Kerstgebruiken wereldwijd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Op deze wereldkaart is aangegeven in welke landen kerst niet een feestdag is op 24 of 25 december of 6 of 7 januari
Sterretjes in een kerstboom, Denemarken
Afbeelding uit A Christmas Carol, een zeer bekend kerstverhaal
Kinderen kijken naar kerstkaarten in een etalage in New York, 1910
The Shamrock in Houston is feestelijk versierd tijdens kerst, 1950
Het Christkind en Hans Trapp, 1873
De wijzen uit het oosten op een postzegel uit Duitsland, 1972
Kerstversiering in Brazilië
Een kerststuk met een kaars om de dagen tot kerst af te tellen
Een vrouw staat onder de maretak, ca. 1898
Woonkamer vol keurig geklede kinderen die bij de kerstboom dansen, 1877
Kerstboom voor Stiller Advent, 2 december 2011
Old Father Christmas, 1855
Santa and his pipe, 1850
Een wagen vol kerstbomen in Ierland, 1929
Een beer, grootvader ziend-oog, een oude vrouw en een geit (Koleduvane), Rusland, 19e eeuw
Kerstversiering in Hong Kong
Kerststal in een notendop, Oostenrijk
Kerstversiering in Kroatië, 2009
De obelisk in Santo Domingo is feestelijk versierd voor de kerst, Dominicaanse Republiek
Een gouden munt in een traditioneel kerstbrood, 7 januari 2013, Servië
Kerstversiering in Monaco
Kerstversiering in Singapore, 2012
Himmeli, kerstversiering in Zweden en Finland
Amerikaanse kerstwens aan de bevolking van de Fillipijnen, 1952
Negritos en angelitas zingen kerstliederen in Peru
Kerst-postzegel uit Letland, 2009
Een kerstboom op Raekoja plats, Estland
Joulupukki en muori, 2008
Kersttradities uit Noorwegen, 1866
Kerstversiering in Colombia, 2008
Kerstochtend, Zweden, 1894
Kerstavond, Zweden, 1904
Rabanadas, kerstcake uit Portugal
Kinderen spelen met speelgoed bij de kerstboom, terwijl moeder toekijkt bij de deur, Nederland, 1842
Kerstfeest in Indonesië, Tropenmuseum, begin 20e eeuw
Kerstversiering in India, 2006
De kerstman hangt aan een balkon in Madrid, 2008
Father Christmas in het Verenigd Koninkrijk, 2004
Mummers play in Stamford met the hobby-horse (the Doctor's horse – "he who ain't been yet"), de Turkse ridder, Beëlzebub, Father Christmas, St. George en the Doctor, 2003

Dit is een overzicht van kerstgebruiken in verschillende landen. De gebruiken verschillen per gebied, maar er zijn elementen die in verschillende gebieden (soms in iets afwijkende vorm) voorkomen:

In veel gebieden de kerstboom, het gebruik van een adventskrans, kerstkrans of kerststuk en het oprichten van een kerststal; er worden kerstliederen gezongen, toneelstukken opgevoerd of verhalen verteld over Christus, Sinterklaas, Santa Claus, de kerstman, Father Christmas, Père Noël, Christkindl, Kris Kringle, Joulupukki, Babbo Natal, Grootvadertje Vorst of Ded Moroz. Ook worden er kerstwensen gewisseld, kerstkaarten verstuurd (vaak in combinatie met nieuwjaarswensen) en trekken er sterrenzangers rond. Verder wordt er gevast, gebruikt men een kerstdiner of bezoekt men de kerstmis.

Traditioneel wordt een joelblok gehaald, verzorgd en (in de open haard) verbrand (zoals de Yule Log, de Butnik, Badnjak en Tió de Nadal In Amerika wordt het branden van het hout in de haard zelfs uitgezonden op tv) of wordt een eetbare variant opgediend (zoals de kerststronk).

Argentinië[bewerken]

Kerstmis wordt in Argentinië Navidad genoemd.

Azerbeidzjan[bewerken]

In Azerbeidzjan wordt de nieuwjaarsboom yolka genoemd.

Australië[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Engelstalige landen

Het Australische kerstfeest is vrijwel hetzelfde als het Engelse kerstfeest. Toch is er een groot verschil, want in Australië is het met Kerstmis zomer. Er worden kerstoptochten gehouden en er worden grote sportevenementen gehouden.

België[bewerken]

In België wordt Kerstmis meestal in familiekring gevierd, ofwel op 24 december 's avonds ofwel op 25 december overdag. De genodigden nemen pakjes mee voor elkaar, ofwel wordt er vooraf geloot (of verdeeld, zie lootjes trekken) voor wie men een cadeau moet kopen. Geschenken geven aan kinderen is altijd een heel speciale gelegenheid voor hen.

Op het kerstmenu staan vaak grote stukken vlees zoals fazant, met een variëteit aan groenten en aardappelkroketjes en aanverwanten. Maar het typische Belgische feestmaal blijft echter: vol-au-vent, groentekrans (wortelen, erwten, schorseneren, witloof) met kroketten en gebraad, en een kerststronk of een biscuitgebak. Praktiserende christenen gaan op 24 december naar de middernachtmis, traditioneel om middernacht, maar vaak vroeger op de avond zodat de kinderen deel kunnen uitmaken van het kerstspel.

Brazilië[bewerken]

Bulgarije[bewerken]

In Bulgarije wordt Koleduvane uitgevoerd.

Canada[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Engelstalige landen

In Canada vinden optochten plaats tijdens kerst, deze worden Défilé du Père Noël of Santa Claus Parade genoemd.

In Toronto klimt de kerstman aan het eind van de optocht via een ladder naar het warenhuis Eaton's in Eaton's Santa Claus Parade.

Congo[bewerken]

In Congo is Kerstmis het belangrijkste feest van het jaar. Een traditioneel kerstgerecht is kip.

Denemarken[bewerken]

In Denemarken wordt traditioneel kerstavond gevierd met een diner met gans of eend, en gerechten als "brunede kartofler" (gekaramelliseerde aardappelen). Het diner wordt afgesloten met rijstpudding met gehakte amandelen en warme kersensaus (Riz à l'Amande, door de Denen verbasterd tot iets dat klinkt als "risalamang"). Het is traditie om een hele amandel in de pudding achter te laten, degene die de hele amandel vindt krijgt een prijs, een cadeautje. Er zijn verscheidene trucs om er voor te zorgen dat kinderen altijd een hele amandel vinden, en dus een prijs krijgen.

Na het eten wordt er rond de kerstboom gedanst terwijl er kerstliederen gezongen worden. Daarna is het tijd om de cadeautjes die onder de kerstboom liggen uit te pakken.

Eerder op de dag van kerstavond gaan Denen die een godsdienst belijden naar de kerk.

Op eerste en tweede kerstdag gaan veel Denen op familiebezoek en eten een kerstlunch ("julefrokost") met onder andere gemarineerde haring samen met een glas akvavit en bier.

In Denemarken wordt ook het Luciafeest gevierd.

Duitsland[bewerken]

In Midden- en Noord-Duitsland kijkt Vrouw Holle tussen 23 december en 5 januari of mensen dat jaar vlijtig of lui waren. In de overige gebieden kent men Perchta, een vergelijkbare figuur. Perchta rijdt vanaf de winterzonnewende tot 6 januari als aanvoerster van de Wilde Jacht. In verschillende gebieden bestaat nog de "Perchtenlauf".

De Krampus komt in de Alpenregio voor en knecht Ruprecht is de hulp van Sinterklaas in Midden en Noord-Duitsland.

Ook trekken de Sternsinger langs de huizen tijdens de kerstperiode.

Kerstpiramides zijn een traditionele kerstversiering en er worden in veel steden kerstmarkten georganiseerd.

Engelstalige landen[bewerken]

Kerst in Engelstalige landen zoals Engeland, Canada, Australië, enz. wordt vaak op kerstavond gevierd met het speciale kerstdiner "kalkoen en kerstpudding", een kerstpudding is een pudding die grotendeels uit rozijnen bestaat, verder speelt de Kerstman een grote rol.

Een andere traditie is het zingen en opvoeren van Christmas carols (toneeltjes met als thema Kerstmis).

Ook wordt een bezoek aan de kerk gebracht. Volgens een onderzoek dat in december 2005 werd gepubliceerd in de Daily Telegraph, is meer dan 4 op de 10 Britten van plan om in 2005 naar de kerk te gaan met kerst. In vergelijking met de jaren daarvoor zou dit een recordaantal betekenen. Uit het onderzoek volgde ook dat van de volwassenen die zich niet tot het christendom rekenen, toch 22 procent van plan was om naar de kerk te gaan.

Tweede kerstdag wordt door de Engelsen Boxing Day genoemd.

Faroër[bewerken]

Filipijnen[bewerken]

In de Filipijnen, een katholiek land bij uitstek, wordt kerst ingeluid door de zogenaamde Misas de Aguinaldo. Negen dagen lang, beginnend op 16 december, wordt bij het aanbreken van de dag een mis gevierd. In het Filipijns staan deze missen bekend als Simbang Gabi. Op kerstavond wordt traditioneel het kerstfeest gevierd, waarbij na de middernachtmis de familieleden gezamenlijk eten met traditionele gerechten zoals queso de bola en hamon.

Finland[bewerken]

In Finland wordt kerst Joulu genoemd, zie ook joelfeest.

Joulupöytä is de naam voor het voedsel dat tijdens kerst wordt gegeten, het kan vertaald worden met joel-tafel. Het belangrijkst is de ham, wat gegeten wordt met mosterd en brood. Ook wordt er vis geserveerd. Andere gerechten zijn laatikkos, verschillende ovenschotels, karjalanpaisti, zure haring en er wordt Koskenkorva Viina, bier, wijn of melk bij gedronken. Een traditioneel nagerecht is gemberkoek, rijstpudding en koffie, thee of glögi. In de pan met rijstpudding wordt een amandel verstopt, degene die dit krijgt opgediend mag zijn cadeautje als eerste openen of een wens doen.

Joulupukki is de benaming van de kerstman en hij woont met zijn vrouw in Rovaniemi. Joulupukki vliegt niet op zijn ar met rendieren door de lucht zoals de Amerikaanse kerstman, maar rijdt over de grond. Joulupukki is erg oud en maakt soms gebruik van een wandelstok. Kerstelfen bekijken of kinderen goed of slecht zijn en Joulupukki brengt cadeautjes rond.

De oorspronkelijke figuur (Nuuttipukki) zette hoorns op zijn hoofd, droeg een omgekeerde vacht en een masker van berkenschors en hij kon kinderen laten schrikken. De Nuuttipukki eiste drank en kwam de huizen binnen. Tegenwoordig gaan kinderen verkleed langs de huizen.

Er treden sterrenzangers op tijdens de kerstperiode. Ook brengen mensen kaarsen naar het kerkhof om de doden te herdenken.

In Finland wordt ook het Luciafeest gevierd.

Frankrijk[bewerken]

Kerstmis wordt in Frankrijk Noël genoemd. Het wordt hoofdzakelijk op religieuze wijze gevierd, alhoewel de wereldlijke viering ook voorkomt. Katholieken in Frankrijk geven cadeaus uit naam van Christus tijdens kerst. Mensen bezoeken de mis in de kerk en er worden kerststalletjes opgericht. De Duitse heersers vervingen in de 18e eeuw christelijke symbolen door Germaanse, zoals feeën en elfen.

Père Noël (of Papa Noël) kan vertaald worden met Vader Kerst. Andere benamingen zijn Paire Nadau (Occitaans), Tad Nedeleg (Bretons), Bizarzuri of Aita Noel (Baskisch) en Babbu Natale (Corsicaans). Mère Noël (Moeder Kerst) is de vrouw van Père Noël en de lutins helpen Père Noël.

Kinderen zetten hun schoen bij de haard of onder de kerstboom.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het Amerikaanse karakter van de kerstman in Frankrijk geïntroduceerd als onderdeel van het Marshall Plan. De jonge priester Jacques Dijon Nourissat veroordeelde het karakter tot de brandstapel, hij was verontwaardigd over de beeltenis van het karakter in warenhuizen in Dijon. De brandstapel werd op 23 december 1951 opgericht bij de kathedraal van Dijon. Deze gebeurtenis gaf aanleiding tot verhitte debatten tussen katholieke schrijvers Gilbert Cesbron en François Mauriac (die kritiek hebben op de commercialisering van de kerstman) en Rene Barjavel, Jean Cocteau en Claude Levi-Strauss.

De acht rendieren worden in het Frans Tornade, Danseur, Furie, Fringant, Comète, Cupidon, Éclair en Tonnerre genoemd. Het, later geïntroduceerde, negende rendier heet Rudolphe.

Kinderen schrijven brieven aan Père Noël. In 1962 opende Jacques Marette, minister van PTT, een postbus voor Père Noël in Hôtel des Postes. In 1967 werd deze door Robert Boulin verplaatst naar Libourne. De eerste reactie aan de schrijvers van de brieven werd geschreven door Françoise Dolto. In 2007 heeft Père Noël meer dan 1,6 miljoen brieven ontvangen, waaronder 1.430.000 brieven en 181.200 e-mails (via het internetportaal van de La Poste groep en de speciale website voor Père Noël van La Poste).

Tante Arie heeft in Franche-Comté de rol van cadeautjesbrenger tijdens kerst. Ook bekend zijn oude man Chalende en Barbassionne. De Santon zijn figuurtjes voor de kerststal uit de Provence, er zijn 55 verschillende figuren.

Frankrijk kent traditionele gerechten voor kerst, zoals Bûche de Noël (kerststronk) en treize desserts. Réveillon is de naam voor het kerstdiner, het kan vertaald worden met waken (het is gebruikelijk om tot na 12 uur 's nachts wakker te blijven.

Griekenland[bewerken]

In Griekenland worden de cadeautjes niet met kerst gegeven maar op nieuwjaarsdag. Ze zouden door de kerstman (Άι Βασίλης, Agios Vasilis) in de oudejaarsnacht gebracht zijn. Oudejaar is de naamdag van Basilius van Caesarea waarna de kerstman (Agios Vasislis) in Griekenland genoemd is.

In vroeger tijden geloofde men in de Kallikantzaros die van 25 december tot 6 januari rondwaarden. In sommige dorpen wordt nog steeds op kerstavond een zwart kruis op de deuren geschilderd als bescherming. De wezens zouden door deuren en schoorstenen het huis kunnen betreden en allerlei problemen veroorzaken zodat de haard die niet goed brand of de melk die zuur wordt. Ook zouden ze een enorme rommel maken. Er zijn allerlei gebruiken om hen te verjagen, zoals door de eskakantzalos, vergelijkbaar met het joelblok en soms oude schoenen in de open haard te verbranden of wijwater in de kamers te sprenkelen.
Kinderen in Griekenland gaan langs de deuren met kerst en zingen z.g. Kalanda begeleid met een triangel. Dit zijn oude liedjes in het Oud-Grieks die met kerst gezongen worden. Als op de vraag Na ta poume'? (Mogen we zingen?) ja gezegd wordt zingen de kinderen de Kalanda. Gebruikelijk is het wat snoep te geven.
Op 24 december begint de kerstliturgie in de kerken. Op 25 december gaat met zeer vroeg naar de kerk waarna men elkaar een goed kerstfeest (Kala Christouyenna) wenst. Het orthodoxe kerstfeest is 14 dagen later op 7 januari.

Hongarije[bewerken]

In Hongarije wordt kecskézés opgevoerd, het verhaal van de geboorte van Christus door de ogen van een herder. Het spel wordt opgevoerd in de huizend. Eén van de figuren is een domme geit, die vragen stelt en met deze dialoog wordt het hele verhaal over de komst van Christus verteld. Na de opvoering worden de bewoners gezegend en wordt hen een prettige kerst gewenst. Als dank wordt voedsel of soms geld gegeven. Het gebruik is aangepast, tegenwoordig wordt het vaak opgevoerd in de kathedraal.

IJsland[bewerken]

In IJsland stopt in de 13 nachten voor kerst steeds een andere trollenzoon kleine cadeautjes in de schoenen van kinderen. Dit zijn de Juul- of Kerstjongens, de Jólasveinar. Ook Grýla wordt in verband gebracht met kerst. Haar huisgenoot is Jólaköttur (de kerstkat), de vlijtige kinderen krijgen Jólaföt (Kerstmiskleren) van Grýla.

In IJsland wordt ook het Luciafeest gevierd.

Het kerstfeest wordt in familiekring gevierd. Over het hele land begint men met eten om 18.00 's avonds; dit gaat gepaard met een aankondiging op de radio dat het nu 18.00 is en dat iedereen smakelijk eten wordt gewenst. Het kerstmenu bestaat meestal uit een rijstpap met rozijnen en kaneel waarin een boon verstopt zit; degene die deze vindt krijgt een extra cadeau. Het hoofdgerecht omvat vooral een groot stuk vlees, ham of hangikjöt (gerookt schapenvlees), vergezeld door naar IJslandse normen veel groenten en fruit. Groentesalades met veel mayonaise en fruitsla met slagroom. Verder worden er ook gekaramelliseerde aardappelen gegeten.

India[bewerken]

In India is Kerstmis een officiële feestdag. De viering door christenen is grotendeels gebaseerd op de Amerikaanse media. De echte liefhebbers wonen de kerkdiensten bij. In veel scholen die door christelijke missionarissen worden geleid, doen Hindoe kinderen actief mee aan de kerstviering. In India hebben de meeste onderwijsinstellingen vakantie rond Kerst, die een paar dagen voor Kerst begint en een paar dagen na Nieuwjaar eindigt.

Kerst wordt ook wel Bada DIN genoemd in het Hindi.

Iran[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Yalda voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Iran viert men shab-e yalda, de langste nacht van het jaar. Er worden noten en meloen gegeten. De ceremonie heeft haar oorsprong in het oude Perzië van zo'n duizend jaar geleden.

Italië[bewerken]

In Italië heet het kerstfeest 'Natale'. Dat betekent 'geboortedag'. In bijna elke kerk en in bijna elk huis staat een kerststal. De Italianen versieren hun huis met hulst en maretak en met kaarsen en een 'ceppo'. Dat is een soort open piramide waarin kerstspulletjes worden gezet, net zoiets als de kerstboom in Nederland.

Een traditioneel gerecht dat wordt gegeten met kerst is de Panettone.

In Italië brengt de kerstheks "La Befana" cadeautjes rond op Driekoningen. Zij is op zoek naar Jezus Christus en brengt goede kinderen snoep, stoute kinderen krijgen kool of donker snoep.

In Italië wordt ook het Luciafeest gevierd.

Japan[bewerken]

Kroatië[bewerken]

In Kroatië wordt in de kerstperiode makowiec gegeten.

Macedonië[bewerken]

In Macedonië wordt Koleduvane uitgevoerd.

Mexico[bewerken]

In Mexico begint het kerstfeest al op 16 december. Tot 24 december zijn er dan de 'posada's'. Dat zijn optochten van kinderen en volwassenen, waarbij beelden van Maria en Jozef worden meegedragen. Er wordt nagespeeld hoe Maria en Jozef op zoek waren naar een logeeradres. Op de laatste dag wordt de baby Jezus meegedragen, die op het einde van de avond in een kribbe wordt gelegd.

Nederland[bewerken]

In Nederland zijn er, net als in sommige andere Europese landen, twee kerstdagen. In de week voor Kerst worden er in veel kerken en instellingen kerstzangdiensten met bekende kerstliederen gehouden. Er zijn ook klassieke muziekuitvoeringen van onder meer de Mattheüs Passion. Naast het traditionele kerstdiner wordt er twee dagen lang veel gegeten en gedronken, ook wisselt men soms geschenken uit.

Met Kerst gaan relatief veel mensen met een christelijke achtergrond naar de kerk. De Rooms-Katholieke Kerk houdt een kerstnachtdienst op kerstavond (24 december). In veel Protestantse Kerken is dit sinds een aantal jaren ook gebruikelijk. Vaak worden er nog aparte kinderkerstdiensten georganiseerd. Ook de ochtenddienst op Eerste Kerstdag (25 december) wordt druk bezocht; er worden kerstliederen gezongen en de kinderen krijgen extra aandacht.

Tweede Kerstdag is de dag voor bezoek aan familie, een woonboulevard of kerstmarkt.

In het oosten van Nederland is het op sommige plaatsen traditie om tussen de eerste zondag van de Advent en Driekoningen op de midwinterhoorn te blazen. Sint-Thomasluiden is ook een oud gebruik dat uitgevoerd wordt in de kerstperiode, het komt niet meer op veel plaatsen voor. Het heeft overeenkomsten met kloksmeer.

Noorwegen[bewerken]

Kerst wordt in Noorwegen Jul genoemd, zie ook joelfeest.

In Noorwegen worden cadeaus uitgewisseld op kerstavond. Als er jonge kinderen aanwezig zijn worden deze uitgedeeld door de kerstman, anders worden ze onder de boom gelegd en uitgedeeld door de jongste aanwezige.

Noren vieren kerstmis op 24 december; het kerstmenu (Julebord, wat joel-tafel betekend) bestaat traditioneel uit varken of lam en in de westerse streken ook wel schapenhoofd. Dit wordt vergezeld van aardappelen en koolrapen (bij het lam) of zuurkool (bij het varken). Als toetje eten ze riskrem (rijstepap met slagroom). Daar zit een amandel in verstopt en degene die hem vindt krijgt een klein cadeautje (vaak een marsepeinen varkentje). Andere kerstgerechten zijn risengrysgrøt, ribbe, juletorsk, pinnekjøtt, medisterpølse, lutefisk en als drank wordt vaak Aquavit geserveerd.

In Noorwegen wordt ook het Luciafeest gevierd.

Oekraïne[bewerken]

Oostenrijk[bewerken]

Palestina[bewerken]

Polen[bewerken]

In Polen wordt Kerstmis gezien als het belangrijkste feest van het jaar, een echt familiefeest. In Polen begint kerst op de avond van 24 december, deze avond heet Wigilia. Op deze avond wil iedereen thuis zijn met familie. Vanaf de ochtend wordt in vrijwel ieder huishouden gekookt en gebakken voor deze avond. Tijdens het diner, dat traditioneel uit 12 of 13 gerechten moet bestaan, wordt er vaak barszcz, pierogi, verschillende soorten vis en kompot, een vruchtendrank, gedronken. Vlees en alles wat onder de categorie "vette en zoete happen" valt, wordt de hele dag buiten beschouwing gelaten, omdat op de dag voor Kerstmis wordt gevast. Het is gebruik om onder het tafelkleed wat stro te leggen, als symbool voor de kribbe van Jezus. Zeer belangrijk is voor aanvang van het diner het uitdelen van opłatek, flinterdunne wafelbrood (vergelijkbaar met de hostie), waarvan iedereen een deel van elkaars opłatek opeet en het allerbeste wenst. Gebruikelijk is ook een extra plek met bord aan de tafel voor een onvoorziene gast, als symbool van gastvrijheid en als plek voor eventueel overleden familieleden.

Na het diner worden cadeaus uitgedeeld en gaan de meeste mensen naar de nachtmis (pasterka).

Roemenië[bewerken]

Rusland[bewerken]

In de orthodoxe Kerk wordt Kerstmis gevierd op 7 januari.

De Russen kennen niet de Kerstman zelf, maar wel de figuur Ded Moroz. Deze Ded Moroz werd geïntroduceerd in Rusland toen alle vormen van religie verboden werden door het communistische regime. Ded Moroz komt bij de kinderen in de periode tussen 1 december en 10 januari.

In Rusland wordt Koleduvane uitgevoerd.

Scandinavië[bewerken]

De Tomte of Nisse wordt in verband gebracht met Kerstman en julbocken.

Tijdens de kerstperiode brengen de Wichtelmännchen cadeautjes voor de personen die lootjes trekken.

Joulutonttu is de Finse kerstelf, zie Haltija.

Servië en Montenegro[bewerken]

In Servië is ook de orthodoxe Kerk de grootste kerk, en wordt Kerstmis (Božić, spreek uit als »bozhjitj«) daardoor op 7 januari gevierd. Zoals alles in de orthodoxe Kerk gaat dit veel minder uitbundig maar innerlijk dieper dan bij bijvoorbeeld de Rooms-katholieke Kerk. Oud en Nieuw, de week ervoor, wordt echter door de niet-gelovigen wel gevierd, in huiselijke kring met een speciale maaltijd en met nieuwjaarparty's in het nieuwe jaar. Dit is echter het resultaat van de westerse oriëntatie van de twintigste-eeuwse staatsleiders die de oeroude nationale erfenis de rug toekeerden. In Servië wordt van oudsher 13/14 januari als Oud en Nieuw gevierd, wat de laatste twee decennia in stabiele opkomst is.

In Servië wordt Koleduvane uitgevoerd.

Slowakije[bewerken]

In Slowakije spelen de drie magi een rol tijdens de kerstperiode.

Slovenië[bewerken]

Sovjet-Unie[bewerken]

In de Sovjet-Unie was elke vorm van religie verboden. In plaats van een kerstman werd hier de figuur van Ded Moroz (Vadertje Winter) geïntroduceerd.

Spanje[bewerken]

In Spanje wordt kerst Navidad genoemd en de kerstman Papá Noel. Ook de drie Magi spelen een rol tijdens de kerstperiode, zoals bij de Driekoningenoptocht. Olentzero is een Baskisch kerstpersonage, soms komt ook Mari Domingo voor. In Cantabrië speelt Esteru een rol tijdens kerst.

De Duende of Dwende wordt in verband gebracht met kerstmis. Ook de Kakker speelt een rol. De De Tió de Nadal is een soort joelblok.

Tsjechië[bewerken]

Venezuela[bewerken]

In Venezuela worden voor het kerstfeest negen dagen lang vroegmissen gehouden. Dat zijn kerkdiensten die al om half vijf 's morgens beginnen. Op kerstdag wordt er vuurwerk afgestoken en worden de klokken geluid om de mensen op te roepen om uit bed te komen.

Verenigde Staten[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Engelstalige landen

Kerstmis in de Verenigde Staten is in de eerste plaats een familiefeest. Tweede Kerstdag is onbekend. In tegenstelling tot Thanksgiving Day is er geen standaardprogramma dat iedereen volgt. Familietradities bepalen vaak hoe men Kerstmis viert. Vaak worden de tradities van het land van de voorvaders gevolgd, bijvoorbeeld Scandinaviërs eten een traditioneel diner met eend of gans op Kerstavond. Italianen eten vis. Christelijke Amerikanen gaan naar de kerk op kerstavond of op kerstdag, afhankelijk van tot welke Kerk ze behoren. In de ochtend van de kerstdag vinden veel Amerikanen geschenken onder de kerstboom en in een grote kous die aan de schoorsteenmantel hangt. Die zijn daar achtergelaten door Santa Claus, de Kerstman.

Daar komt nog bij dat niet iedereen in de Verenigde Staten Kerstmis viert. Joodse families vieren in dezelfde periode Chanoeka, en sommige Afro-Amerikanen die Kerstmis als een feest van de blanke cultuur beschouwen, vieren het Afrikaanse feest Kwanzaa.

Om mensen niet te kwetsen, worden onbekenden meestal niet een "Merry Christmas" toegewenst, maar een neutraler "Happy Holidays". President George W. Bush werd in 2005 door fundamentele Christenen kwalijk genomen dat hij op de jaarlijkse kaart voor de feestdagen van het Witte Huis "Happy Holidays" toewenst, in plaats van een "Merry Christmas".

Omdat de Amerikaanse grondwet een scheiding van kerk en staat voorschrijft, kunnen openbare scholen geen Kerstmis vieren. De schoolvakantie aan het einde van het jaar heet "wintervakantie", en ieder jaar worden openbare instellingen geconfronteerd met rechtszaken, omdat zij bijvoorbeeld een kerststal op openbaar terrein toelaten.

Zuurstokken worden in verband gebracht met kerst, ze worden opgehangen in huis of de kerstboom. Kerstdorpen worden vaak opgericht onder de kerstboom.

Zuid-Afrika[bewerken]

Zuid-Afrika kent geen tweede kerstdag, de eerste kerstdag is er altijd een grote kerkelijke bijeenkomst en zitten de kerken overvol. De Engelstaligen in Zuid-Afrika hebben grotendeels nog de Engelse kerstgebruiken, zoals kalkoen, kerstpudding en de cadeaus op kerstavond openen. De Afrikaanstaligen doen dit meestal niet, de cadeaus worden op kerstavond of met kerst zelf uitgepakt, er is verder niet echt een vast kerstdiner voor de Afrikaanstaligen, dit kan een speciaal diner zijn of gewoon buiten met de familie barbecueën (braaien).

Bij de Xhosa en andere Afrikaanse stammen houdt kerst vooral in naar de kerk gaan en kerstliederen zingen, kerstbomen zijn vaak te duur en die zijn er vaak ook niet te vinden.

Zweden[bewerken]

In Zweden wordt het Luciafeest gevierd, dit feest markeert het begin van de kerstperiode.

Een traditioneel kerstmenu wordt Julbord (joel-bord) genoemd, een type Smörgåsbord.