Utrecht (provincie)
 |
|||||
|
|||||
 |
|||||
|
|
|||||
| Hoofdstad | Utrecht | ||||
| Oppervlakte - Land - Water |
1.449,12 km² 1.385,02 km² 64,1 km² |
||||
| Geografische ligging | 52°05′ NB 5°10′ OL | ||||
|
|
|||||
| Inwoners (30 september 2012) | 1.243.161 | ||||
| – Bevolkingsdichtheid | 898 inw./km² | ||||
| – Aantal gemeenten | 26 | ||||
|
|
|||||
| Commissaris van de Koning (lijst) |
Roel Robbertsen (CDA) | ||||
|
|
|||||
| Volkslied | Langs de Vecht en d'oude Rijnstroom |
||||
| Religie (1999) | Protestant 27% Katholiek 20% |
||||
| ISO 3166 | NL-UT | ||||
| Website | www.provincie-utrecht.nl | ||||
|
|
|||||
 |
|||||
|
|||||
Utrecht (
uitspraak (info·uitleg)) is met een oppervlakte van 1385 km² de kleinste provincie van Nederland. De provincie telt ca. 1.243.161 inwoners (30 september 2012).
De dichtbevolkte en centraal gelegen provincie wordt algemeen tot de Randstad gerekend. De hoofdstad en grootste stad is Utrecht. Deze stad was het centrum van het bisdom of Sticht Utrecht dat de voorloper was van de huidige provincie. De op een na grootste stad van de provincie is Amersfoort, gevolgd door Veenendaal en Nieuwegein.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
 Zie Geschiedenis van de provincie Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het regionale bestuur van Utrecht bestaat al sinds de 7e eeuw, hoewel het als een noordelijke Romeinse garnizoensplaats (Traiectum) al een functie had gehad in het bestuur van de omliggende streek. Na het vertrek van de Romeinen streden locale volkeren om de regio, maar verviel het machtscentrum, toen (Uut-)Trecht genoemd, tot een ruïne. De regio bleef in die tijd wel druk bewoond [1]. Pas in de late 7e eeuw vestigde zich weer een locale macht, de Bisschop Willibrord. Daarna werd vanuit de stad een groot deel van de noordelijke Nederlanden gekerstend en later ook bestuurd onder het Sticht. Utrecht kon zich deze machtige positie aanmeten door haar centrale ligging tussen het Duitse achterland en de kust (via de oude Rijn richting Leiden, waar ook een Romeinse garnizoensplaats was geweest), en door steun van andere Katholieke bisdommen, voornamelijk in Duitsland. In oorlogen met steden in Holland verloor Utrecht delen van haar territorium, en haar macht brokkelde af door het verschuiven van de belangrijkste handelsroutes van de binnenwateren richting de kustgebieden. Aan het einde van de middeleeuwen nam de macht van de stad (en regio) verder af, toen andere delen van de Nederlanden zich economisch sterk gingen ontwikkelen (in 14e eeuw Vlaanderen en vanaf de 15e eeuw Holland). Het onafhankelijke regionaal bestuur bleef echter intact, en werd pas tijdelijk bedreigd in de 18e eeuw, toen het koningshuis van Holland een burgeropstand van de Patriotten in Utrecht in 1787 liet neerslaan door een Duits huurleger. Ook daarna werd het lokaal gezag hersteld, hoewel aangewezen vanuit Den Haag. Na de bezetting van Nederland door Napoleon werd het zelfbestuur van de provincie afgeschaft, en werd Utrecht onderdeel van het Departement Zuiderzee, samen met Noord-Holland. Ook probeerde Napoleon een indeling waarbij Utrecht samen ging met Gelderland. Met de bevrijding van Nederland in 1814 werd de provincie Utrecht in ere hersteld.
Fusie met Noord-Holland en Flevoland [bewerken]
Sinds 2011 staat het voortbestaan van de provincie op het spel na meer dan 12 eeuwen zelfbestuur. Het kabinet Rutte-I wil plannen doorzetten om de provincie samen te voegen met Noord-Holland en Flevoland, waarbij in feite het departement Zuiderzee uit 1811 onder Franse bezetting opnieuw wordt ingesteld. De plannen van het kabinet Rutte-I werden na zware kritiek vanuit diverse bestuursslagen van de provincie Utrecht en reacties van de Utrechtse bevolking door een Kamermeerderheid verworpen[2], maar het kabinet Rutte-II stelde twee jaar later alsnog een vergelijkbare herindeling voor. Volgens minister Plasterk zal de herindeling worden doorgevoerd voor de volgende provinciale verkiezingen in 2015, zo wil de regering voorkomen dat de bevolking de herindeling kan blokkeren [3]. Uit een enquete van EenVandaag bleek echter dat een fusie met Noord-Holland voor de Utrechtse bevolking de minst gewenste optie is [4]. Ook volgens provinciale en gemeentelijke ambtenaren is er in de Provincie Utrecht geen draagvlak voor een fusie met Noord-Holland [5][6]. Ook de samenhangende plannen voor gemeentelijke herindelingen kregen kritiek van lokale bestuurders. [7]. Volgens historicus Han van der Horst betreft de geplande fusie de grootse herindeling binnen Nederland sinds de Bataafse tijd, en is de onderliggende drijfveer technocratisch, niet zo zeer efficiëntie [8]. De provinciale fractie van de PvdA stelde zelfs voor om de Provinciale Statenverkiezingen van 2014 een jaar uit te stellen, om bij een mogelijke vertraging alsnog te voorkomen dat de fusie kan worden geblokkeerd door democratische verkiezingen[9].
Geografie [bewerken]
Utrecht grenst in het westen en zuidwesten aan Zuid-Holland, in het oosten en zuidoosten aan Gelderland, in het noordwesten aan Noord-Holland en in het noordoosten aan het Eemmeer, een van de Randmeren. De zuidgrens wordt grotendeels gevormd door de Nederrijn en de Lek.
Het grondgebied van de kleinste provincie van Nederland is de afgelopen decennia drie keer uitgebreid: in 1970 met Oudewater, in 1989 met Woerden en in 2002 met Vianen. Deze drie stadjes behoorden daarvoor tot Zuid-Holland. In 2002 verloor de provincie het grondgebied van de voormalige gemeente Loosdrecht aan de provincie Noord-Holland, toen deze opging in de nieuwe gemeente Wijdemeren.
Utrecht kent een grote verscheidenheid aan landschappen. Centraal ligt de hoofdstad Utrecht met forensenplaatsen als Nieuwegein en Houten in het zuiden en Maarssen in het noorden. Ten zuidwesten van dit stedelijk gebied ligt de landelijke Lopikerwaard en ten noordwesten ervan het veenweidegebied rond Vinkeveen en Mijdrecht. De stad Woerden ligt halverwege deze Groene Hart-regio's.
Noordelijk van de stad Utrecht liggen de Vechtstreek en de Loosdrechtse Plassen, beide belangrijke recreatiegebieden.
Het oosten van de provincie wordt doorsneden door de Utrechtse Heuvelrug. Langs de zuidflank van deze oude stuwwal liggen lommerrijke plaatsen als Zeist, Driebergen-Rijsenburg en Doorn. De Heuvelrug loopt tot aan Rhenen.
Tussen de Heuvelrug en de Rijn bevindt zich het landelijke Kromme-Rijngebied, dat met zijn fruitteelt aansluit op de Betuwe aan de overkant van de rivier. Het stadje Wijk bij Duurstede is hier het centrum van. Aan de andere kant van de Heuvelrug ligt de Gelderse Vallei met de grote plaats Veenendaal. De noordoosthoek van de provincie wordt in beslag genomen door de stad Amersfoort en het poldergebied van het Eemland. Aan de voormalige Zuiderzee ligt de karakteristieke plaats Bunschoten-Spakenburg.
Wat de waterwegen betreft is de hoofdstad opnieuw het centrum van de provincie: de Kromme Rijn, een aftakking van de Rijn, splitst zich in Utrecht in de Vecht en de Leidse Rijn, die later Oude Rijn wordt. Vanaf de aftakking van de Kromme Rijn, bij Wijk bij Duurstede, heet de Nederrijn Lek. Het noordoosten van de provincie wordt beheerst door de rivier de Eem en het zuidoosten door het Valleikanaal (Grebbe). De provincie wordt van noord naar zuid doorsneden door het Amsterdam-Rijnkanaal, dat door de stad Utrecht loopt. Utrecht en Amersfoort zijn de twee grote historische steden van de provincie. Veel kleiner zijn de stadjes, Woerden, IJsselstein, Baarn, Wijk bij Duurstede, Bunschoten, Vianen, Rhenen, Montfoort, Oudewater en Eemnes.
Topografie [bewerken]
Topografische kaart van de provincie Utrecht (6692 pix breed).
Politiek [bewerken]
| Zie Politiek in Utrecht (provincie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Utrecht wordt in de periode 2011-2015 bestuurd door een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Commissaris van de koning(in) is Roel Robbertsen (CDA).
Gemeenten [bewerken]
Utrecht is opgedeeld in 26 gemeenten.
Plaatsen [bewerken]
Abcoude - Achterberg - Achterwetering - Achthoven - Amerongen - Amersfoort - Austerlitz - Baambrugge - Baarn - Benschop - De Bilt - De Birkt - Bilthoven - Blokland - Bosch en Duin - Breudijk -Breukelen - Bunnik - Bunschoten-Spakenburg - Buurtsdijk - Cabauw - Cattenbroek - Cothen - Den Dolder - Diemerbroek - Doorn - Driebergen-Rijsenburg - Dwarsdijk - Eembrugge - Eemdijk - Eemnes - Elst - Goejanverwelle - 't Goy - Groenekan - Haarzuilens - Harmelen - Heeswijk - Hekendorp - Hollandsche Rading - Honswijk - Hoogland - Hooglanderveen - Houtdijken - Houten - Huis ter Heide - IJsselstein - Jaarsveld - Kamerik - Kanis - Kockengen - Lage Vuursche - Langbroek - Lange Linschoten - Leersum - Leusden - Linschoten - Loenen (aan de Vecht) - Loenersloot - Lopik - Lopikerkapel - Maarn - Maarsbergen - Maarssen - Maarssenbroek - Maartensdijk - De Meern - Meije - Mijdrecht - Montfoort - Nieuwegein - Nieuwe Wetering - Nigtevecht - Odijk - Den Oord - Overberg - Oudewater - Papekop - Pijnenburg - Polsbroek - Polsbroekerdam - Reijerscop - Remmerden -Renswoude - Rhenen - Rijnenburg - Ruigeweide - Schalkwijk - Snelrewaard - Soest - Soestdijk - Soestduinen - Soesterberg - Sterkenburg - Tienhoven - Tull en 't Waal - Uitweg - Utrecht - Veenendaal - Veldhuizen - Vianen - Vinkeveen - Vleuten - - Vreeland - Werkhoven - Westbroek - Wijk bij Duurstede - Willeskop - Wilnis - Woerden - Woudenberg - Zegveld - Zeist - Zevenhuizen
Voormalige plaatsen [bewerken]
Jutphaas, Vreeswijk (Thans Nieuwegein)
Zuilen (Thans Utrecht)
Trivia [bewerken]
Inwoners van, of mensen geboren in de provincie Utrecht werden vooral vroeger ook vaak aangeduid als: Stichtenaren.
Zie ook [bewerken]
- Utrechtse provinciehuis
- Lijst van voormalige gemeenten in Utrecht
- Lijst van plaatsen in Utrecht
- Lijst van gouverneurs en Commissarissen van de Koning(in) van Utrecht
- Utrecht van A tot Z
- Lijst van gemeenten in Utrecht naar inwonersaantal
- Lijst van buslijnen in en door Utrecht
- Lijst van rijksmonumenten in Utrecht (provincie)
Afbeeldingen [bewerken]
-
Nieuwegracht in de binnenstad van Utrecht
-
Gemeentehuis van Zeist
-
Oude stadscentrum Leusden
-
Toren van de Cunerakerk in Rhenen
-
Uitzicht over de binnenstad van Montfoort
-
Centrum van Leusden
Externe links [bewerken]
- de website van de provincie Utrecht
Referenties [bewerken]
- ↑ Website gemeente Utrecht: nieuwe inzichten vroegmiddeleeuwse bewoningen
- ↑ Kamer verwerpt plan randstadfusie (Omroep Flevoland)
- ↑ [backPid=1546&tx_ttnews[tt_news]=27848&cHash=46e8ac085ff140c94fc71ecbb36d8a4c Interview met Minister Ronald Plasterk] (Pauw en Witteman,VARA, 17 februari 2012)
- ↑ Verdeeldheid over plannen vijf landsdelen (Een Vandaag, 7 november 2012)
- ↑ Weinig steun voor superprovincie (De Volkkrant, 1 okbtober 2011)
- ↑ Lokale bestuurders zijn tegen fusie provincies (Omroep Flevoland, 25 november 2011)
- ↑ Kritiek of fusieplannen van kabinet voor gemeentes (RTV Utrecht, 19 oktober 2012)
- ↑ Plasterk schept een bestuurlijk gedrocht (Joop.nl, 17 november 2012)
- ↑ PvdA: Uitstel verkiezingen voor provinciefusie (RTV Utrecht, 20 november 2012)
 |
Zie de categorie provincie Utrecht van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Volkslied van Utrecht op Wikisource |
|
Gemeenten in de provincie Utrecht | -Flag.svg){kind=small} |
|---|---|---|
|
Amersfoort · Baarn · De Bilt · Bunnik · Bunschoten · Eemnes · Houten · IJsselstein · Leusden · Lopik · Montfoort · Nieuwegein · Oudewater · Renswoude · Rhenen · De Ronde Venen · Soest · Stichtse Vecht · Utrecht · Utrechtse Heuvelrug · Veenendaal · Vianen · Wijk bij Duurstede · Woerden · Woudenberg · Zeist |
||
|
Provincies van Nederland | |
|---|---|---|
|
Drenthe · Flevoland · Friesland · Gelderland · Groningen · Limburg · Noord-Brabant · Noord-Holland · Overijssel · Utrecht · Zeeland · Zuid-Holland |
||
