Wikipedia:Uitgelicht/juli

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Overzicht beheerpagina's

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Deze pagina bevat de uitgelicht artikelen van de maand juli.

1 juli

Opvallende overeenkomsten tussen het skelet van een mens en dat van een gorilla

Wetenschappelijke argumenten voor evolutie

Wetenschappelijke argumenten voor biologische evolutie oftewel bewijs voor evolutie komen vanuit verschillende wetenschappelijke vakdisciplines. Er wordt aangegeven dat natuurlijke selectie het mechanisme is waarmee biodiversiteit, soortvorming en adaptatie ontstaat, en dat alle soorten een gemeenschappelijke voorouder hebben. Het bewijs ondersteunt de moderne synthese, dit is de huidige wetenschappelijke theorie die het ontstaan van verschillende levensvormen adequaat verklaart. Evolutiebiologen documenteren bewijsstukken aan de hand van toetsbare voorspellingen en falsifieerbare hypothesen. (Lees verder)

2 juli

Zicht op de Slag bij Nieuwpoort door Pauwels van Hillegaert, met linksonder legeraanvoerder Maurits van Nassau

Slag bij Nieuwpoort

De Slag bij Nieuwpoort was een veldslag die op 2 juli 1600, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd uitgevochten tussen het Staatse en het reguliere Zuid-Nederlandse ('Spaanse') leger.

Maurits van Nassau, de latere Prins van Oranje, was door de Staten-Generaal van de Nederlanden naar Vlaanderen gestuurd om de stad Duinkerke in te nemen. De kaapvaart vanuit deze stad bracht veel schade toe aan de handelsvloot van de Republiek. Onverwacht kwam een groot Spaans leger onder leiding van aartshertog Albrecht van Oostenrijk richting Vlaanderen, wat leidde tot een veldslag nabij Nieuwpoort. De tocht naar Duinkerke werd uiteindelijk afgeblazen, zodat het doel niet bereikt werd. De slag is mede vanwege het gemakkelijk te onthouden jaartal een van de bekendste gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis. (Lees verder)

3 juli

Kafka in 1906

Franz Kafka

Franz Kafka (Praag, 3 juli 1883 – Kierling, 3 juni 1924) was een Duitstalige schrijver die wordt gezien als een van de belangrijkste auteurs van de 20e eeuw. Zijn werk kreeg vooral na zijn dood een grote invloed op de westerse literatuur.

Kafka is vooral bekend als schrijver van de romans Het proces en Het slot alsmede de novelle De Gedaanteverwisseling. Zijn werk omvat echter veel meer, en lijkt zich te kenmerken door een nachtmerrieachtige, onheilspellende sfeer (als kafkaësk bekend geworden) waarin de bureaucratie en de onpersoonlijke maatschappij steeds meer greep krijgen op het individu. (Lees verder)

4 juli

Amerikaanse kakkerlak

Amerikaanse kakkerlak

De Amerikaanse kakkerlak (Periplaneta americana) is een insect uit de orde kakkerlakken (Blattodea) en de familie Blattidae. Het is een relatief grote soort en kan een lichaamslengte tot 4,5 centimeter bereiken. De kakkerlak heeft een roodbruine lichaamskleur en de kop draagt twee lange antennes. Boven de kop is een verharde plaat gelegen die een lichtere achterrand heeft. In combinatie met de lichaamslengte is de Amerikaanse kakkerlak hieraan vrij eenvoudig van andere kakkerlakken te onderscheiden.

De Amerikaanse kakkerlak is oorspronkelijk afkomstig uit noordelijk Afrika. Het is een van de insecten die zich met behulp van de mens over de gehele wereld heeft verspreid. De Amerikaanse kakkerlak heeft vooral gebruikgemaakt van het transport van goederen per schip. De kakkerlak komt wereldwijd veel voor in huizen, vooral in keukens. (Lees verder)

5 juli

Cecil Rhodes

Cecil Rhodes

Cecil John Rhodes (5 juli 1853 – 26 maart 1902) was een Brits imperialistisch ondernemer en politicus in Zuidelijk Afrika en de stichter van de Britse kolonie Rhodesië (later Zimbabwe en Zambia), alsmede het diamantbedrijf De Beers. Rhodes maakte carrière als diamantmagnaat in Zuid-Afrika en gebruikte zijn fortuin om de Wedloop om Afrika voor het Britse Rijk te winnen. Daarnaast diende hij als zevende premier van de Britse Kaapkolonie van 1890 tot 1896. (Lees verder)

6 juli

Het Nederfrankische taalgebied

Nederfrankisch

Nederfrankisch is de verzamelnaam voor een aantal West-Germaanse talen en taalvariëteiten, waar onder meer het Zeeuws, Hollands, Vlaams, Brabants, Limburgs (gedeeltelijk) en het op deze variëteiten gebaseerde Standaardnederlands onder vallen. Nederfrankische talen en dialecten worden vooral gesproken in het zuiden en westen van Nederland, in Vlaanderen en in het westen van Duitsland. Voorts moet ook het in Zuid-Afrika en Namibië gesproken Afrikaans tot het Nederfrankisch gerekend worden. (Lees verder)

7 juli

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer (ca. 1343–1400) was een vooraanstaand Engels auteur en dichter. Hij leidde een druk openbaar leven als soldaat, hoveling, diplomaat en ambtenaar en vervulde een verscheidenheid aan openbare functies. Tijdens die carrière was hij de vertrouweling en protegé van drie opeenvolgende koningen, namelijk Eduard III (1312–1377), Richard II (1367–1400) en Hendrik IV (1367–1413).

Toch vond Chaucer de tijd om duizenden versregels te schrijven, die tot de beste van de Engelse literatuur behoren. Daarmee toonde hij aan dat het Engels uit zijn tijd net zo goed gebruikt kon worden in de poëzie als het Frans of het Latijn, wat hem de titel van 'vader van de Engelse literatuur' bezorgde. Hoewel hij vele werken schreef, wordt hij het meest geroemd voor zijn onafgewerkte raamvertelling The Canterbury Tales. (Lees verder)

8 juli

Middeleeuws beeld van de heilige Sunniva

Sunniva

De heilige Sunniva was volgens de overlevering een Ierse prinses die in de 10e eeuw naar Noorwegen vluchtte en daar als martelares stierf. Het klooster van Sint-Sunniva op Selja, het eiland waar zij stierf, speelde een belangrijke rol in de kerstening van Noorwegen. Sunniva is de beschermheilige van het bisdom van Bergen.

Het is niet duidelijk of Sunniva echt bestaan heeft. Haar legende vertoont veel overeenkomsten met andere Ierse heiligenverhalen. Mogelijk is de legende gebaseerd op een waargebeurd verhaal over een groep Ierse vluchtelingen die in Noorwegen belandden, en werd het verhaal in de loop der tijd vereenvoudigd tot een verhaal over één persoon in de vorm van Sunniva. (Lees verder)

9 juli

De 19 Martelaren van Gorcum die in Den Briel werden vermoord

Martelaren van Gorcum

Met de Martelaren van Gorcum worden negentien katholieke religieuzen en wereldheren aangeduid die om hun geloof door de watergeuzen in 1572 zijn vermoord in Den Briel. (Lees verder)

10 juli

Balthasar Gerards

Balthasar Gerards

Balthasar Gerards (omstreeks 1557 – 14 juli 1584) was de moordenaar van prins Willem van Oranje. Na de moordaanslag op 10 juli, werd hij op 13 juli ter dood veroordeeld. Het vonnis werd de volgende dag uitgevoerd. Gerards was afkomstig uit het Franse Vuillafans bij Besançon in de Bourgondische Franche-Comté en heette eigenlijk Balthasar Gérard. Hij was het negende kind van Jean Gérard en Barbe d'Emskerque en werd streng katholiek opgevoed. Van het protestantisme moest hij niets hebben. (Lees verder)

11 juli

Vlaamse troepen tijdens de Guldensporenslag

Guldensporenslag

De Guldensporenslag vond plaats op het Groeningheslagveld te Kortrijk op woensdag 11 juli 1302 tussen milities van het graafschap Vlaanderen (dit betrof enkel het gebied rond de provincies West- en Oost-Vlaanderen) en het leger van de koning van Frankrijk. De slag was in militair opzicht opmerkelijk, omdat piekeniers en boogschutters in staat bleken een ridderleger te bedwingen. (Lees verder)

12 juli

Kruittorenramp van Bredevoort

De Bredevoortse Kruittorenramp vond op zondag 12 juli 1646 rond vier uur 's middags plaats in het Oost-Gelderse stadje Bredevoort. Op dat moment trof de bliksem de kruittoren van het kasteel met daarin 320 vaten buskruit. Bij de daarop volgende ontploffing vielen veertig doden en een onbekend aantal gewonden.

Bij de inslag vloog de toren in brand. De explosie was zo hevig dat daarbij ook het Ambtshuis instortte. Onder het puin van het Ambtshuis lagen de drost en gouverneur Wilhelm van Haersolte met zijn vrouw Jr. Catrijne van Brakel en acht van haar kinderen en enkele andere mensen, negentien doden in totaal. De stad ondervond veel schade van de explosie en bijna alle huizen verloren hun dakpannen en ruiten. De huizen rondom het kasteel waren ingestort. Met schoppen en houwelen is drie dagen lang gezocht naar overlevenden onder de puinhopen. (Lees verder)

13 juli

Tom Simpson

Tom Simpson

Tom Simpson was een Brits wielrenner. Hij overleed op 13 juli 1967 tijdens de Ronde van Frankrijk bij de beklimming van de Mont Ventoux. Later werden vier niet gebruikte ampullen in het shirt van Simpson gevonden, waarvan er één amfetamine bevatte. Simpson zou zijn overleden aan een combinatie van hitte en uitputting. De dood van Simpson zorgde voor aangescherpte dopingcontroles tijdens de Ronde van Frankrijk. (Lees verder)

14 juli

Bestorming van de Bastille

Franse Revolutie

De Franse Revolutie barstte los aan het eind van de achttiende eeuw. Als opmaat geldt juni 1789, toen na meer dan 175 jaar de Franse Staten-Generaal weer bijeen werden geroepen. De bestorming van de Bastille, de staatsgevangenis van Parijs, op 14 juli wordt als beginpunt van de revolutie beschouwd. Deze eindigde in 1799 met de staatsgreep van Napoleon Bonaparte, waarna de Napoleontische tijd begon.

Sinds 1880 is 14 juli de nationale feestdag van Frankrijk ("quatorze juillet"). Op deze dag worden twee historische gebeurtenissen herdacht, namelijk 14 juli 1789 en 14 juli 1790. Op 14 juli 1789 werd de Bastille door het volk bestormd en werden de gevangenen bevrijd. Ter gelegenheid van de eerste verjaardag werd op 14 juli 1790 het Fête de la Fédération (feest van de verzoening en eenheid van Frankrijk) gevierd op het Champ-de-Mars te Parijs. (Lees verder)

15 juli

De Nachtwacht

De Nachtwacht

De Nachtwacht is het bekendste schilderij en meesterwerk van Rembrandt van Rijn. Rembrandt schilderde het tussen 1639 en 1642. De officiële naam luidt: De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren. Dit werk, een schuttersstuk, werd door een compagnie uit de schuttersgilde als groepsportret besteld. Het werd waarschijnlijk rond 1796/1797 voor het eerst 'De Nachtwacht' genoemd. (Lees verder)

16 juli

Fritz Zernike

Frits Zernike

Frits Zernike (16 juli 1888 – 10 maart 1966) was een Nederlands natuurkundige die in 1953 de Nobelprijs voor de Natuurkunde ontving voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop. Met dit instrument, een aanvulling op de gewone microscoop, kan het inwendige van levende cellen zichtbaar worden gemaakt. Tevoren was dit onmogelijk doordat voor de gewone microscopie dodelijke kleurstoffen onontbeerlijk waren. Ook werkte hij aan zernikepolynomen, die gebruikt worden bij het beschrijven van afwijkingen van lenzen in optische systemen. (Lees verder)

17 juli

Georges Lemaître

Prof. dr. Mgr. Georges Henri Joseph Edouard Lemaître (17 juli 1894 – 20 juni 1966) was een Belgisch katholieke priester, astronoom, kosmoloog, wiskundige en natuurkundige. Zijn belangrijkste wetenschappelijke bijdragen leverde hij aan de algemene relativiteitstheorie en aan de kosmologie door zijn hypothese van het uitdijende heelal (1927) en als grondlegger van de oerknaltheorie (1931). Lemaître was professor aan de Katholieke Universiteit te Leuven, titulair kanunnik, huisprelaat van de paus en lid en voorzitter van 1960 tot aan zijn dood van de Pauselijke Academie voor de Wetenschappen. (Lees verder)

18 juli

Afbeelding

Godfried van Bouillon

Godfried van Bouillon (18 september 1060 – Jeruzalem, 18 juli 1100) was (als Godfried IV) hertog van Neder-Lotharingen (van 1089-1100) en een van de leiders van de Eerste Kruistocht. Hij werd tevens uitgeroepen tot de eerste koning van het koninkrijk Jeruzalem maar weigerde die titel.

Godfrieds ouders waren graaf Eustaas II van Boulogne en Ida van Verdun, zuster van hertog Godfried met de Bult die hem in 1076 had aangeduid als zijn erfgenaam. Keizer Hendrik IV van het Heilige Roomse Rijk echter besloot het hertogdom aan zijn eigen zoon Koenraad te geven en enkel Bouillon en het markgraafschap Antwerpen aan Godfried. In 1089 kreeg Godfried dan toch het hertogdom in handen, als beloning voor zijn diensten in de oorlog van de keizer tegen de Saksen en tegen paus Gregorius VII. (Lees verder)

19 juli

Voorstelling van de grote brand van Rome

Grote brand van Rome

De grote brand van Rome was een stadsbrand die in de nacht van 19 juli 64 ontstond in de winkels die gevestigd waren onder de houten tribunes van het Circus Maximus. Doordat de meeste huizen in Rome eveneens van hout gemaakt waren, kon het vuur razendsnel om zich heen grijpen. De vuurzee sloeg over naar het Forum Boarium en de Aventijn en verwoestte vervolgens de keizerlijke paleizen op de Palatijn. Het duurde vijf dagen voor men de brand onder controle kreeg. In die kleine week werden vier van de veertien Romeinse districten volledig verwoest, zeven andere werden zwaar beschadigd. (Lees verder)

20 juli

Een generaal beveelt zijn troepen kasteel Nagashino aan te vallen in 1575, door Yoshitoshi

Slag bij Nagashino

De Slag bij Nagashino was een veldslag die plaatsvond in 1575 nabij kasteel Nagashino in Japan. Het kasteel van de Tokugawa werd belegerd door Takeda Katsuyori. De strijd werd gewonnen door hulp van Oda Nobunaga, die westerse tactieken en vuurwapens inzette tegen de zware Japanse cavalerie van de Takeda. Het wordt vaak genoemd als keerpunt in de Japanse oorlogsvoering. (Lees verder)

21 juli

Belgische vlag

Belgische Nationale Feestdag

De nationale feestdag van België wordt gevierd op 21 juli. Op 21 juli 1831 legde Leopold I, de eerste Koning der Belgen, de grondwettelijke eed af. België werd op 4 oktober 1830 na de Belgische Revolutie onafhankelijk verklaard. België is een constitutionele monarchie en evolueerde door staatshervormingen tot een federale monarchie met gewesten en gemeenschappen. (Lees verder)

22 juli

Politieke Partij Radikalen

De Politieke Partij Radikalen (PPR) was een Nederlandse groene en progressieve, aanvankelijk christelijk georiënteerde politieke partij. De PPR speelde een bescheiden rol in de Nederlandse politieke geschiedenis en ontstond in 1968 door een kleine afscheuring uit de Katholieke Volkspartij (KVP). De PPR is als politieke partij in 1991 opgegaan in GroenLinks. (Lees verder)

23 juli

Typisch golvend patroon van de wervelkolom

Ziekte van Forestier

De ziekte van Forestier is een skeletafwijking waarbij door overmatige botweefselvorming karakteristieke afwijkingen ontstaan, vooral in de wervelkolom en op plaatsen waar ligamenten en pezen aan het bot vastzitten. Het zou kunnen dat deze aandoening echter geen ziekte is als zodanig, maar eerder een kwetsbare toestand van het lichaam waarin overmatig botweefsel wordt gevormd als gevolg op prikkels die bij andere mensen slechts een matige botvorming zouden veroorzaken. Forestier komt behalve bij mensen ook veelvuldig voor bij dieren. Het zou bij 15-25% van de oudere zoogdieren voorkomen. Het zou tevens zijn voorgekomen bij dinosauriërs. (Lees verder)

24 juli

Logo van Telesur

Telesur

Op 24 juli 2005 werd de Zuid-Amerikaanse televisiezender Telesur gelanceerd. Het televisiestation, dat een initiatief is van de Venezolaanse president Hugo Chávez en voornamelijk gesponsord wordt door Venezuela (51%) en verder door Argentinië (20%), Cuba (19%), Ecuador, Nicaragua en Uruguay (10%), wil qua berichtgeving over Zuid-Amerika een tegenhanger worden voor CNN en wil proberen om de regionale integratie te bevorderen. De Amerikaanse regering reageerde kritisch op dit volgens haar anti-Amerikaanse initiatief, dat de al koele relatie van de VS met Venezuela geen goed zou doen. Op 18 juli 2005 besloot het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden om radio- en televisieuitzendingen naar Venezuela te financieren, die een tegenwicht moeten vormen voor Telesur. Daarbovenop trok de VS ook in 2006 en 2007 telkens 9 miljoen dollar uit om de anti-Chávezcampagne te steunen. (Lees verder)

25 juli

Jac. P. Thijsse

Jac. P. Thijsse

Jacobus Pieter Thijsse (Maastricht, 25 juli 1865 – Overveen, 8 januari 1945) was een Nederlands schrijver, onderwijzer en natuurbeschermer die vooral bekend werd door zijn vele bijdragen op het gebied van de natuureducatie, veldbiologie en natuurlijke historie.

Van de vele boeken die Thijsse schreef, vaak met zijn vriend Eli Heimans, zijn waarschijnlijk het meest bekend de voor leken goed bruikbare flora en de Verkade-albums. Hij was mede-oprichter van het tijdschrift De Levende Natuur en zette zich in voor het behoud van het Naardermeer, het eerste beschermde natuurmonument in Nederland. Hij stond aan de wieg van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland en was actief in veel andere organisaties voor natuurstudie en -bescherming. (Lees verder)

26 juli

Eerste pagina van het Plakkaat van Verlatinghe

Plakkaat van Verlatinghe

Het Plakkaat van Verlatinghe, ook wel Acte van Verlatinghe of akte van afzwering genoemd, ondertekend te Den Haag op 26 juli 1581 conform het besluit genomen op 22 juli 1581 door een vergadering van de Staten-Generaal van de Nederlanden in Antwerpen, was de officiële verklaring van een aantal Nederlandse provinciën, waarin Filips II werd afgezet als hun heerser. Het kan dus worden gezien als de Nederlandse onafhankelijkheidsverklaring. Deze daad volgde op de Unie van Utrecht in 1579. (Lees verder)

27 juli

Animatie maansverduistering 27 juli 2018

Maansverduistering

Op 27 juli 2018 vindt een maansverduistering plaats. De maan zal door de schaduw van de aarde trekken. De verduistering zal de langste zijn van de 21ste eeuw. De totale verduistering zal ongeveer 103 minuten duren. Tijdens de verduistering heeft de maan een rode kleur.(Lees verder)

28 juli

Aardappelen

Aardappel

De aardappel (Solanum tuberosum) is een plant die ondergronds een energievoorraad in de vorm van zetmeel aanlegt. Het zetmeel wordt bewaard in voor de mens eetbare knollen, die eveneens aardappelen of aardappels worden genoemd. De aardappel is in de wereld het belangrijkste voedselgewas na rijst, tarwe en mais.

De aardappel komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar is in veel Europese landen sinds de 16e eeuw een van de basisvoedingsmiddelen. Bekend is de Ierse hongersnood (1845-1850) als gevolg van het mislukken van de aardappeloogst. (Lees verder)

29 juli

Zelfportret van Vincent van Gogh

Vincent van Gogh

Vincent Willem van Gogh (Zundert, 30 maart 1853 – Auvers-sur-Oise, 29 juli 1890) was een Nederlands kunstschilder. Zijn werk valt onder het postimpressionisme, een kunststroming die het negentiende-eeuwse impressionisme opvolgde. Van Goghs invloed op het expressionisme, het fauvisme en de vroege abstractie was enorm en kan worden gezien in vele andere aspecten van de twintigste-eeuwse kunst. Het Van Gogh Museum in Amsterdam is gewijd aan het werk van Van Gogh en zijn tijdgenoten. Van Gogh wordt tegenwoordig gezien als een van de grote schilders van de 19e eeuw. Deze erkenning kwam echter pas laat. Tijdens zijn leven werd er waarschijnlijk maar één schilderij verkocht: De rode wijngaard (Poesjkinmuseum in Moskou). (Lees verder)

30 juli

De vernietiging van de Joodse Tempel

Tisja Beav

Tisja Beav (Hebreeuws voor 'de negende av') is een joodse herdenkingsdag. Op de negende dag van de joodse maand av zijn in de oudheid zowel de eerste als de tweede joodse tempel verwoest. Ook vonden later andere rampen rondom deze dag plaats, reden waarom Tisja Beav dé rouwdag van het jodendom is geworden. Door godsdienstige joden wordt op deze treurdag gevast.

De rouwstemming krijgt vorm doordat men bijeenkomt in een beperkt verlichte synagoge waar men dan op lage bankjes zit. De Thora is verpakt in een donker omhulsel en men leest uit het (Hebreeuwse) Bijbelboek Klaagliederen. De negende av is echter ook een dag van hoop omdat sommige joden geloven dat de messias op deze datum ter wereld zal komen. (Lees verder)

31 juli

Waarschuwingsbord

Woomera Test Range

De Woomera Test Range is de grootste testlocatie voor wapens ter wereld en ligt in het oostelijke deel van de Grote Victoriawoestijn in de Australische deelstaat Zuid-Australië. De Range heeft een oppervlakte van 127.000 km² (bijna drieënhalf keer zo groot als Nederland) en beslaat daarmee bijna 13% van Zuid-Australië. Vroegere namen van de testlocatie zijn: Woomera Test Facility, Woomera Rocket Range en Long Range Weapons Establishment (LRWE). (Lees verder)