvan 22,06 km² water). De grote hoeveelheid wateroppervlak komt niet alleen door de haven van Muiden, maar vooral ook doordat de gemeente ver doorloopt over het water in het IJmeer.

Per 1 januari 2016 zal de huidige gemeente met Naarden en Bussum worden samengevoegd tot de nieuwe gemeente Gooise Meren.

1rightarrow blue.svg Zie Gooise Meren voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Naam[bewerken]

De eerste vermelding van het plaatsje Muiden dateert uit de vroege middeleeuwen met een vermelding als 'Amuthon'. In 953 schonk keizer Otto I deze locatie met de latijnse naam villa Amuda, met inbegrip van alle goederen en de daar gewonnen tolgelden, aan het Domkapittel te Utrecht. 'Amuda' betekent 'Monding van de Aa'. De 'Aa' is een oude naam van de Vecht.

Het woord Muide drukt uit de monding van een rivier op zee (vergelijk IJmuiden, Arnemuiden, Sint Anna ter Muiden en Genemuiden); de uitmonding van een rivier op een andere rivier heet -monde (bijvoorbeeld Dendermonde, IJsselmonde).[1] [2]

Geschiedenis[bewerken]

Al in 777 stond op deze plaats een kerk en waren de visgronden erom heen bezit van de Utrechtse kerk van Sint-Maarten.[3]

In 1122 kreeg Muiden tegelijk met Utrecht stadsrechten van keizer Hendrik V, hoewel het in het geval van Muiden wellicht alleen om enkele stedelijke rechten ging.

In 1281 verwierf de graaf van Holland, graaf Floris V, de zeggenschap over Muiden. De plaats viel nu onder het graafschap Holland, maar stond formeel nog onder de bisschop van Utrecht. De nederzetting kreeg vóór 1285 in ieder geval stadsrechten van de bisschop. Nadat het land waarin Muiden ligt werd geschonken aan graaf Floris V van Holland, verkreeg Muiden in 1296 opnieuw stadsrechten, ditmaal van de graaf. In hetzelfde jaar 1296 werd Floris V te Muiderberg vermoord.

In 1576 vond de aanval op Muiden plaats. Een Staatse belegering onder leiding van Diederik Sonoy tijdens de Tachtigjarige Oorlog, gevolgd door een fel ontzet van het Spaanse leger.[4]

In het rampjaar 1672 trokken diverse vijandige legers naar Amsterdam. Naarden viel op 19 juni in vijandelijke handen, maar voor Muiden werd de vijand tegenhouden, mede dankij de inundatie van het gebied tussen Muiden en Gorkum.

In 1795 werd Muiden ingenomen door Franse troepen, al was er nauwelijks sprake van weerstand. In oktober 1811 bezocht keizer Napoleon voor enige uren de plaats, hij was op doorreis naar Naarden. In 1812 voegde de keizer Muiden en Muiderberg samen tot een gemeente. Op 1 december 1813 bevrijdden Pruisische troepen en Russische kozakken Muiden. De Russen bleven enkele maanden in Muiden om de Fransen uit Naarden te verdrijven.

Groote Zeesluis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Groote Zeesluis voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na een eeuw tevergeefse onderhandelingen tussen Holland en Utrecht was er nog geen overeenkomst om een nieuwe sluis aan de monding van de Vecht in Muiden aan te leggen. De Vecht was voor Utrecht een belangrijke verbinding met de Zuiderzee. De oude sluis bij Hinderdam, ongeveer 5 kilometer landinwaarts, was in 1437 aangelegd en stond onder controle van Utrecht. Toen in 1672 Utrecht was bezet door het Franse leger, greep Holland haar kans en werd begonnen met de bouw van de sluis in Muiden.

De sluis had drie primaire taken: een schutsluis voor het scheepvaartverkeer tussen de Zuiderzee en Vecht, de verdediging van het land tegen de Zuiderzee en een militaire functie. Muiden maakte deel uit van de Hollandse Waterlinie. In geval van inundaties was de beheersing van de inlaat van Zuiderzeewater essentieel. De sluis voorkwam ook het wegstromen van water uit die gebieden stroomopwaarts die waren geïnundeerd.

In 1674 was de sluis klaar. Het complex bestond uit een dubbelkerende schutsluis een aan beide zijden uitwaterings- annex spuisluizen. Het sluizencomplex had tot taak het water aan twee kanten te keren; zowel aan de zeekant bij vloed en aan de rivierkant bij eb. Voor de zekerheid kreeg de sluis een extra stel stormvloeddeuren die bij extreem hoog water werden gesloten. Scheepvaartverkeer was dan onmogelijk. De schutsluis had een lengte van 50 meter en een breedte van 7,5 meter.[5] Het sluiscomplex werd in 1676 uitgebreid met een muur langs de monding van de Vecht om overstromingen te voorkomen.

Na het opheffen van de vesting Muiden in 1926 en het afsluiten van de Zuiderzee door de Afsluitdijk in 1932 nam het belang van de sluis af. In maart 1975 werd begonnen met de restauratie en modernisering van de sluis. Om de originele aanblik van de sluis te behouden werden diverse onderdelen zoals brugleuningen en lantaarnpalen verwijderd en later teruggeplaatst na te zijn opgeknapt. Hydraulische installaties namen het handwerk om de sluisdeuren te bedienen over. In 1976 was het werk gereed. Het programma had 8 miljoen gulden gekost. De sluis wordt nu voornamelijk gebruikt voor de pleziervaart.

De vestingwerken[bewerken]

De eerste verdedigingswerken van Muiden dateren uit de eerste helft van de 15e eeuw. In 1590 werden de muren vervangen door aarden wallen met bastions naar ontwerp van Adriaen Anthonisz. Ook het Muiderslot kreeg een eigen omwalling waarbij de voorburcht van het slot wegens ruimtegebrek moest worden gesloopt. Als reactie op de ontwikkelingen op het gebied van oorlogsvoering, werd na de Frans-Duitse Oorlog (1870-1871) de vesting weer gemoderniseerd. Het tracé van de vestingwal werd veranderd en er werden een aantal bakstenen, bomvrije, onderkomens geplaatst. Markante voorbeelden hiervan zijn de kazerne aan het Vestingplein, het Muizenfort (genoemd naar de muis-grijze soldaten uniformen) – een in een ravelijn ingebouwde capponière kazemat – en de holle beer.

De beer is een dam in de vesting gracht die het zoute Zuiderzee water van het zoete water in de gracht moet scheiden. Zulke bouwwerken komen meer voor bij vestingsteden, maar deze is uniek omdat deze beer een gang met schietgaten bevat van waaruit een inundatiesluis kon worden opengezet. Tegenover het Muiderslot, aan de overkant van de Vecht, staat de Westbatterij. Deze fortificatie dateert uit 1868 en bestaat uit een klein torenfort met daarvoor een batterij in het dijklichaam.

Muiden maakte deel uit van de (Nieuwe) Hollandse Waterlinie. Vanaf 9 januari 1901 behoorde Muiden tot de Stelling van Amsterdam. Het forteiland Pampus, gelegen binnen de gemeente Muiden, werd gebouwd in 1887-1897 en was bestemd om samen met het Vuurtoreneiland bij Durgerdam en de batterij bij de Diemer Zeedijk de ingang van het IJ te beschermen.

Kruitfabriek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Muiden Chemie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In een polder ten noorden van de trekvaart naar Diemen, even ten westen van de bebouwde kom van Muiden, werd tussen 1702 en 2004 buskruit vervaardigd. De fabriek was bekend onder de namen buskruitmolen, De Krijgsman en vanaf 1972 als Muiden Chemie.

De bouw van de buskruitmolen in 1702 was het gevolg van de verdrijving van de gevaarlijke kruitproductie uit de stad Amsterdam. De vroedschap van Muiden verleende in dat jaar een vergunning aan de Amsterdammer Reinier van Cuyk om op het grondgebied van de gemeente een kruitmolen te bouwen. In de loop van de eeuwen vonden veel Muidenaren werk in de fabriek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog floreerde de fabriek. In 1919 werd de fabriek geliquideerd, maar in 1922 werd de productie hervat.

Gaandeweg de 20e eeuw werd de schaal van de productie groter en groeide het stadje naar de fabriek toe. Slachtoffers en schade in Muiden bij ontploffingen,[6] leidden in toenemende mate tot verontwaardiging onder de Muidenaren. Zorgen over de veiligheid waren dan ook de belangrijkste oorzaak van de sluiting in 2004.

In de jaren tachtig werd de fabriek verdacht van illegale kruitleveringen aan Irak.[7] Nadat die leveringen verboden werden en de kruitmarkt instortte, ging de fabriek in 1990 failliet. In 1991 werd de fabriek overgenomen en heropend door het Britse Royal Ordnance, een onderdeel van British Aerospace. Na een brand in 2001 werd besloten tot definitieve sluiting. Na de vuurwerkramp in Enschede wil de overheid geen gevaarlijke bedrijven meer bij de bebouwde kom.[8] De fabriek lag vlak tegen het dorp aan en bij ontploffingen in het verleden was er meermalen schade aan omliggende woningen. De grond onder de fabriek is zwaar vervuild.[8]

In 2003 bood de eigenaar van het terrein, Rolf Visser, aan het vervuilde fabrieksterrein schoon te maken in ruil voor de bouw van tweeduizend woningen.[9] Hij maakte deze afspraak met de provincie Noord-Holland.[9] Het gemeentebestuur, gesteund door de inwoners, verzette zich tegen deze dramatische uitbreiding van Muiden en gaf toestemming voor de bouw van 600 huizen.[9] De grondsanering heeft 76 miljoen euro gekost.[9] Door het verschil in inzicht ligt het voormalig fabrieksterrein van 80 hectare al vele jaren braak.[9] Volgens Visser heeft de gemeente Muiden zijn plannen onnodig vertraagd en hij heeft een schadeclaim van honderden miljoenen euro's ingediend.[9] Het conflict met de projectontwikkelaar is een belangrijk onderdeel in de discussie over het samengaan van Muiden met Naarden en Bussum.[10] Bussum wil niet financieel medeverantwoordelijk worden als gevolg van het conflict over het terrein van de kruitfabriek.[10]

Legende[bewerken]

Muiden heeft ook haar eigen legende. Vissers vangen een zeemeermin. Als zij overleggen aan wie ze haar zullen schenken, stelt de zeemeermin voor haar vrij te laten, omdat ze toch niet langer dan een uur aan land zal overleven, en dit tegen een beloning van rijke vangsten en volle netten. Als zij haar dan laten gaan, zegt zingt ze: Muiden zal Muiden blijven, Muiden zal nooit beklijven, waarop zij in de diepten duikt, en nooit meer wordt gezien. Intussen zijn vele steden en dorpen tot bloei gekomen, of zelfs verdwenen, maar Muiden zal Muiden blijven.[11] De zeemeermin is thans nog in het wapen van Muiden terug te vinden.[12]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Sedert de 17e eeuw had Muiden een verbinding per trekschuit met Amsterdam en Naarden over de Muidertrekvaart. Van 1881 tot 1940 had Muiden een tramverbinding met deze plaatsen met de Gooische Stoomtram. Sindsdien wordt het vervoer verzorgd door busdiensten. Sinds de jaren dertig ligt langs Muiden de A1, waardoor het verkeer tussen Amsterdam en Naarden niet meer via de smalle doorgang en draaibrug in het stadje hoeft. Ten westen van Muiden ligt in deze weg de Muiderbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal.

In 2014 is Rijkswaterstaat langs de A1 ter hoogte van Muiden begonnen met de bouw van het breedste aquaduct van Europa. Het krijgt een breedte van 65 meter. De bouw van het aquaduct is onderdeel van het verleggen en verbreden van de A1 tussen Amsterdam en Almere. De snelweg gaat straks onder de Vecht door. De vertraging voor het wegverkeer van een openstaande brug over de Vecht komt daarmee ten einde. Rond 2016 rijden de eerste auto's door het aquaduct.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • De hervormde kerk is een gotisch gebouw met een laat-romaanse toren. Elke avond om 21.00 uur luidt de klok van de Nederlandse Hervormde Kerk. Dit gebruik stamt nog uit de tijd dat Muiden stadspoorten had. De klok werd geluid voor de poorten sloten, als teken voor de bewoners om naar huis te gaan voor het avondeten. In veel gevallen aten de mensen in die tijd 's avonds pap, vandaar de naam papklok.
  • Het Muiderslot, een in goede staat verkerend middeleeuws kasteel, dat mede bekend is geworden door zijn bouwheer graaf Floris V en de Muiderkring rond Pieter Corneliszoon Hooft.
  • de kazerne aan de Broshuizen
  • Het Muizenfort
  • Het eiland Pampus

Monumenten[bewerken]

Een deel van Muiden is een beschermd stadsgezicht. In Muiden zijn er verder tientallen rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

Overige kernen[bewerken]

Muiderberg, Hakkelaarsbrug (buurtschap)

Topografie[bewerken]

Muiden-centrum-OpenTopo.jpg

Kaart van het oude centrum van Muiden.

Gem-Muiden-OpenTopo.jpg

Topografische kaart van de gemeente Muiden (sept. 2014)

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Amsterdam      Almere 
 Diemen  Brosen windrose nl.svg  Naarden 
 Amsterdam   Weesp    

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Muiden bestaat uit 13 zetels. Hieronder de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
VVD 4 3 3 4 3
PvdA 4 2 4 3 3
CDA 3 4 2 3 2
D66 2 2 1 3 3
Voor Ieders Belang - 2 3 - -
Ons Muiden Muiderberg - - - - 2
Totaal 13 13 13 13 13

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. R.E. Künzel, D.P. Blok, J.M. Verhoeff (1988): Lexicon van Nederlandse toponiemen tot 1200, Amsterdam: P.J. Meertens-instituut
  2. Een kennelijke uitzondering is Diksmuide. Deze plaats ligt op de grens van de kustpolders en de zandleemstreek en ontstond daar tijdens de 9de eeuw op de monding van de Handzamevaart of Krekebeek in de IJzer, die zelf wel in zee uitmondt. Dicasmutha betekent dan ook 'Dijk aan de monding'.
  3. Website Historische Kring Stad Muiden
  4. Willem Jan Frans Nuyens, Geschiedenis der Nederlandsche beroerten in de XVIe eeuw: Geschiedenis van den opstand in de Nederlanden, van de komst van Alva tot aan de bevrijding van Gent, (1567-1576). 1866-1867 P. 241 Uitgeverij: Van Langenhuysen, 1866
  5. G.J. Arends, Sluizen en stuwen, pagina 26
  6. Muiden Chemie, explosies sinds 1883
  7. Vrij Nederland, januari 2005
  8. a b Volkskrant Roemruchte kruitfabriek Muiden sluit, 24 januari 2003, geraadpleegd op 22 januari 2015
  9. a b c d e f Nieuwsuur Gedeputeerden hielden rapport geheim, 18 december 2012, geraadpleegd op 22 januari 2015
  10. a b Muidernieuws Hart van Bussum: 'Stel fusie nog maar even uit', 10 september 2014, geraadpleegd op 22 januari 2015
  11. Nederlandsche Sagen en Legenden – Josef Cohen uitgave 2004 ISO-8859-1
  12. Website van ngw.nl over het wapen van Muiden