Utrecht (provincie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Provincie Utrecht)
Ga naar: navigatie, zoeken
Utrecht
Provincie van Nederland Vlag van Nederland
Provincievlag Provinciewapen
(Details) (Details)
Kaart: Provincie Utrecht in Nederland Zeeland Zuid-Holland Baarle-Hertog Noord-Brabant Groningen Duitsland Limburg Friesland Flevoland Drenthe Noord-Holland IJsselmeer Utrecht Overijssel Gelderland Frankrijk België Noordzee
Over deze afbeelding
Geografie
Hoofdstad Utrecht
Oppervlakte
- Land
- Water
1.449,12 km²
1.385,02 km²
64,1 km²
Coördinaten 52° 5′ NB, 5° 10′ OL
Bevolking
Inwoners (30 september 2012) 1.243.161
– Bevolkingsdichtheid 898 inw./km²
– Aantal gemeenten 26
Politiek
Commissaris van
de Koning
(lijst)
Willibrord van Beek (VVD, waarnemend)
Overige informatie
Volkslied Langs de Vecht en
d'oude Rijnstroom
Religie (1999) Protestant 27%
Katholiek 20%
tld {{{tld}}}
ISO 3166 NL-UT
Website www.provincie-utrecht.nl
Detailkaart
Kaart van de provincie Utrecht
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Utrecht (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is met een oppervlakte van 1385 km² de kleinste provincie van Nederland. De provincie telt ca. 1.243.161 inwoners (30 september 2012).

De dichtbevolkte en centraal gelegen provincie wordt algemeen tot de Randstad gerekend. De hoofdstad en grootste stad is Utrecht. Deze stad was het centrum van het bisdom of Sticht Utrecht dat de voorloper was van de huidige provincie. De op een na grootste stad van de provincie is Amersfoort, gevolgd door Veenendaal, Zeist en Nieuwegein.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van de provincie Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het regionale bestuur van Utrecht bestaat al sinds de 7e eeuw, hoewel het als een noordelijke Romeinse garnizoensplaats (Traiectum) al een functie had gehad in het bestuur van de omliggende streek. Na het vertrek van de Romeinen streden lokale volkeren om de regio, maar verviel het machtscentrum, toen (Uut-)Trecht genoemd, tot een ruïne. De regio bleef in die tijd wel druk bewoond [1]. Pas in de late 7e eeuw vestigde zich weer een lokale macht, de Bisschop Willibrord. Daarna werd vanuit de stad een groot deel van de noordelijke Nederlanden gekerstend en later ook bestuurd onder het Sticht. Utrecht kon zich deze machtige positie aanmeten dankzij zijn centrale ligging tussen het Duitse achterland en de kust (via de oude Rijn richting Leiden, waar ook een Romeinse garnizoensplaats was geweest), en door steun van andere Katholieke bisdommen, voornamelijk in Duitsland. In oorlogen met steden in Holland verloor de regio Utrecht delen van haar territorium, en haar macht brokkelde af door het verschuiven van de belangrijkste handelsroutes van de binnenwateren richting de kustgebieden. Aan het einde van de middeleeuwen nam de macht van de stad (en regio) verder af, toen andere delen van de Nederlanden zich economisch sterk gingen ontwikkelen (in 14e eeuw Vlaanderen en vanaf de 15e eeuw Holland). Het onafhankelijke regionaal bestuur bleef echter intact, en werd pas tijdelijk bedreigd in de 18e eeuw, toen het koningshuis van Holland een burgeropstand van de Patriotten in Utrecht in 1787 liet neerslaan door een Duits huurleger. Ook daarna werd het lokaal gezag hersteld, hoewel aangewezen vanuit Den Haag. Na de bezetting van Nederland door Napoleon werd het zelfbestuur van de provincie afgeschaft, en werd Utrecht onderdeel van het Zuiderzeedepartement, samen met Noord-Holland. Ook probeerde Napoleon een indeling waarbij Utrecht samen ging met Gelderland. Met de bevrijding van Nederland in 1814 werd de provincie Utrecht in ere hersteld.

Fusie met Noord-Holland en Flevoland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Noordvleugel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2011 kwam het kabinet-Rutte I met plannen om de provincie Utrecht samen te voegen met Noord-Holland en Flevoland. Deze plannen werden na zware kritiek vanuit diverse bestuurslagen en reacties van onder meer de Utrechtse bevolking door een Kamermeerderheid verworpen.[2] Het kabinet Rutte-II stelde twee jaar later echter alsnog een vergelijkbare herindeling voor. Als het aan verantwoordelijk minister Plasterk ligt wordt de herindeling doorgevoerd in 2016 (aanvankelijk golden de plannen voor 2015). Uit een enquête van EénVandaag bleek echter dat een fusie met Noord-Holland voor de Utrechtse bevolking de minst gewenste optie was.[3] Ook volgens provinciale en gemeentelijke ambtenaren is er in de Provincie Utrecht geen draagvlak voor een fusie met Noord-Holland [4][5] Ook de samenhangende plannen voor gemeentelijke herindelingen kregen kritiek van lokale bestuurders.[6] Ook vanuit de Flevoland en Noord-Holland is er veel verzet gerezen. Door het ontbreken van voldoende steun in het parlement - met name in de Eerste Kamer - heeft minister Plasterk gemeend om het fusieplan in juni 2014 in te trekken.

Geografie[bewerken]

Vinkeveense Plassen Amstelveen Utrecht De Meern Woerden Oude Rijn Vijfheerenlanden Overbetuwe Nederbetuwe Horsterwold Ede Rhenen Wijk bij Duurstede Vianen Houten Zeist Laren Huizen Soest Bunschoten Utrechtse Heuvelrug Veluwe Barneveld Oudewater Schoonhoven Lopik Breukelen Montfoort Lek Driebergen Woudenberg Amsterdam-Rijnkanaal Amsterdam-Rijnkanaal Merwedekanaal Krimpenerwaard Noordeinderplas Uithoorn Kromme Rijn Baarn Maarsseveense Plassen Loosdrechtse Plassen Naarden Bussum Ankeveense Plassen Gooimeer Leusden Mijdrecht Gelderse Vallei Wageningen Maarssen Abcoude Amsterdam Eemmeer Scherpenzeel Culemborg Bilthoven Bunnik Groeneveld De Haar Leidsche Rijn Putten De Bilt Nieuwegein IJsselstein Agglomeratie Utrecht Agglomeratie Utrecht Amersfoort Nijkerk Veenendaal Hilversum
Aanklikbare kaart van de provincie Utrecht

Utrecht grenst in het westen en zuidwesten aan Zuid-Holland, in het oosten en zuidoosten aan Gelderland, in het noordwesten aan Noord-Holland en in het noordoosten aan het Eemmeer, een van de Randmeren. De zuidgrens wordt grotendeels gevormd door de Nederrijn en de Lek.

Het grondgebied van de kleinste provincie van Nederland is de afgelopen decennia drie keer uitgebreid: in 1970 met Oudewater, in 1989 met Woerden en in 2002 met Vianen. Deze drie stadjes behoorden daarvoor tot Zuid-Holland. In 2002 verloor de provincie het grondgebied van de voormalige gemeente Loosdrecht aan de provincie Noord-Holland, toen deze opging in de nieuwe gemeente Wijdemeren.

Utrecht kent een grote verscheidenheid aan landschappen. Centraal ligt de hoofdstad Utrecht met forensenplaatsen als Nieuwegein en Houten in het zuiden en Maarssen in het noorden. Ten zuidwesten van dit stedelijk gebied ligt de landelijke Lopikerwaard en ten noordwesten ervan het veenweidegebied rond Vinkeveen en Mijdrecht. De stad Woerden ligt halverwege deze Groene Hart-regio's.

Noordelijk van de stad Utrecht liggen de Vechtstreek en de Loosdrechtse Plassen, beide belangrijke recreatiegebieden.

Het oosten van de provincie wordt doorsneden door de Utrechtse Heuvelrug. Langs de zuidflank van deze oude stuwwal liggen lommerrijke plaatsen als Zeist, Driebergen-Rijsenburg en Doorn. De Heuvelrug loopt tot aan Rhenen.

Tussen de Heuvelrug en de Rijn bevindt zich het landelijke Kromme-Rijngebied, dat met zijn fruitteelt aansluit op de Betuwe aan de overkant van de rivier. Het stadje Wijk bij Duurstede is hier het centrum van. Aan de andere kant van de Heuvelrug ligt de Gelderse Vallei met de grote plaats Veenendaal. De noordoosthoek van de provincie wordt in beslag genomen door de stad Amersfoort en het poldergebied van het Eemland. Aan de voormalige Zuiderzee ligt de karakteristieke plaats Bunschoten-Spakenburg.

Wat de waterwegen betreft is de hoofdstad opnieuw het centrum van de provincie: de Kromme Rijn, een aftakking van de Rijn, splitst zich in Utrecht in de Vecht en de Leidse Rijn, die later Oude Rijn wordt. Vanaf de aftakking van de Kromme Rijn, bij Wijk bij Duurstede, heet de Nederrijn Lek. Het noordoosten van de provincie wordt beheerst door de rivier de Eem en het zuidoosten door het Valleikanaal (Grebbe). De provincie wordt van noord naar zuid doorsneden door het Amsterdam-Rijnkanaal, dat door de stad Utrecht loopt. Utrecht en Amersfoort zijn de twee grote historische steden van de provincie. Veel kleiner zijn de stadjes, Woerden, IJsselstein, Baarn, Wijk bij Duurstede, Bunschoten, Vianen, Rhenen, Montfoort, Oudewater en Eemnes.

Topografie[bewerken]

Topografische kaart van de provincie Utrecht

Politiek[bewerken]

Zetelverdeling Provinciale Staten 2011
Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Utrecht (provincie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Utrecht wordt in de periode 2011-2015 bestuurd door een coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Commissaris van de Koning is Willibrord van Beek (VVD).

Gemeenten[bewerken]

Provincie Utrecht, impressie van het landschap en indeling van gemeenten (2012).

Utrecht is opgedeeld in 26 gemeenten.

Plaatsen[bewerken]

Abcoude - Achterberg - Achterwetering - Achthoven - Amerongen - Amersfoort - Austerlitz - Baambrugge - Baarn - Benschop - De Bilt - De Birkt - Bilthoven - Blokland - Bosch en Duin - Breudijk -Breukelen - Bunnik - Bunschoten-Spakenburg - Buurtsdijk - Cabauw - Cattenbroek - Cothen - Den Dolder - Diemerbroek - Doorn - Driebergen-Rijsenburg - Dwarsdijk - Eembrugge - Eemdijk - Eemnes - Elst - Goejanverwelle - 't Goy - Groenekan - Haarzuilens - Harmelen - Heeswijk - Hekendorp - Hollandsche Rading - Honswijk - Hoogland - Hooglanderveen - Houtdijken - Houten - Huis ter Heide - IJsselstein - Jaarsveld - Kamerik - Kanis - Kockengen - Lage Vuursche - Langbroek - Lange Linschoten - Leersum - Leusden - Linschoten - Loenen aan de Vecht - Loenersloot - Lopik - Lopikerkapel - Maarn - Maarsbergen - Maarssen - Maarssenbroek - Maartensdijk - De Meern - Meije - Mijdrecht - Montfoort - Nieuwegein - Nieuwe Wetering - Nigtevecht - Odijk - Den Oord - Overberg - Oudewater - Papekop - Pijnenburg - Polsbroek - Polsbroekerdam - Reijerscop - Remmerden -Renswoude - Rhenen - Rijnenburg - Ruigeweide - Schalkwijk - Snelrewaard - Soest - Soestdijk - Soestduinen - Soesterberg - Sterkenburg - Tienhoven - Tull en 't Waal - Uitweg - Utrecht - Veenendaal - Veldhuizen - Vianen - Vinkeveen - Vleuten - Vreeland - Werkhoven - Westbroek - Wijk bij Duurstede - Willeskop - Wilnis - Woerden - Woudenberg - Zegveld - Zeist - Zevenhuizen

Voormalige plaatsen[bewerken]

Jutphaas, Vreeswijk (Thans Nieuwegein)

Zuilen (Thans Utrecht)

Trivia[bewerken]

  • Inwoners van, of mensen geboren in de provincie Utrecht werden vooral vroeger ook vaak aangeduid als: Stichtenaren.

Zie ook[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Website gemeente Utrecht: nieuwe inzichten vroegmiddeleeuwse bewoningen
  2. Kamer verwerpt plan Randstadfusie, Omroep Flevoland, 1 november 2011
  3. Verdeeldheid over plannen vijf landsdelen, EénVandaag, 7 november 2012
  4. Weinig steun voor superprovincie, de Volkskrant, 1 oktober 2011.
  5. Lokale bestuurders zijn tegen fusie provincies, Omroep Flevoland, 25 november 2011
  6. Kritiek of fusieplannen van kabinet voor gemeentes, RTV Utrecht, 19 oktober 2012
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Volkslied van Utrecht op Wikisource