Potvis
| Potvis IUCN-status: Kwetsbaar[1] (2008) |
|||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| "Scarred giant" - Artiest: Chris Harman "Scarred giant" - Artiest: Chris Harman |
|||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
| Soort | |||||||||||||||
| Physeter macrocephalus Linnaeus, 1758 |
|||||||||||||||
 |
|||||||||||||||
| Leefgebied potvis | |||||||||||||||
 Afbeeldingen Potvis
|
|||||||||||||||
Potvis op  Wikispecies
|
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||
De potvis (Physeter macrocephalus) is een walvis uit de familie der potvissen (Physeteridae). Het is de grootste soort van de onderorde tandwalvissen (Odontoceti).
De potvis voedt zich onder andere met reuzeninktvissen, enorme pijlinktvissen, die hij tot op 3000 meter diepte vangt. Potvissen jagen soms in groepen waarbij elk exemplaar zijn eigen, afwisselende taak heeft.[2] Een potvis beschikt over 3000 kg bloed, waarin voldoende zuurstof kan worden opgeslagen om tot twee uur onder water te blijven. Een potvis eet gemiddeld per dag drie procent van zijn eigen lichaamsgewicht aan prooidieren. Een afvalproduct uit de darmen van potvissen, amber, wordt gebruikt bij de productie van parfum.
De belangrijke rol in Herman Melvilles roman Moby-Dick heeft de potvis een zekere bekendheid gegeven.
Inhoud |
[bewerken] Kenmerken
De potvis is de grootste tandwalvis en tevens een van de grootste roofdieren die bekend zijn in de dierenwereld. Mannetjes worden tot 18 meter lang en vrouwtjes tot 11 meter; het gewicht kan tot 50 ton bedragen. De lichaamskleur is donkergrijs en in het licht van de zon vaak bruinig. Een potvis heeft alleen zichtbare tanden in de onderkaak, in de bovenkaak zitten rudimentaire tanden die niet door het tandvlees heenkomen. De functie van de tanden is onbekend: er zijn tandeloze potvissen gevonden die desondanks weldoorvoed waren.
De merkwaardige vorm van de kop wordt veroorzaakt door het spermaceti-orgaan in het voorhoofd, dat zo'n 3000 liter wasachtig materiaal, het walschot, bevat. Dit orgaan helpt de potvis bij het duiken en stijgen. Door afkoeling wordt de was hard en zwaarder dan water en de potvis zinkt zonder veel inspanning. Door verwarming smelt de was, wordt lichter en helpt de potvis weer te stijgen. De temperatuur van het walschot kan de potvis controleren door middel van de doorbloeding: als veel bloedvaten in het spermaceti-orgaan open zijn stijgt de temperatuur.
[bewerken] Verspreiding en strandingen
Het dier komt voor in alle wereldzeeën.
[bewerken] Nederland
Volgens sommige deskundigen werkt de Noordzee als een fuik voor de potvis. Onderweg van de tropen naar het noorden nemen sommige dieren een verkeerde afslag en komen dan in de Noordzee terecht. Als dieren die gewend zijn aan diep water kunnen ze niet omgaan met de zandbanken. Het is er veel te ondiep en ze missen er hun favoriete voedsel, de inktvis. Ze raken gedesoriënteerd, vinden geen eten en raken verzwakt. Uiteindelijk stranden ze of sterven ze op zee.
De recente toename van potvissen aan de Noordzeekusten is waarschijnlijk het gevolg van het einde van de potvisjacht in de jaren tachtig. Volgens de website walvistrandingen waren er in totaal in de twintigste eeuw 16 strandingen, waarvan 10 in de periode 1990-2000. Tussen 2000 en 2011 waren er zes strandingen.[3]
Opvallende strandingen:
|
[bewerken] België
|
[bewerken] Oregon
Een bekende potvisstranding is die van 1970 te Florence in de Amerikaanse staat Oregon. Men besloot het kadaver van 8 ton op te ruimen met behulp van dynamiet. Toen dit plan op 12 november werd uitgevoerd vernielden de rondvliegende stukken een auto en raakten de omstanders bedekt onder de blubber. Gelukkig vielen er geen gewonden. Wanneer men langer had gewacht, en het dier niet had opgeblazen, was het vanzelf geëxplodeerd. Bij het rottingsproces van dode potvissen komen gassen vrij, vergelijkbaar met methaan, die op den duur niet uit het dode dier kunnen ontsnappen zodat de walvis ontploft.
[bewerken] Oude literatuur
- In het Visboeck van Adriaen Coenen[4] wordt de stranding te Ter Heijde van drie potvissen op 23 november 1577 weergegeven. Op de bladzijden 112 t/m 117 van het Visboeck vindt men, naast afbeeldingen, tevens een uitvoerige beschrijving van dit gebeuren.[5]
- In de bibliotheek van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde Antwerpen bevindt zich het Walvisboeck van Adriaen Coenen. Ook daarin is de stranding van de drie potvissen te Ter Heijde opgenomen.[6]
[bewerken] Afbeeldingen
-
Springende potvis
-
littekens van reuzeninktvissen op de huid van een potvis
-
Aan land gebrachte gevangen potvis
-
tand van een potvis
-
vgl mens/potvis
-
potvis vs. reuzeninktvis
[bewerken] Externe links
- C. Smeenk, Op het strand gesmeten
- Kaarten met waarnemingen op waarneming.nl: Nederland, België en wereld.
- Potvis
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ (en) Potvis op de IUCN Red List of Threatened Species.
- ↑ Victoria Gill (23 februari 2010). Sperm whale groups 'may corral deep squid'. BBC News. Geraadpleegd op 24 februari 2010.
- ↑ Strandingen
- ↑ Visboeck van Adriaen Coenen
- ↑ Egmond, F., 2005. Het visboek: de wereld volgens Adriaan Coenen, 1514-1587.
- ↑ Egmond, F. & P. Mason, 2003. Het walvisboek: walvissen en andere zeewezens beschreven door Adriaen Coenen in 1585.
