Bultrug

Bultrug IUCN-status: Niet bedreigd (2008)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (dieren) Stam: Chordata (chordadieren) Klasse: Mammalia (zoogdieren) Orde: Cetacea (Walvissen) Onderorde: Mysticeti (Baleinwalvissen) Familie: Balaenopteridae (Vinvissen) Geslacht: Megaptera J.E. Gray, 1846
Soort
Megaptera novaeangliae (Borowski, 1781)
Verspreidingsgebied van de bultrug
Afbeeldingen Bultrug Mediabestanden
Bultrug op Wikispecies Wikispecies
Portaal    Biologie Zoogdieren

De bultrug (Megaptera novaeangliae) is een walvis die behoort tot de onderorde van baleinwalvissen.

Kenmerken

Vergelijking grootte mens en bultrug

De bultrug is gemakkelijk herkenbaar. Hij heeft een gedrongen lichaamsbouw en is deels zwart van boven. De kop en de onderkaak zijn bedekt met knobbels (haarzakjes). De borstvinnen, met een lengte van een derde van de lichaamslengte, zijn zwart-wit. De staartvinnen, die hoog worden opgetild tijdens het onderduiken, hebben golfvormige uiteinden, en een uniek patroon op de onderzijde waaraan een individuele bultrug kan worden herkend. Het is een van de grotere walvissoorten met een maximale lengte die kan variëren van 12 tot 15 meter. Het wijfje wordt groter dan het mannetje. Een volwassen exemplaar weegt 25 tot 30 ton. Als een bultrug onderduikt wordt de rug sterk gekromd en komt de kleine rugvin als een soort bult boven water. Vandaar de naam bultrug.

Bultruggen leven meestal solitair, maar vrouwtjes komen elke zomer samen in vaste sociale groepen tussen leeftijdsgenoten. De groepen blijven enkele jaren dezelfde.

Voedsel

Bultruggen leven van vis en krill. Ze jagen op vis door deze aan te vallen of door met hun vinnen op het water te slaan. Een groep bultruggen legt een cirkel van luchtbellen om een school vis en slaat dan toe.

Voortplanting

Om vrouwtjes te verleiden brengt het mannetje van de bultrug een complex lied voort dat wel drie kwartier kan duren en kilometers ver te horen is. De zang is afhankelijk van de regio waarin het mannetje leeft, en hij kan het jarenlang onthouden.

Mens en bultrug, jacht en bescherming

Geschat wordt dat tijdens de walvisjacht ongeveer 250.000 bultruggen zijn gedood. Naar schatting leefden er in 1966, toen de jacht werd verboden, nog slechts 1400 dieren. In 2008 werd bekend gemaakt dat hun aantal in de noordelijke Stille Oceaan weer was aangegroeid tot bijna 20.000 dieren.

Verspreiding

De bultrug komt in alle wereldzeeën voor. In Europa wordt hij regelmatig gezien in de Golf van Biskaje. Er zijn afzonderlijke populaties te vinden in zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond. Naar schatting leven er 33.000 tot 35.000 bultruggen. In het noorden zijn er volgens de schatting tussen 16.000 en 20.000 exemplaren, vooral in het noordwesten van de Atlantische Oceaan en het noordoosten van de Stille Oceaan. In het zuiden gaat het om minstens 17.000 exemplaren, waarvan 2.500 in de Zuidelijke IJszee. Er vindt slechts weinig uitwisseling van genen plaats tussen noordelijke en zuidelijke exemplaren.

Trek

De meeste bultruggen trekken in de winter meer richting evenaar. Ze voeden zich in de lente en zomer in kouder water. In de zomer trekken ze naar tropische gebieden om te paren en te kalven; ze eten er niet. Per seizoen migreert een bultrug tot 16.000 km, met als verst gemeten afstand een tocht van minstens 9.800 km, van Brazilië tot Madagaskar. Deze afstand is ook de grootste migratieafstand ooit gemeten voor een zoogdier..

Op het noordelijk halfrond volgen de populaties volgende patronen:

• Bultruggen uit de noordelijke Atlantische Oceaan paren in de Caraïben. In de lente trekken ze naar het westen van de oceaan, in de zomer naar de voedselrijke gebieden van de Golf van Maine en IJsland.
• Een kleinere populatie trekt tussen Noorwegen, West-Afrika en de Kaapverdische Eilanden.
• Populaties uit het noorden van de Stille Oceaan kalven rond Hawaï, Zuid-Japan en de kust van Mexico. Hun voedsel zoeken ze aan de noordelijke kusten van de oceaan.

Op het zuidelijk halfrond:

• Paren gebeurt van juni tot oktober nabij tropische kusten en rond eilandjes in de Stille Oceaan. In de zomer trekken ze richting Antarctica.

In de Arabische Zee leeft een populatie die niet trekt. Daar is heel het jaar rond voldoende voedsel beschikbaar.

Waarnemingen in België

• In 1751 sleepten vissers een dode bultrug naar het strand van Blankenberge.
• Op 5 maart 2006 spoelde een dode bultrug aan op het strand van Nieuwpoort. Het betrof een 10 meter lang wijfje. De rechtervin van de walvis was opengesneden, hetgeen Jan Haelters van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen doet vermoeden dat het dier in de Noordzee een aanvaring heeft gehad met een schip. Het dier is in stukken gezaagd en afgevoerd naar het vilbeluik (verwerkingseenheid voor dierlijk afval).
• Op 1 oktober 2011 werd de eerste levende bultrug gespot op ongeveer 25 kilometer voor de kust van Zeebrugge, ter hoogte van de Thorntonbank.

Waarnemingen in Nederland

• Op 7 oktober 2003 spoelde een dode bultrug aan op de Maasvlakte na eerder door Rijkswaterstaat uit de vaarroute nabij Hoek van Holland te zijn weggesleept. Het zou de eerste keer (in recente geschiedenis) zijn dat in Nederland een exemplaar aanspoelde. Een poging van medewerkers van Naturalis in Leiden om het skelet te behouden zodat dit zou kunnen worden tentoongesteld, mislukte. Het dier, een jong exemplaar van circa negen meter lengte, bleek al te zeer vergaan. Naturalis beschikt wel over een skelet van een bultrug, maar dit is incompleet.
• Op 20 december 2003 spoelde opnieuw een bultrug aan, ditmaal bij Katwijk. De staart ontbrak. Vermoedelijk was het dier verdronken in een net. Ook deze keer probeerden medewerkers van Naturalis het skelet te behouden om dit te kunnen tentoonstellen.
• Op 22 juni 2004 strandde op de Vliehors aan het Noordzeestrand van Vlieland een bultrug. Om de kop van de walvis zat een nylontouw gewikkeld, dat diep in het lichaam had gesneden. Mogelijk is dat de doodsoorzaak geweest. Het ging om een jong mannetje van circa 8 meter lengte. Het skelet van de bultrug werd geprepareerd door Naturalis en is op Ecomare te zien.
• Op 12 mei 2007 zwom in het Marsdiep tussen Den Helder en Texel een bultrug rond. De ongeveer 15 meter lange walvis werd op donderdag 10 mei voor het eerst opgemerkt door de bemanning van een patrouilleboot van de Koninklijke marine bij de Helderse zeedijk.
• Van 17 november tot 21 november 2007 werd voor de kust van IJmuiden een bultrug waargenomen. Het betrof hier waarschijnlijk dezelfde bultrug die 12 mei in het Marsdiep werd waargenomen.
• Van 2 januari tot 7 januari 2009 zwom een vijftien meter lange bultrug in het Marsdiep tussen Den Helder en Texel. De bultrug werd vanuit de lucht ontdekt door de bemanning van een helikopter uit Den Helder. Ook de kapitein van de veerboot naar het eiland zag het dier zwemmen.
• Op 8 oktober 2009 werd in de Waddenzee tussen Ameland en Terschelling een dode bultrug gesignaleerd die later door een bergingsbedrijf naar de zuidwestelijke punt van het strand van Ameland getrokken werd.
• Op 31 januari 2011 is door medewerkers van Rijkswaterstaat een (naar inschatting) 6 meter lange bultrug gesignaleerd voor de kust bij Zeeland. Vanaf het schip Frans Naerebout zagen ze een bultrug zwemmen op een locatie in de Noordzee tussen Westkappelle en het werkeiland Neeltje Jans.

Galerij

• 
• 
• 
• 
• 
• 

Audio

• De zang van een bultrug

  Bultrug geluiden op een windige dag

• Heeft u problemen met het afspelen van deze bestanden? Zie audio hulp.

Trivia

• Vox Balaenae is een compositie op basis van de geluiden van bultruggen.

Externe links

• Bultrug
• Kaarten met waarnemingen op waarneming.nl: Nederland, België en wereld.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties: