Koninklijke Luchtmacht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Commando Luchtstrijdkrachten)
Ga naar: navigatie, zoeken
Defensie van Nederland
Flag of the Netherlands.svg
Instanties

Ministerie van Defensie
Nederlandse Krijgsmacht
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

Krijgsmachtdelen

Koninklijke Landmacht
Koninklijke Luchtmacht
Koninklijke Marine
Koninklijke Marechaussee

Interservice-organisaties

Commando DienstenCentra
Defensie Materieel Organisatie

Functies

Minister van Defensie
Commandant der Strijdkrachten
Inspecteur-generaal der Krijgsmacht

Wapenschild van de KLu
De vlag van de Koninklijke Luchtmacht
Het huidige kenteken (roundel) van Nederlandse militaire luchtvaartuigen
Het Nederlandse roundel tijdens de Tweede Wereldoorlog

De Koninklijke Luchtmacht is een Nederlands krijgsmachtdeel, naast de Koninklijke Landmacht, Koninklijke Marine en de Koninklijke Marechaussee.

Sinds september 2005 is de Koninklijke Luchtmacht geen zelfstandige organisatie met een eigen bevelhebber meer. Het operationele deel van de luchtmacht is opgegaan in het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) en met het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) en het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) als deel van de Nederlandse krijgsmacht direct onder de Commandant der Strijdkrachten geplaatst. De overige onderdelen van de luchtmacht zijn samengevoegd met soortgelijke onderdelen van marine en landmacht in diverse ondersteunende defensieorganisaties.

De wapenspreuk van de Koninklijke Luchtmacht is: Parvus numero, magnus merito (Klein in aantal, groot in daden).[1] Het motto van het Commando Luchtstrijdkrachten is: "Waakzaam en Trefzeker".

De personele sterkte van het CLSK is 1035 burgers en 6551 militairen; het aantal voltijdsfuncties (VTE'n) bedraagt 947 voor de burgers en 6551 voor de militairen.[2]

Inzetbaarheidsdoelstellingen van het CLSK [3][bewerken]

1. Verdediging van het eigen en NATO grondgebied[4], inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk, met alle beschikbare middelen. Dit wordt in bondgenootschappelijk verband uitgevoerd.

2. Deelname aan wereldwijde operaties ter bevordering van internationale stabiliteit en rechtsorde, aan noodhulp bij rampen en humanitaire crises en ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk. Deze operaties worden meestal in internationaal verband uitgevoerd, waarbij bijdragen van verschillende partners in samengestelde eenheden worden geïntegreerd. In dat kader dient het CLSK tot de F-16 vervanging te leveren:

  • éénmalig een groep van 8 jachtvliegtuigen of
  • langdurig een groep van 4 jachtvliegtuigen
  • helikopters ter ondersteuning van optreden te land en op zee
  • luchttransport, air-to-air refuelling en Civil-Military Interaction capaciteiten

3. Bijdragen aan de nationale veiligheid onder civiel gezag en in dit kader:

  • beveiliging van het Benelux luchtruim met 2 jachtvliegtuigen en de bijdrage aan de Kustwacht Nederland met 2 vliegtuigen

Of dit kan worden gehandhaafd ligt aan de personeelsvulling. Het CLSK heeft moeite met het vinden van nieuwe aanwas voor militaire vliegers. Dit komt door de selectieprocedure, de zwaarte van de 3 tot 4 jaar durende opleiding en het continu aanwezige risico van de opleiding te worden ontheven. Slechts 1 % rond de gehele opleiding af en wordt daadwerkelijk vlieger. Vanwege de opleidingsduur geldt het tekort vooral voor de langere termijn.[5]

Hiërarchieke indeling van het Commando Luchtstrijdkrachten: Deze werd na de Tweede Wereldoorlog grotendeels overgenomen van de RAF.

  • Het commando; de luchtmachtstaf is gevestigd in Breda met als bevelhebber de C-LSK Ltgen Dennis Luyt. Gemiddelde sterkte van de staf is ca 550 pers.
  • De luchtmachtonderdelen; dit zijn alle vliegbases, logistieke en opleidingseenheden. Eindverantwoordelijke is de basiscommandant (kolonel). De gemiddelde sterkte hangt af van taak en grootte van het onderdeel en kan liggen tussen 400 – 1500 pers.
  • Een wing (op grote bases); dit is een samenvoeging van meerdere squadrons met gelijkwaardige taken met meestal een overste als de eindverantwoordelijke. Gemiddelde sterkte is ca 700 pers.
  • Een squadron; een vliegende eenheid met al het hierbij behorend personeel en materieel of een eenheid met ondersteunende of faciliterende taak (bv onderhoud, platformtaak, logistiek of opleiding) met het bijbehorend personeel en materieel. Eindverantwoordelijk is de squadroncommandant (kapitein of majoor). De gemiddelde sterkte hangt af van taak en omvang van het squadron en kan liggen tussen de 50 – 200 pers. Een squadron kan bestaan uit meerdere Vluchten of Afdelingen.
  • Een vlucht; een vliegend squadron kan onderverdeeld zijn in afzonderlijke flights of vluchten (4 toestellen onder de vlieger met hoogste rang of anciënniteit). Overige squadrons kunnen onderverdeeld zijn in afdelingen onder een officier of onderofficier.
  • Een detachement; een voor een specifiek doel samengestelde eenheid (bv uitzending). Een detachement bestaat uit personeel van diverse dienstvakken en de eindverantwoordelijke is een detachementscommandant. Diens rang hangt af van de taak en omvang van het detachement).

Korte geschiedenis[bewerken]

De luchtmacht is voortgekomen uit de Luchtvaartafdeling (LVA) van de Koninklijke Landmacht, die op 1 juli 1913 op de vliegbasis Soesterberg werd opgericht. Op 1 juli 1939 werd de LVA omgevormd tot de Luchtvaartbrigade. Op 26 juli 1944 werd in Londen het Directoraat Nederlandse Luchtstrijdkrachten opgericht. In 1947 werd een Chef Luchtmachtstaf aangesteld en op 11 maart 1953 werd de luchtmacht erkend als zelfstandig krijgsmachtonderdeel.

Het begin in 1913[bewerken]

De voorloper van het Nederlandse luchtwapen werd in juli 1913 opgericht in de vorm van de Luchtvaartafdeling (LVA) op het vliegveld Soesterberg. Bij de oprichting bestond het gehele luchtwapen uit 1 vliegtuig, de Brik van Marinus van Meel. Enkele maanden later werd de LVA al uitgebreid met 3 Franse Farman vliegtuigen, maar vanwege de snelle veroudering bestelde de regering ter vervanging diverse Nieuport en Caudron jacht- en verkenningsvliegtuigen.

Farman
Nieuport Scout in 1917

Periode 1914-1918[bewerken]

Nederland bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal en de Luchtvaartafdeling bleef dus gevrijwaard van allerlei gevechtsacties. Omdat Nederland zich neutraal had verklaard, probeerden piloten die beschoten waren Nederlands grondgebied te bereiken, waardoor het een verzamelplaats werd voor allerhande typen vliegtuigen. Deze werden geconfisqueerd en aan de Luchtvaartafdeling overgedragen. Na 1918 werden de toestellen teruggegeven, of aangekocht indien het toestel in goede staat verkeerde. Ondanks een karig budget bleef de Luchtvaartafdeling zo op de hoogte van de vele technische ontwikkelingen.

De vliegeropleiding, oorspronkelijk alleen voorbestemd voor officieren, werd al snel vrijgegeven voor alle andere rangen. Ook werden diverse nieuwe aan de luchtvaart verwante dienstvakken gestart, zoals vliegtuigtechniek, luchtfotografie en cartografie, meteorologie en navigatie en er werden vliegvelden aangelegd bij Arnhem, Rijen, Venlo en Vlissingen.

Interbellum[bewerken]

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd door de Nederlandse regering meteen op defensie bezuinigd en de opgebouwde Luchtvaartafdeling werd bijna in zijn geheel opgeheven. Tijdens de opbouw van de politieke spanning in Europa in de jaren 1930 zag de regering te laat in dat het luchtwapen weer bijna geheel opgebouwd moest worden. Vanaf 1938 werden hiertoe alle mogelijke pogingen gedaan maar dit stuitte op structurele problemen. Er was niet alleen een groot tekort aan vliegerinstructeurs, navigatoren en vliegers om de nieuwe met meerdere motoren uitgeruste toestellen te bemannen. Er was een totaal gebrek aan standaardisatie en aan voorraden. Bovendien was Nederland niet het enige land dat zich in korte tijd wilde bewapenen. De internationale wapenindustrie kreeg van vele Europese landen zoveel orders binnen dat er een grote wachtlijst was ontstaan.

Vanwege de schaalvergroting werd de naam Luchtvaartafdeling in 1938 gewijzigd in Luchtvaartbrigade. Tijdens de mobilisatie in 1939 veranderde men de naam in het Wapen der Militaire Luchtvaart bestaande uit het: 1e en 2e Luchtvaartregiment, de Luchtvaartbrigade (Depot Luchtstrijdkrachten, Luchtvaartbedrijf en Luchtvaarttroepen (Vliegveldbewaking)) en het Commando Luchtverdediging (luchtdoelartillerie en secties luchtdoelmitrailleur). Bij de mobilisatie in 1939 bestond het Wapen der Militaire Luchtvaart vanwege alle bezuinigingen slechts uit 121 min of meer operationele vliegtuigen van de volgende types:

Fokker D-XXI
G-I Jachtkruiser

Slechts de Fokker D-XXI en G-I bleken hiervan enigszins tegen de Duitse overmacht te zijn opgewassen.[6]

De operationele indeling van de Luchtvaartbrigade bestond uit 2 Regimenten en 1 opleidingseenheid (Luchtvaartbrigade).

Het 1e luchtvaartregiment (1 LVR) onder Commandant Luchtverdediging, generaal-majoor Best had zijn staf op Schiphol. De operationele onderdelen waren gelegerd op de vliegvelden de Kooy, Schiphol, Bergen (Noord-Holland) en vliegveld Waalhaven.

Het 1e LVR bestond uit de:

  • strategische verkenningsvliegtuigafdeling (StratVerVa)
  • bombardeervliegtuigafdeling (BomVa)
  • jachtvliegtuigafdeling (JaVa), de 1e t/m 4e JaVa

Het 2e luchtvaartregiment (2 LVR) onder Commandant Veldleger, generaal van Voorst tot Voorst, had de staf in Zeist. Operationele onderdelen waren gelegerd op de vliegvelden Hilversum, Ruigenhoek, Ypenburg en Gilze-Rijen. Tijdens de meidagen werd echter ook gebruikgemaakt van de (hulp)vliegvelden Haamstede, Buiksloot en De Zilk.

Het 2e LVR bestond uit de:

  • verkenningsgroep (VG), de 1e t/m 4e VG
  • jachtgroep (JG), de 1e en 3e JG

De Luchtvaartbrigade, waarvan het Depot Luchtstrijdkrachten (opleidingen) niet deelnam aan de gevechten; eenheden waren gelegerd op de vliegvelden Souburg (Zeeland) en De Vlijt (Texel).

Tijdens de mobilisatie in 1939 waren de eenheden van het Wapen der Militaire Luchtvaart als volgt verdeeld:[7]

Vliegtuig Type Aantal Onderdeel Locatie
Fokker G.I Jachtkruiser Jager 23 11x 1e LVR / 3e JAVA, 12x 4e JAVA Waalhaven, Bergen
Fokker D.XXI Jager 28 11x 1e LVR / 1e JAVA, 9x 2e JAVA, 8x 2e LVR / 1e JG De Kooy, Schiphol, Ypenburg
Douglas 8A-3N Bommenwerper 11 11x 2e LVR / 3e JG Ypenburg
Fokker T.V Bommenwerper 9 9x 1e LVR / BA Schiphol
Fokker C.V Verkenner 24 4x 2e LVR / 1e VG, 7x 2e VG, 9x 33 VG, 4x 4e VG Hilversum, Ypenburg, Ruigenhoek, Gilze-Rijen
Fokker C.X Verkenner 11 10x 1e LVR / SVA, 1x 2e LVR / 1e VG Bergen, Hilversum
Koolhoven F.K. 51 Verkenner 16 4x 2e LVR / 1e VG, 5x 2e Vg, 4x 3e VG, 3x 4e VG Hilversum, Ypenburg, Ruigenhoek, Gilze-Rijen

Periode 1940-1945[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Duitse aanval op Nederland in 1940

In mei 1940 viel nazi-Duitsland binnen in Nederland. In 5 dagen werd nagenoeg het gehele luchtwapen weggevaagd door de Luftwaffe. Dit was niet verwonderlijk want het luchtwapen was in mei 1940 nog in de opbouwfase en bestond grotendeels uit verouderde vliegtuigen. Tijdens de eerste oorlogsdagen voerde men slechts 171 operationele vluchten uit; op 10 mei 51, op 11 mei 31, op 12 mei 48, op 13 mei 23 en op 14 mei nog 18 vluchten. De enige toestellen die daadwerkelijk tegenstand boden bleken de Fokker D.XXI en de Fokker G1 te zijn. Deze leden op de eerste oorlogsdag na enkele opmerkelijke successen al snel grote verliezen tegen de Luftwaffe. De Fokker C-V en Fokker C-X bommenwerpers brachten met bombardementsvluchten bij Waalhaven, Ockenburg en Ypenburg de Duitse transportvloot schade toe. Van de ingedeelde vliegers sneuvelde 95% in de meidagen van 1940. Bij de bemanningen van de Fokker T.V bommenwerpers vielen de meeste slachtoffers.

Van alle gevechtsklare toestellen gingen er totaal 94 verloren. 34 Stuks werden op de grond bij Duitse luchtaanvallen vernietigd, 47 stuks werden tijdens luchtacties neergeschoten en 13 stuks gingen op een andere manier verloren. De overgebleven toestellen werden voor het grootste deel na de overgave aan de Duitsers in brand gestoken; de rest viel in Duitse handen.

Ondanks de numerieke minderheid boekte de Nederlandse krijgsmacht toch successen tegen de Luftwaffe. Meer dan 500 Duitse toestellen werden vernietigd[8]; veel door luchtafweergeschut en door landingen op geïmproviseerde landingsplaatsen in Nederland. Als blijk van waardering voor hun acties verleende koningin Wilhelmina het luchtwapen collectief de hoogste militaire dapperheidsonderscheiding, de Militaire Willems-Orde (MWO).

In 1940 werden in Engeland de 320 en 321 Dutch squadrons onder commando van de RAF opgericht. Vanwege personeelsgebrek werd alles in 1941 samengetrokken tot 320 Sqn. Omdat het merendeel van de Nederlandse operationele vliegers in de strijd was omgekomen waren slechts enkelen erin geslaagd na de overgave naar Engeland te ontkomen; hierdoor bestonden de vliegers en bemanningen van 320 Dutch Squadron RAF hoofdzakelijk uit gevlucht marinepersoneel dat niet aan de strijd in Nederland had deelgenomen.

1rightarrow blue.svg Zie 320 Dutch Squadron RAF en 321 Dutch Squadron RAF voor hun acties tijdens de 2e Wereldoorlog

ML KNIL 1940-1941[bewerken]

De Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (ML-KNIL) maakte tot 1939 deel uit van de Nederlandse LVA. Bij de mobilisatie werd het echter een autonoom onderdeel. Op papier was de sterkte van de ML-KNIL vrij groot; van het totaal aantal vliegtuigen verkeerden echter weinig in optimale staat. Bij de Japanse aanval ontbraken voor een aantal toestellen de reservedelen en stonden veel nieuwe toestellen nog gedemonteerd in de kratten.

ML-KNIL bestond in 1939 uit de volgende onderdelen [9]

Plaatsing Vliegtuigtype
Hoofdkwartier Soerabaja, Java onder Lt.Gen LH van Oijen
Vliegtuig grp. 1 Bandung (Andir), Java 22x Martin 139 WH-3 waarvan 11 op Samarinda, Oost Borneo en 11 op Sinkawang, West Borneo
VLG2 Malang (Singosari), Java 30x Martin 139 WH-3
VLG3 Batavia (Nederlands-Indië) (Tjilitan), Java 22x Martin 139 WH-3 in Singapore en 19x Martin 139 op Kalidjati, Java
VLG4 Madiun (Maospati), Java 12x Curtiss P-40 Warhawk op Tjilitan en Perak, 16x Curtiss-Wright Model 21 op Andir en 4x op Laka, Ambon
VLG5 Semplak Buitenzorg, Java 12x Brewster B-339 op Buitenzorg, 5x Brewster op Sinkawang W-Borneo, 12x Brewster B-339 en 12x Brewster B-395 op Singapore
6 Depot Vliegtuiggroep Madiun (Maospati), Java 19x Lockheed L-18, 2x Lockheed L-212, 3x Curtiss CW-22, 3x Fokker CX, 1x Bücker Bu-131 en 2x Ryan STM-2
Verken afd.1 (VKA1) Tjikembar, Java 12x Curtiss CW-22, 1x Fokker CX
VKA2 Djokjakarta, Java 11x Curtiss CW-22, 2x Fokker C-X
VKA3 Kalidjati, Java 12x Koolhoven F.K. 51
VKA4 Kalidjati, Java 12x Lockheed L-212
VKA5 Kalidjati, Java 12x Koolhoven FK-51

Na de Nederlandse overgave in 1940 zette ML-KNIL de strijd in Nederlands-Indië voort tot de Japanse bezetting in 1941. Voor heldhaftig gedrag en plichtsuitoefening werden later hiervoor militaire dapperheidsonderscheidingen toegekend.

Veel personeel slaagde er na de Japanse aanval in te ontsnappen naar Australië en Ceylon waarna vanaf 1942 de strijd in geallieerd verband werd voortgezet.

1rightarrow blue.svg Zie Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger voor details over ML-KNIL en de inzet van diens eenheden in de periode 1942-1950

Periode 1950-1960[bewerken]

Hawker Hunter F.6A

In 1951 werden de niet operationele functies bij het luchtwapen voor het eerst vrijgegeven voor vrouwelijke militairen.

In 1953 werd de Koninklijke Luchtmacht (KLu) officieel een autonoom krijgsmachtdeel en werd het Commando Luchtverdediging (CLV) opgericht. CLV bestond uit een commando voerings eenheid, 5 radarstations en 6 luchtverdedigingssquadrons. De radaruitrusting en de luchtverdedigingsjagers waren allen afkomstig uit overtollige RAF voorraden.

De Supermarine Spitfire Mk9 werd tot 1954 door 322 Sqn gebruikt maar toen meerdere nieuwe squadrons werden opgericht werd het toestel vervangen door de Gloster Meteor F Mk.4, die van 1948-1957 werd gebruikt door 322, 323, 324, 325, 326, 327 en 328 Sqn.

De opvolger van dit toestel, de Gloster Meteor F Mk.8 werd van 1951-1958 gebruikt door 322, 323, 324, 325, 326, 327 en 328 Sqn.

Na de Nederlandse deelname aan de NAVO werd een tweede commando opgericht; het Commando Tactische Luchtstrijdkrachten (CTL); dit commando bestond uit 7 aanvalssquadrons.

Deze squadrons waren 306, 311, 312, 313, 314, 315 en 316 Sqn die allen waren uitgerust met de Republic F-84G Thunderjet. De toestellen werden van 1952-1956 door de USAF geleverd in het kader van het Mutual Defense Aid Program.

Vanaf 1955-1964 opereerden 322, 323, 324, 325, 326 en 327 Sqn met de Hawker Hunter F Mk.4. Vanaf 1957-1968 opereerden 322, 324, 325 en 326 Sqn met de Hawker Hunter F Mk.6.

Later werd CLV versterkt met 700, 701 en 702 Sqn die vanaf 1955-1964 met de North American F-86K Sabre “allweather” jager opereerden. Deze toestellen kregen van de vliegers de naam “Kaasjager’’.

Vanaf 1955-1970 gingen de operaties van 311, 312, 313, 314, 315 en 316 Sqn over naar de nieuwe Republic F-84F Thunderstreak en 306 sqn naar de fotoverkenner versie RF-84F Thunderflash.

Nieuw-Guinea-conflict[bewerken]

De Indonesische regering claimde Nieuw-Guinea al vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse regering bestreed dit en bleef het gebied als Nederlands beschouwen. Jarenlange onderhandelingen leverden geen oplossing aan en de politieke spanning nam steeds meer toe toen Indonesië aan het einde van de jaren ’50 alle diplomatieke betrekkingen verbrak.

Als antwoord ontplooide Nederland in 1958 militaire versterkingen in Nieuw-Guinea waaronder een luchtmachtdetachement dat belast werd met de luchtverdediging. Dit detachement werd gelegerd op Biak toen bleek dat Indonesische troepen hier infiltreerden ter voorbereiding van een grootschalige inval.

De eerste luchtmacht bijdrage werd een detachement van 37 man voor inrichting van 2 Marconi 15 Mk V waarschuwingsradars op Biak (1°11'1"S 136°6'3"E) en op het nabijgelegen eilandje Woendi (1°14'53"S 136°22'5"E). Dit waren apparaten uit de Tweede Wereldoorlog die vanwege onbetrouwbaarheid later werden verwisseld voor een SGR 114 en SGR 109.

Toen de politieke situatie tussen Nederland en Indonesië steeds slechter werd besliste de Nederlandse regering in 1960 opnieuw tot het zenden van versterking. Onder de codenaam “Plan Fidelio” werd de luchtmacht belast met het inrichten van het Commando Luchtverdediging Nederlands Nieuw-Guinea (CLV NNG). Dit bestond uit

Hawker Hunter
  • een luchtverdedigingssquadron (322 Sqn) met 12 Hawker Hunter F Mk.4 toestellen en 2 Aérospatiale Alouette II SAR helikopters
  • een radarnavigatiesysteem op Biak en
  • aanleg van een reserve airstrip op het eilandje Numfur (0°56'9"S 134°52'12"E).

De vliegtuigen en SAR-helikopters werden met het vliegkampschip Karel Doorman naar Zuidoost-Azië gebracht en een jaar later vond nog een aanvulling plaats van 12 Hawker Hunter F Mk.6 toestellen die in staat waren tot het vervoeren van meer brandstof en een grotere reikwijdte hadden. De toestellen van 322 Sqn opereerden beurtelings vanaf Jefman airstrip (0°55'31"S 131°7'18"E) en Kaimana (3°38'44"S 133°41'27"E).

In augustus 1962 was Indonesië gereed om Nieuw-Guinea aan te vallen en de geringe omvang van de Nederlandse versterkingen was onvoldoende om een grote aanval tot staan te brengen. Mede hierdoor en door politieke druk van alle landen in de Verenigde Naties werd de Nederlandse regering min of meer gedwongen tot de overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië. De terugtrekking van de Nederlandse militairen uit het gebied onder achterlating van veel vliegtuigen en voorraden werden in Indonesië beschouwd als een grote overwinning.

Het ontstaan van het 336 (transport) squadron is nauw verbonden met de operaties in Nieuw-Guinea. Meteen na oprichting werd het squadron ingezet in Nieuw-Guinea om het luchttransport over te nemen van de marine. 336 Sqn nam 3 Dakota’s van de marine en 3 door de USAF geleverde toestellen over en opereerde vanaf de airstrip Mokmer. Hierbij werden van september 1961 t/m september 1962 meer dan 5400 passagiers en de nodige vracht vervoerd. Op 6 juni 1962 stortte een van de Dakota's in zee en ging verloren. De bemanning werd gered.

Koude Oorlog vanaf 1960[bewerken]

Bioscoopjournaal 1966. Oefeningen van de Koninklijke Luchtmacht in NAVO-verband in de sneeuw te Noorwegen.


Ooit gestart met 160 Gloster Meteors)
Gevolgd door 306 Republic F-84E en G Thunderjets
En 62 North American F-86K "Kaasjagers"
Via 191 F-84F Thunderstreaks
Naar 138 F-104G Starfighters
En 105 Northrop NF-5 Freedom Fighters
Naar 213 stuks F-16 Fighting Falcons
En in 2019 37 stuks F-35 Lightning II

Tijdens de Koude Oorlog speelde de Koninklijke Luchtmacht in de NATO een belangrijke rol in de West-Europese luchtverdediging tegen het Warschaupact. De luchtmacht leverde 5 operationele raketgroepen (Groepen Geleide Wapens) in voormalig West-Duitsland en de jachtvliegtuigen en andere wapensystemen van het toenmalige CTL waren volledig geïntegreerd in de NATO-luchtverdediging. Zij namen door de jaren heen deel aan ontelbare internationale alarmeringen, stand-by diensten en oefeningen. Daarnaast werd de luchtmacht nationaal ingezet bij de beëindiging van de treinkaping bij De Punt in 1977.

306, 311, 312, 322 en 323 Sqn opereerden opnieuw in gewijzigde configuratie van 1962-1984 nadat de “dual role” F-104 Starfighter was geïntroduceerd.

313, 314, 315 en 316 Sqn schakelden over op de Northrop NF-5A/B in de periode van 1969-1991. De NF-5 was een in Canada in licentie gebouwde versie van de Northrop F-5A/B.

Vanaf 1979 tot heden waren de negen genoemde squadrons uitgerust met de multirole F-16 Fighting Falcon. Per november 2014 zijn alleen 312, 313 en 322 Sqn hiermee operationeel.

Periode vanaf 1989 (einde Koude Oorlog)[bewerken]

Belangrijke operaties na 1989 waaraan door CLSK eenheden wereldwijd werd deelgenomen (bron: MinDef; HKCLSK Afd. Voorlichting)

Afrika:

  • 1994 Rwanda - operatie Silverback – humanitaire missie
  • 1994 Zaire – operatie Provide Care – humanitaire missie
  • 1995 Angola – operatie Red Cross – humanitaire missie
  • 2000 Sierra Leone – UNAMSIL- vredesoperatie
  • 2000-2001 Eritrea – UNMEE- vredesoperatie
  • 2001 Djibouti – UNMEE- vredesoperatie
  • 2011 Libië – operatie Unified Protector - oorlogsoperatie
  • 2014 Mali - MINUSMA - vredesoperatie

Azië:

  • 1992-1993 Cambodja – UNTAC – vredesoperatie
  • 1993-2000 Cambodja - CMAC- humanitaire missie
  • 1998 Afghanistan – operatie Air Quake – humanitaire missie
  • 1998 Indonesië – Bali Expres – humanitaire missie
  • 2001-2003 Afghanistan – operatie Enduring Freedom – anti terrorisme
  • 2002-2014 Afghanistan – ISAF - peace enforcing

Europa:

  • 1991 Turkije – operatie Wild Turkey – vredesoperatie
  • 1991 Turkije – operatie Provide Comfort – humanitaire missie
  • 1991-heden Balkan – ECMM/EUFOR/EUMM/EUPOL – vredesoperatie
  • 1992-1995 Balkan - UNPROFOR – peace keeping
  • 1993-1995 Balkan – operatie deny flight – peace keeping
  • 1994-1996 Georgië – OVSE – humanitaire missie
  • 1994-1996 Balkan – ICFY- vredesoperatie
  • 1995 Balkan – operatie Deliberate Force – peace keeping
  • 1995-1996 Balkan – operatie Joint Endeavour/Decisive Endeavour/IFOR – peace keeping
  • 1996-1997 Moldavië – OVSE – humanitaire missie
  • 1996-2001 Balkan – OVSE – humanitaire missie
  • 1996-1998 Balkan operatie Joint Guard/Deliberate Guard/SFOR – peace keeping
  • 1998-1999 Balkan – operatie Joint Forge/Deliberate Forge/SFOR – peace keeping
  • 1998-1999 Balkan – NKVM/KVM – vredesoperatie
  • 1999 Balkan – operatie Joint Forge/Allied Force – oorlogsoperatie
  • 1999 Balkan – operatie Provide Shelter – humanitaire missie
  • 1999 Balkan – operatie Allied Harbour – humanitaire missie
  • 1999-heden – operatie Joint Forge/Joint Guardian/SFOR/KFOR – peace enforcing
  • 2002 Balkan – operatie Amber Fox – vredesoperatie
  • 2003 Turkije – operatie Tulip Guardian/Display Deterrence - peace keeping
  • 2013-2015 Turkije - operatie Active Fence - NAVO-bescherming tegen Syrische aanvallen

Midden oosten:

  • 1956-heden Libanon – UNTSO – vredesoperatie
  • 1982-1995 Egypte – MFO – vredesoperatie
  • 1991 Israel – operatie Diamond Patriot – oorlogsoperatie
  • 1991-1998 Irak – UNSCOM – vredesoperatie
  • 2002-2003 Irak – SFIR – peace enforcing
  • 2014-2016 Jordanie - ATF Middel East - oorlogsoperatie anti ISIS boven Irak en Syrie

Noord-Amerika:

  • 2001-2002 USA – operatie Eagle Assist – antiterrorisme

Zuid-Amerika:

  • 1995 Haïti – UNMIH – vredesoperatie
  • 1995 Ned.Antillen – orkaan Luis – humanitaire operatie
  • 1998 Honduras – orkaan Mitch – humanitaire missie
  • 1998 Ned.Antillen – orkaan George – humanitaire missie
  • 1999 Ned.Antillen – orkaan Lenny – humanitaire missie

Recente inzet Vanaf 2014 is een detachement van 3 Chinook en 4 Apache helikopters met 80 man personeel ingezet ter ondersteuning van de VN operatie MINUSMA in Mali. In 2015 is tijdens deze missie bij een schietoefening een AH-64D Apache neergestort, waarbij de crew is omgekomen.[10]

Vliegtuigen[bewerken]

Aanvankelijk kwam het meeste materieel nog uit Groot-Brittannië (Gloster Meteor, Hawker Hunter). Later voornamelijk uit de Verenigde Staten, mede omdat dit land in de jaren 1950 een groot deel van de vliegtuigen kosteloos leverde via MDAP.[11] De banden met de Amerikaanse vlieguigfabrieken bleven daarna bestaan, want later volgden nog de Lockheed F-104 Starfighter[12], de Northrop/Canadair NF-5 Freedom Fighter en uiteindelijk de General Dynamics F-16 Fighting Falcon. In de toekomst wordt de F-16 vervangen door de Joint Strike Fighter, de F-35.

Geleide wapens[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Groepen Geleide Wapens voor nadere details over de GGW organisatie
Nike Hercules
Hawk

Vanaf het begin van de jaren zestig nam de luchtmacht ook deel aan de NAVO-luchtverdediging die in gordels van Noorwegen tot in Turkije werden ingericht. Dit gebeurde met de Nike Ajax, later vervangen door de Nike Hercules, tegen middelhoog- en hoogvliegende doelen en de HAWK luchtdoelraketten tegen laagvliegende doelen. Voor nabijverdediging waren de M-55 Vierling-mitrailleurs, Bofors 40L70-kanonnen en vanaf de jaren 1980 ook de FIM-92 Stinger beschikbaar.

Er werden 2 groepen met Nike Hercules-raketten, een Groep Techniek en Materieel en 3 groepen met HAWK-raketten uitgerust. Elke groep bestond uit 4 squadrons. De eenheden werden in West-Duitsland gelegerd.

Het uitrusten van 20 operationele en 4 logistieke squadrons kostte zoveel mankracht, dat men i.h.k.v. de defensienota 1974 een reorganisatie uitvoerde. De Groep Techniek en Materieel werd opgeheven. De beide Nike groepen (1 en 2 GGW) werden samengevoegd tot één groep (12 GGW) met 4 squadrons. Een deel van de raketten werd herverdeeld en een deel ging terug naar de Verenigde Staten. Eén HAWK-groep (4 GGW) werd opgeheven en het materieel werd verdeeld over 7 militaire vliegvelden ten behoeve van objectverdediging. Later kregen deze raketten aanvulling van het Shorad/Flycatcher.[13]-systeem [14]

In de jaren 1980 was Nederland het eerste land, na de VS, dat de dure Patriot-luchtdoelraket aanschafte. De haast was ingegeven omdat men zo de nucleaire taak van de Nike Hercules kon afstoten. Met de komst van de Patriot werd de organisatie andermaal aangepast tot 2 groepen (3 GGW en 5 GGW) elk met 2 Patriot- en HAWK-squadrons.

Groep Lichte Vliegtuigen[bewerken]

De Groep Lichte Vliegtuigen (GpLV) werd opgericht op 1 maart 1950 onder het Commando Lucht Verdediging (CLV). Het fungeerde als ondersteuning van de Koninklijke Landmacht en werd hiermee gezamenlijk geexploiteerd. De GPLV opereerde eerst met vliegtuigen Auster, Piper PA-18 Super Cub, de Havilland Canada DHC-2 Beaver en Hiller OH-23 Raven en Alouette II helicopters. Later uitsluitend met Aérospatiale Alouette III en Messerschmitt Bölkow-Blohm BO-105 helicopters. GPLV verzorgde de luchtwaarnemingen voor artillerie-eenheden van de landmacht. De bemanning bestond uit een vlieger van de luchtmacht en een waarnemer van de landmacht.

De naam GPLV werd in 1993 vervangen door Groep Helicopters Koninklijke Luchtmacht (GpHKLu). Dit omdat de lichte vliegtuigen Auster en Beaver al lang waren uitgefaseerd en de naam beter aansloot bij de uitrusting van de eenheid. Ook werd de eenheid een volledig luchtmachtonderdeel in plaats van een gedeelde eenheid.

Vanwege de aanschaf van nieuwe helikopters in combinatie met de totaal gewijzigde taakstelling werd de naam in 1995 opnieuw gewijzigd in Tactische Helicopter Groep (THG).

In juli 2008 werden de voormalige Tactische Helicopter Groep (THG) en voormalige Marine Luchtvaartdienst (MLD) geïntegreerd in het nieuwe Defensie Helikopter Commando (DHC) dat organiek in de luchtmacht organisatie werd ondergebracht.

1rightarrow blue.svg Zie Defensie Helikopter Commando voor nadere details over de DHC organisatie

AWACS[bewerken]

Sinds 1983 levert de luchtmacht ook vliegers, gevechtsleidings en onderhoudspersoneel voor de Boeing E-3A Sentry AWACS-vliegtuigen die worden ingezet door de NAVO.

Huidige organisatie[bewerken]

Het einde van de Koude Oorlog had voor de luchtmacht zeer ingrijpende gevolgen. Van de oorspronkelijke 9 jachtsquadrons werden diverse opgeheven of verkleind en uitsluitend bestemd voor opleidingen. Ondersteunende onderdelen werden opgeheven of kregen andere bestemmingen en wapensystemen werden uitgefaseerd en verkocht. Dit beperkte tevens de algehele strategie, sterkte en inzetmogelijkheden van het CLSK.

De resterende organisatie bestaat nu uit een Staf in Breda en enkele onderdelen in Nederland.

Resterende onderdelen van de Luchtstrijdkrachten
Onderdeel Soort Squadrons Opmerking
Hoofdkwartier Commando Luchtstrijdkrachten Luchtmachtstaf Eenheid kustwachtvliegtuigen Schiphol Staf, administratieve en facilitaire diensten.

Adres - HKCLSK / Luchtmachttoren, Luchtmachtplein 1, 4822 ZB Breda

Air Operations Control Station Nieuw-Milligen (AOCS NM) Operationele commandovoering 711; 970 Sluiting 2020, verhuizing naar Vliegbasis Volkel i.v.m. bezuinigingen op defensie
Vliegbasis Deelen (VlbDL) Forward Operating Base Helikopter training Staf 11 LUMBL en opstapplaats voor Luchtmobiele Brigade eenheden .

Adres - MLT Deelen, Deelenseweg 1, Arnhem

Vliegbasis Eindhoven (VlbEHV) Main Operating Base Luchttransport 334; 336; 940; 941 NATO Movement Coördination Centre Europe (MCCE) en European Air Transport Command (EATC)

Adres - Vlb Eindhoven, Flight Forum 1550, 5600 RA Eindhoven

Vliegbasis Gilze-Rijen (VlbGZR) tevens Vliegveiligheids Oefen Test Centrum (VOTC) Main Operating Base Helikopters resp. Training vliegend personeel 298; 299; 300; 301; 930; 931; 932 Defensie Helikopter Commando.

Adres - Vlb Gilze-Rijen, Rijksweg 121, 5121 RD Rijen

Vliegbasis Leeuwarden (VlbLW) Main Operating Base F-16 322 (TACTES); 630; 920; 921; 922 Bestemming ongewijzigd. 303 (SAR) Sqn januari 2015 opgeheven

Adres - Vlb Leeuwarden, Keegsdijk 7, 8900 JB Leeuwarden

Vliegbasis Volkel (VlbVKL) Main Operating Base F-16 312; 313; 601; 640; 703 (USAF); 900; 901 Bestemming ongewijzigd.

Adres - Vlb Volkel, Zeelandsedijk 10a, 5408 ZW Volkel

Vliegbasis Woensdrecht (KMSL Vlb WDT) tevens Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) en Joint Meteorologische Groep (LMG) Main Support Base (Resp. Opleidingen; Onderhoud en Logistiek, Programma Management en Defensie weercentrale) 130; 131; 132; 133; 980; 981; 982; 983 Koninklijke Militaire School Luchtmacht / Vliegbasis Woensdrecht (KMSL Vlb WDT) en Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW).

Adres - Vlb Woensdrecht, Kooiweg 40, 4630 SZ Hoogerheide

Maritiem Vliegkamp De Kooy Maritieme Ondersteuning 7; 860 Defensie Helikopter Commando.
Groep Luchtmacht Reserve (GLR) Landelijke luchtmacht reservisten Staf GLR ; 519; 520 Verdeeld over Nederland
Centrum voor Mens en Luchtvaart (CML) Keuringsinstantie en kenniscentrum Soesterberg

Luchtmacht in de Verenigde Staten[bewerken]

Een aantal luchtmachtmilitairen werkt in de Verenigde Staten. Bij de Nederlandse ambassade (o.a. militair attaché) , de USAF-staven (als liaison) en bedrijven (industrieel toezicht of onderhouds) en bij diverse opleidingseenheden op verschillende bases vanwege ongekende trainingsmogelijkheden vergeleken met Nederland (bv. gebiedsgrootte, schiet- en laagvliegfaciliteiten en geluidsrestricties). Zie onderstaand overzicht opleidingslocaties.

Sheppard (initiele jachtvliegeropleiding)[bewerken]

Het vaste detachement op Sheppard Air Force Base Texas bestaat uit 20 personen. In het Euro-NATO Joint Jet Pilot Training Program (ENJJPT) worden ca. 10 Nederlandse vliegers per cyclus initieel opgeleid tot jachtvlieger. Deze opleiding geschiedt in de T-6A Texan en daarna in T-38C Talon. Na het slagen voor de ENJJPT volgt de F-16-opleiding (zie Tucson).

Tucson (opleiding F-16)[bewerken]

Het vaste NL-opleidingsdetachement op Tucson Air National Guard Base Arizona bestaat uit 13 personen en 10 Nederlandse F-16´s t.b.v:

  • F-16-type-opleiding voor nieuwe F-16-vliegers.
  • transitie voor buitenlandse exchangevliegers en Nederlandse vliegers geen geldige F-16-currency meer hebben.
  • opleiding tot F-16-vlieginstructeur.
  • standaardtraining van Nederlandse jachtvliegers om de minimale operationele vliegvaardigheid op peil te houden (ca. 2 wkn. per jaar).

Fort Rucker (helikopteropleiding)[bewerken]

Het vaste Nederlandse detachement op Army Aviation Base Fort Rucker Alabama bestaat uit 7 personen. Jaarlijks volgen 22 personen er een vliegopleiding in de Initial Entry Rotary Wing (IERW) dit is de 1e fase in opleiding tot helikoptervlieger met de TH-67-trainings-helikopter. Na de IERW stromen de cursisten door naar een van de vervolgopleidingen voor de Apache of de Chinook. Vliegers die in de Cougar of NH90 gaan vliegen volgen de Blackhawk-opleiding. Na slagen krijgen de cursisten zowel de Nederlandse vliegerwing als de US Army Aviation Wing.

Tevens volgen jaarlijks 2 operationele Apache-vliegers en 2 Chinook-vliegers de aanvullende opleiding tot Maintenance Test Pilot.

Fort Hood (Apache en Chinook training)[bewerken]

Het vaste detachement van het Joint Netherlands Training Detachment te Fort Hood Texas bestaat uit 6 personen. Deze verzorgen met 8 Nederlandse Apache- en 6 Chinook-helikopters de aanvullende typetrainingen voor deze helikopters. Na het behalen van de IERW (Fort Rucker) volgen jaarlijks 2 klassen van 4 cursisten in de Initiële Missie Kwalificatie Training waarbij getraind wordt op gevechtsmissies.

302 Sqn verzorgt ook jaarlijks 5 eenweekse trainingen voor operationele helikopterbemanningen samen met luchtmobiele eenheden.

Fort Sill (opleiding grondgebonden luchtverdediging)[bewerken]

Diverse opleidingen voor de PAC-3 Patriot grondgebonden luchtverdediging vinden sinds 2009 plaats bij de US Army Air Defense Artillery School en 6th Air Defense Artillery Brigade te Fort Sill Oklahoma. Hier onderhoudt 1 luchtmachtofficier de contacten met de US Army geleidewapencollega’s en coördineert trainingen en praktijkopleidingen voor het Nederlands geleidewapenpersoneel.

Eglin Air Force Base (F-35-opleiding), Edwards Air Force Base (F-35 test en evaluatie)[bewerken]

De eerste Nederlandse F-35-opleidingseenheid werd in 2014 op Eglin Air Force Base Florida opgericht en bestaat uit 25 militairen die een opleiding volgen voor de F-35 die de F-16 als jachtvliegtuig gaat vervangen. Het 323 squadron is voor de introductie van de F-35 verantwoordelijk voor de operationele test- en evaluatiefase (OT&E) en is geplaatst op Edwards Air Force Base Californië waar het toestel t/m 2018 door diverse luchtmachten wordt getest.

Huidige luchtvloot[bewerken]

De slagkracht van het CLSK is gebaseerd op de volgende systemen:

Type Foto Aantal In bestelling Informatie Bewapening
Jachtvliegtuigen 63 35
General Dynamics F-16AM/BM Fighting Falcon Dutch F-16.jpg 61 Oorspronkelijk 213 stuks die in 2000 vervangen moesten worden. Omdat dit vanwege Defensiebezuinigingen niet door kon gaan werd op 138 stuks de Mid Life Update toegepast; hiermee kon het gebruik met een aantal jaren worden verlengd. In de loop van de tijd zijn diverse toestellen bij ongevallen verloren gegaan maar een groot gedeelte is na 1990 gewoon wegbezuinigd en verkocht. Per 2019 worden de resterende 61 stuks vervangen door 37x F-35 Lightning II's. Een eventuele extra order is niet uitgesloten indien de internationale situatie dit vereist. Nu in gebruik bij 312, 313 en 322 (Tactes) Sqn Apparatuur voor elektronisch storen (ECM), navigatie of doelaanwijzing alsmede brandstoftanks en bewapening of combinaties hiervan op 9 beschikbare hardpoints.

Bij het CLSK in gebruik zijnde bewapening:

  • 20 mm M61A1 snelvuurkanon (intern)
  • Air-launched Intercept-aerial Guided Missile (AIM)-9M Sidewinder: infraroodgeleide lucht-luchtraket voor de kortere afstand
  • Air-launched Intercept-aerial Guided Missile (AIM)-120B Advanced Medium Range Air-to-Air Missile (AMRAAM): radargeleide lucht-lucht-raket inzetbaar tussen 50–75 km van het doel
  • Air-launched Surface-attack Guided Missile (AGM)-65 Maverick: infraroodgeleide raket inzetbaar tot 15 km van het doel
  • Guided Bomb Unit (GBU)-10 en 12 Paveway II: 2000 en 500 pond lasergeleide bommen
  • B61-kernwapen
Lockheed Martin F-35A Lightning II RNLAF F-35 F-001 01.jpg 2 35 Order van minimaal 37 vliegtuigen, 2 - 323 Test (OT&E) Sqn (USA) Met uitzondering van het interne boordkanon (25 mm GAU-22/A) in principe gelijk aan F-16-wapenpakket, maar is nog niet officieel vastgesteld
Helikopters 75 14
Boeing AH-64D Apache Dutch Air Force Boeing AH-64D Apache Longbow Geerlings-1.jpg 28 Voorheen 30 stuks aangeschaft maar een Apache verongelukte in 2004 in Afghanistan waarbij de vliegers met de schrik vrij kwamen, en in 2015 is er een Apache verongelukt waar beide piloten helaas bij zijn overleden. De Apaches zijn ingedeeld bij 301 en 302 Sqn Bewapening in verschillende combinaties op 4 beschikbare hardpoints. Standaardbewapening is:
  • 30 mm M230 Chain gun (extern onder de romp)
  • Air-launched Surface-attack Guided Missile (AGM)-114 Hellfire antitankraketten, maximaal 16 stuks
  • 2,75 inch Hydra 70 ongeleide lucht-grondraketten, maximaal 76 stuks
Boeing CH-47D/F Chinook Chinook.ch-47d.d-101.rnethaf.arp.jpg 17 14 (11x CH-47D, 6x CH-47F) Er worden 14 nieuwe CH-47F Chinooks aangeschaft. Deze zullen de huidige CH-47D vanaf 2019 gaan vervangen.[15] De Chinooks zijn ingedeeld bij 298 Sqn FN MAG tbv loadmaster/boordschutter
Eurocopter AS 532U2 Cougar Mk 2 Rnethaf eurocopter as532 cougar at riat 2010 arp.jpg 12 I.v.m. bezuinigingen bij Defensie was besloten dat de Cougars te duur werden en dus moesten worden afgestoten. Omdat ze echter niet gemist konden worden; is besloten ze slechts in aantal te verminderen. De plaatsen van de wegbezuinigde Cougars zullen worden opgevuld door een nieuwere versie van de "Boeing CH-47D Chinook". [16] In gebruik bij 300 Sqn FN MAG tbv loadmaster/boordschutter
NH Industries NH90 NFH NFH90.JPG 20 Na diverse problemen in het voortraject en na aanschaf vond de eerste levering plaats in 2010; de laatste (18e) levering was 10-06-2016.[17] In gebruik bij 7 en 860 Sqn In Nato Frigate (NFH) rol: dieptebommen of 2 torpedo's. In Tactische (TNFH) rol: FN MAG tbv loadmaster/boordschutter
Transportvliegtuigen 9
McDonnell Douglas KDC-10 Tanker McDonnell Douglas KDC-10-30CF der RNLAF.jpg 2 - 334 Sqn - Wordt in 2020 vervangen door A330 MRTT in samenwerking met Luxemburg. Mogelijk treden later België, Duitsland, Noorwegen en Polen tot dit samenwerkingsverband toe. [18] Onbewapend
Lockheed C-130H en C-130H extended Hercules aircraft G-988 Leeuwarden Air Base 2.jpg 4 - 336 Sqn Onbewapend
Gulfstream-IV Gulfstream IV RNLAF.jpg 1 - 334 Sqn Onbewapend
Dornier Do 228 (Kustwacht) Netherlands Coastguard Dornier 228 arrives RIAT Fairford 10thJuly2014 arp.jpg 2 - 334 Sqn (Gestationeerd op Schiphol onder civiele registratie, organiek onder 334 Sqn) Onbewapend
Lesvliegtuigen 13
Pilatus PC-7 Pilatus.pc-7.fairford2006.arp.jpg 13 - 131 Sqn Onbewapend
Onbemande vliegtuigen (UAV) 84 4
MQ-9 Reaper MQ-9 Reaper CBP.jpg 0 4 4 besteld, levering in 2017. Worden gestationeerd op vliegbasis Leeuwarden Mogelijk in de toekomst
RQ-11 Raven RQ-11 Raven 1.jpg 72 - tbv uitgezonden eenheden Onbewapend
ScanEagle ScanEagle UAV catapult launcher 2005-04-16.jpg 12 - tbv uitgezonden eenheden Onbewapend

Ook beschikt het CLSK over een heteluchtballon voor werving en publiciteit. [19]


Van de (oorspronkelijk) 213 F-16's werden er 138 op Mid-life-update-standaard gebracht. Na vredesverliezen en afstoting door bezuiniging blijven er nog 61 over. Afgestoten toestellen zijn verkocht aan Chili en Jordanië.

Rangenstelsel[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie het artikel: Lijst van militaire rangen van de Nederlandse Krijgsmacht

Toekomst[bewerken]

Benelux-samenwerking[bewerken]

Naar analogie van de Benelux samenwerking tussen de zeestrijdkrachten (BeNeSam) hebben de regeringen van de Benelux-landen het plan opgevat ook te streven naar samenwerking tussen de luchtstrijdkrachten.[20] Het streven is om in de toekomst eventueel te komen tot een Benelux Helikoptercommando. Ook wordt een studie uitgevoerd naar een gecombineerde eenheid voor opleiding en training van overlevingstechnieken voor vliegtuigbemanningen. Aanvankelijk onder binationaal commando maar op termijn eventueel onder een Benelux-commando. Inmiddels werden de volgende stappen ondernomen:

  • In oktober 2013 is door de Belgische en Nederlandse ministers van defensie een "Letter of Intent" ondertekend m.b.t. het gezamenlijk uitvoeren van de luchtruimbewaking de air policing over de Benelux. In maart 2015 werd het verdrag[21] ondertekend in Den Haag en is in 2016 effectief geworden. Gelijktijdig werd bepaald dat Nederlandse blushelikopters van Defensie ook ingezet kunnen worden bij de bestrijding van branden in België.
  • In oktober 2013 hebben de commandanten van de Belgische en Nederlandse luchtstrijdkrachten een overeenkomst getekend over de uitwisseling van vliegers en over inrichting van een "Belgian-Netherlands Coordination Cell" (BENECC) om de training en operationele inzet van de helikoptereenheden te coördineren. Beide landen houden reeds gezamenlijke oefeningen. Ook worden nu gevechtsleiders-in- opleiding onderling uitgewisseld. De gezamenlijke training op en het gezamenlijke onderhoud van de NH-90-helikopter worden verder uitgewerkt. In februari 2014 is op de Vliegbasis Woensdrecht de "Binationale Logistieke Cel NH-90" (BNLC) opgericht, waarmee Nederland en België streven het verlagen van de instandhoudingskosten van de NH-90. Het doel van dit ‘Common Spares Management’ project is om bij minimale kosten de hoogst mogelijke inzetbaarheid van de NH-90 te bereiken door pooling van onderdelen. Nu nog op beperkte schaal [22] maar na 2016 volledig. Tevens wordt onderzocht om het NH90 hoger echelon onderhoud gezamenlijk bij het Logistiek Centrum Woensdrecht uit te voeren, al dan niet in samenwerking met de industrie.
  • In september 2015 officialiseerde de Belgische geneesheer brigadegeneraal Pierre Neirinckx, de commandant van de Medische Component, een Benelux-akkoord door de ingebruikname van de "Patient Transport Unit" (PTU). De Benelux-landen gaan voortaan samenwerken bij medische evacuaties via de lucht en zullen het personeel dat met de module moet werken samen opleiden en trainen.
  • Luxemburg heeft alleen een landmacht.[23] Onlangs heeft Luxemburg m.b.v. de Belgische Luchtcomponent wel een Airbus A400M transportvliegtuig aangeschaft en dit toestel moet in 2019 aan Luxemburg worden geleverd.
  • In juli 2016 werd bekend dat vanaf 2020 de twee bestaande Nederlandse KDC-10-tankvliegtuigen gefaseerd worden vervangen door 2 Airbus A330 MRTT tanker/transportvliegtuigen. De toestellen zullen gezamenlijk worden aangeschaft met Luxemburg.[24] België heeft inmiddels de intentie uitgesproken om toe te treden tot deze Nederlands-Luxemburgse tanker/transportvliegtuigpool. Tevens wil België eveneens Airbus A330 MRTT tanker/transportvliegtuigen aanschaffen. Op 20 oktober 2016 werd bekend dat België in ieder geval een A330 MRTT toestel wil aanschaffen.[25]

Op een bijeenkomst georganiseerd door de Vrije Universiteit Brussel in februari 2014 gaven de toenmalige Nederlandse Commandant Luchtstrijdkrachten en de Belgische Bevelhebber van de Luchtcomponent te kennen dat de drie Benelux-landen streven naar vergaande militaire samenwerking op het gebied van de luchtmachten van de drie landen. Hierbij werd aangegeven om eventueel binnen een decennium te komen tot een "volledig geïntegreerde Benelux-luchtmacht".

Jachtvliegtuigen[bewerken]

Het Nederlandse bedrijfsleven nam vanaf 2002 deel in de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF). Bij ondertekening van het contract werd nog gedacht dat (toen) 138 F-16's vervangen werden door 85 tot 100 JSF's. Vanwege de steeds hoger wordende stuksprijs werd dit later verminderd tot resp. 90, 68 en 30 stuks. Intussen werden - vanwege almaar verder doorgevoerde bezuinigingen - MLU F-16's aan Chili en Jordanië verkocht en zijn F-16’s afgestoten waardoor de operationele kracht tot slechts 68 stuks werd beperkt.

Met de defensiebegroting 2014 [7] werd gekozen voor de Lockheed-Martin F-35 "Lightning II" als jachtvliegtuig voor de Nederlandse krijgsmacht. O.g.v. de planning worden vanaf 2019 37 stuks ingevoerd. Vooruitlopend hierop is het aantal operationele F-16's per 1 januari 2014 opnieuw verminderd (nog 61 stuks). De 7 vrijgekomen toestellen worden gebruikt als logistieke reserve (kannibalisatie). I.v.m. de 35-jarige ouderdom van de toestellen is ook de inzetbaarheid verlaagd. Met de resterende F-16’s wordt een kleiner aantal vlieguren gegenereerd; dit zou leiden tot minder slijtage aan motoren en airframes. De reductie in het aantal F-16’s werkt door op het aantal vliegende squadrons (nog 1 op Vlb Leeuwarden en 2 op Vlb Volkel). De operationele Main Ops Base status van beide bases blijft ongewijzigd.

Transportvliegtuigen[bewerken]

De twee in de jaren 90 verworven KDC-10-tankvliegtuigen en een in 2004 verworven DC-10 zijn vanaf 2006 door Stork-Fokker gemoderniseerd. De derde DC-10 werd aangeschaft om het tekort aan transportcapaciteit van de luchtmacht te verhelpen. Dit toestel werd na een uitgebreide en kostbare modernisering vanaf 2009 operationeel, maar leverde alleen vrachtcapaciteit. In de bezuinigingsronde van 2012 (€ 1 Miljard) werd deze DC-10 per april 2014 uitgefaseerd. Het toestel werd na de uitfasering direct overgevlogen naar het Verenigd Koninkrijk om daar te worden ontmanteld en verschroot.

Op 28 juli 2016 maakte minister van defensie Jeanine Hennis-Plasschaert bekend, door middel van een brief aan de Tweede Kamer, dat vanaf 2020 de twee bestaande KDC-10-tankvliegtuigen gefaseerd zullen worden vervangen door twee Airbus A330 MRTT tanker/transportvliegtuigen van de firma Airbus. Deze toestellen zullen gezamenlijk worden aangeschaft met Luxemburg.[24] De nieuwe toestellen worden eigendom van de NAVO. Luxemburg en Nederland hebben exclusieve gebruiksrechten. Naast de aanschaf vallen ook instandhouding en operationele inzet onder het MRTT-project. Nederland is leidend in dit multinationale samenwerkingsproject. De nieuwe toestellen krijgen Vliegbasis Eindhoven als thuisbasis. Ook registreert Nederland de toestellen en is het verantwoordelijk voor het toezicht op de luchtwaardigheid. Onderzocht wordt of het hier gelegerde European Air Transport Command de pool kan aansturen. Kosten en personeel worden verdeeld op basis van het aantal vlieguren dat elk land nodig heeft.

Ter vervanging van de Fokker 60UTA-N transportvliegtuigen die in 2007 uit dienst genomen [26] zijn in 2009 ter vervanging 2 ex-US Navy EC-130Q Hercules vliegtuigen afgeleverd [27] die uit Amerikaanse conservatie zijn gekocht. Deze zijn op C-130H-standaard gebracht bij het Engelse bedrijf Marshalls Aerospace in Cambridge.

In 2006 werd bekend dat Nederland deelneemt aan een NAVO initiatief om 3 Boeing C-17 Globemaster III transportvliegtuigen aan te schaffen. De vliegtuigen voeren Hongaarse registraties en zijn gestationeerd op de vliegbasis Papa. Het contract heeft een looptijd van 30 jaar en kost jaarlijks tussen de € 50 en € 250 miljoen. In september 2008 werd door Nederland, de VS, Noorwegen, Polen, Slowakije, Slovenië, Hongarije, Bulgarije, Roemenië, Estland, Letland, Litouwen en de Partnership for Peace-landen Finland en Zweden een memorandum of understanding getekend voor de opzet van de Strategische Airlift Capaciteit (SAC) waarmee de komende 30 jaar in NAVO verband wordt geopereerd. Voor de SAC worden 3500 vlieguren per jaar beschikbaar gesteld en voor alle deelnemende landen wordt jaarlijks een aantal vlieguren vastgesteld. Voor Nederland is dit 400 vlieguren per jaar. De C-17's zijn uit het NAVO budget aangeschaft en ondergebracht in een nieuwe organisatie, de NATO Airlift Management Agency (NAMA) die ook verantwoordelijk is voor al het onderhoud. Het onderhoud wordt uitgevoerd door Boeing.

Operationeel zijn de toestellen ondergebracht in een multinationale NAVO Heavy Airlift Wing die binnen en buiten NAVO-grondgebied kan opereren. De standplaats van deze wing is Hongarije. De C-17's zijn in 2009 afgeleverd.

Helikopters[bewerken]

De Tactische Helikopter Groep (THG) is omgevormd tot Defensie Helikopter Commando (DHC). De Marine Luchtvaartdienst is daarin opgenomen. Het DHC is op vliegbasis Gilze-Rijen ondergebracht. Twaalf helikopters blijven voor marinetaken beschikbaar vanaf vliegveld De Kooy bij Den Helder. De Kooy blijft ook als civiel vliegveld voor offshore-industrie en Search And Rescue bestaan.

Het DHC omvat alle toestellen van de Koninklijke Luchtmacht en van de voormalige Groep Maritieme Helikopters van de marine en is onder verantwoordelijkheid van de Commandant der Strijdkrachten ondergebracht in het Commando Luchtstrijdkrachten. Het DHC bestaat totaal uit 85 helikopters.

Er worden nog zes CH-47F transporthelikopters geleverd; twee hiervan dienen als vervanging van de Chinooks die in Afghanistan zijn verongelukt. De 11 CH-47D's die al in dienst zijn worden op termijn vervangen door 17 nieuwe CH-47F's.[28] De Cougar helikopters kunnen nog tot 2017 de light-utility taken van de verkochte Bo-105's uitvoeren.

Aangekondigde plannen voor verkoop van zes van de 29 AH-64D Apache-helikopters gaan niet door. De toestellen blijven behouden vanwege noodzakelijkheid bij uitzendingen van de krijgsmacht in Afghanistan. Hiervoor zijn permanent zes Apaches uitgezonden die na roulatie compleet moeten worden gereviseerd.

Einde TAR / SAR taak

In 1959 werd de Tactical Air Rescue - Search And Rescue vlucht opgericht met 6 Alouette II helikopters opererend van vliegveld Ypenburg en Terschelling (detachement). In de periode 1960-1962 werden hiervan 2 gedetacheerd in voormalig Nieuw Guinea. In 1967 werden de TAR/SAR taken overgenomen door 5 nieuwe Alouette III helikopters. De vlucht werd in 1968 overgeplaatst naar Vlb Soesterberg en opereerde van daar uit tot 1977. In 1977 volgde overplaatsing naar vliegbasis Leeuwarden waar men opereerde met 3 Agusta Bell 412 SP helikopters; een gemoderniseerde en aangepaste versie van de bekende Bell UH-1 Huey.

Vanwege personeelsaanwas (marine vliegers, redders, artsen, verpleegkundigen, lieroperators en onderhoudspersoneel) werd de eenheid in de jaren 1990 officieel hernoemd in 303 (SAR) Sqn. De laatste jaren maakte 303 Sqn deel uit van het Defensie Helikopter Commando. De Vlb Leeuwarden bleef echter de standplaats tot de opheffing. In 2013 scoorde de eenheid zijn 5000e reddingsvlucht (totaal medivacs, SAR en patiëntenvervoer van de Waddeneilanden). In januari 2015 volgde de uiteindelijke uitfasering van de AB-412’s en de opheffing van 303 Sqn. Het patiëntenvervoer van de Waddeneilanden wordt tijdelijk waargenomen door 300 Sqn met 2 Cougar helikopters en zal later door het DHC detachement op vliegveld De Kooy worden overgenomen met NH-90’s. De SAR taak, evacuaties van schepen/booreilanden is per januari 2015 een civiele taak geworden en overgenomen door Noordzee Helikopters Vlaanderen.

Luchtverdediging[bewerken]

De luchtverdediging door middel van de luchtmachtcomponent geleide wapens is met die van de landmacht en van de mariniers geïntegreerd in het nieuwe Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) onder commando van het CLAS. Het CLSK personeel van de Patriot Sqns en eenheden van het Korps Mariniers met luchtverdedigingstaken zijn hierin administratief opgenomen maar blijven bij hun oude krijgsmachtdeel.

DGLC moet vanaf de grond Nederlandse objecten, eenheden en gebieden tegen vliegtuigen, helikopters, kruisvluchtwapens en ballistische raketten beschermen. Dit gebeurt zelfstanding en in NAVO samenwerkingsverband met krijgsmachten uit andere landen. Het DGLC bestaat uit 850 militairen uitgerust met MIM-104 Patriot, FIM-92 Stinger-raketsystemen en NASAMS II-lanceersystemen. Deze maken luchtverdediging op verschillende afstanden mogelijk.

Unmanned Aerial Vehicles[bewerken]

Defensie beschikt al enige tijd over kleine onbewapende onbemande vliegtuigjes (UAV's) - de AeroVironment RQ-11 Raven (25 systemen met elk 3 vliegtuigjes) en de ScanEagle (1 systeem met 6 grotere verkenningsvliegtuigjes). Deze zorgen vanuit de lucht voor lokale informatie over een situatie en omgeving.

In november 2013 werd bekendgemaakt dat defensie vanaf eind 2017 ook gebruik gaat maken van de veel grotere MQ-9 Reaper; een onbemand vliegtuig dat 24 uur per dag, overal ter wereld, kan worden ingezet. Dit toestel kan via een satellietverbinding op afstand worden bestuurd waardoor slechts een deel van het personeel in een inzetgebied aanwezig hoeft te zijn. Het is de bedoeling om de UAV capaciteit in de toekomst op Leeuwarden onder te brengen.

Commandovoering[bewerken]

De geïntegreerde tactische commandovoering, de gevechts (CRC)- en verkeersleiding (MilATCC) van de luchtmacht worden nog uitgevoerd door het 711 Air Ops Sqn van het Air Operations Control Station Nieuw Milligen (AOCS NM).

De in 2010 op het AOCS NM (lucht-) mobiele snel inzetbare commandovoerings en radareenheid - Deployable Aircontrol centre Recognized airpicture centre Sensor fusion post (DARS) - bemand met personeel uit diverse NATO-landen, is verplaatst naar Italië.

De tot op heden in gebruik zijnde ARES Medium Power Radars (AOCS NM en Wier) zijn na > 40jr op het eind van hun levensduur. Zij worden m.i.v. 2017 vervangen door 2 door Thales NL te leveren SMART-L GB radars.

I.v.m. de komende sluiting van het AOCS NM en overplaatsing van het personeel is de toekomstige operationele commandovoering van het CLSK in beraad.

Bezuinigingen onder het kabinet-Rutte[bewerken]

In november 2010[29] gaf minister van Defensie Hans Hillen aan dat Defensie €200 miljoen dient te bezuinigen en dat rekening gehouden moest worden met een verlies van 10.000 arbeidsplaatsen in de gehele krijgsmacht waarbij gedwongen ontslagen niet waren uit te sluiten.

Alle krijgsmachtdelen kregen daarop met enorme inkrimpingsmaatregelen te maken.

Luchtmachtdagen[bewerken]

De Luchtmachtdagen werden vroeger jaarlijks gehouden doch vanwege bezuinigingen geschieden deze nu periodiek. Hierbij valt jaarlijks telkens 1 krijgsmachtdeel af. Als de luchtmachtdagen plaatsvinden wordt gerouleerd tussen de bases Gilze-Rijen, Leeuwarden en volkel. Deze dagen staan i.h.k.v. werving van nieuw personeel en hierbij worden vliegshows en demonstraties gegeven waarbij het publiek gelegenheid heeft diverse vliegtuigen van dichtbij te bekijken.

Van stuntteam via demoteam naar aerobatic team[bewerken]

The Grasshoppers in hun laatste kleurstelling
Ze maakten vaak gebruik van rook

Door de jaren heen was de grote publiekstrekker op open dagen altijd het optreden van een of meer stuntteams. Ook in het CLSK (toen KLu) hebben diverse stuntteams gevlogen. Het verschil met demoteams van andere luchtmachten was echter dat de Nederlandse teams allemaal door gewone vliegers waren bemand die de demo's naast hun normale werk erbij deden. Zij werden niet vrijgesteld van normale werkzaamheden zoals bij diverse teams van andere landen het geval is. Vanwege de vele ongevallen (diverse met fatale afloop) werd de term stuntteam later hernoemd tot respectievelijk demo en aerobatic team.

Ruiten 4 (1952-1955) was een stuntteam van de Vlb.Soesterberg dat vloog met 4 Gloster Meteors in rode kleuren met op beide motoren de kaart ruiten 4 geschilderd. In die tijd beschikte iedere vliegbasis wel over een lokaal stuntteam. Zoals de Jet Pipers (1954-1956) van het 328 Sqn van Vlb.Soesterberg; het 323 Sqn Stuntteam (1955-1956) van Vlb.Leeuwarden beiden vliegend met Gloster Meteors F Mk.8 en de Red Noses (1955-1957) van 314 Sqn Vlb.Eindhoven met F-84G Thunderjets en F-84F Thunderstreaks.

Een van de meest bekende teams was Whisky Four (1956 - 1965); een stuntteam geformeerd uit vlieger instructeurs van de jachtvlieg opleiding van Vlb.Woensdrecht. Het team vloog eerst met 5 Gloster Meteors maar schakelde daarna over op 4 Lockheed T-33’s. Het team vloog in binnen en buitenland en werd na een noodlottig ongeval waarbij 2 vliegers omkwamen in 1965 opgeheven. Whisky Four vloog in de kleuren zilver en beige-groen.

Dash Four (1956 – 1959) was een stuntteam bestaande uit vliegers van de Vlb.Volkel en vloog met F-84F Thunderstreaks. Dit team vloog alleen in Nederland met uitzondering van één optreden in de Verenigde Staten in 1958, waarbij 2 vliegers (niet fataal) crashten. Dash Four vloog in de kleuren rood/wit/ blauw; zilver; rood/wit en oranje.

Sandbag Diamond vloog alleen in 1963 en was een team van 315 Sqn gelegerd op Vlb.Eindhoven. Er werd gevlogen met 5 F-84F Thunderstreaks (4 in formatie en 1 solo). De toestellen hadden geen kleurenschema en vlogen gewoon in camouflagekleur.

Whisky Four ’67 was eveneens een stuntteam van de Vlb.Eindhoven dat met 7 F-84F Thunderstreaks zonder externe tiptanks in dezelfde beige/groen kleurencombinatie vloog als de oorspronkelijke Whisky Four. Na een fataal vliegongeval in 1967 werd het team opgeheven.

The Rascals (1970-1971) was een demoteam van 314 Sqn van Vlb.Eindhoven vliegend met 4 F-84F Thunderstreaks. Vanwege vervanging van de Thunderstreaks werd het team opgeheven.

The Grasshoppers (1973-1995) was een helikopterteam van 299 en later 300 Sqn van Vlb.Deelen. Ze kregen grote bekendheid nadat zij een officiële status als demonstratieteam hadden verworven. Het team vloog met de oerdegelijke Alouette III en trad op vele airshows shows in Europa op. De toestellen waren eerst voorzien van afwasbare gele strepen; daarna van gele vlakken; daarna van een wit zebrapatroon en ten slotte in een rood-wit-blauwe beschildering. Nadat in de jaren 90 besloten werd tot vervanging van gehele helikopter-vloot door modernere helikopters, werd het demonstratieteam opgeheven. Vier exemplaren zijn tot op heden (2014) behouden voor VIP en trainingsvluchten.

Naast de formele aerobatic teams, zijn er ook heden een aantal individuele "gelegenheids" aerobatic vliegers. Deze vliegen dan gedurende één seizoen een bepaald type vliegtuig of helikopter voor op (inter)nationale evenementen.

Vliegtuigen van de luchtmacht na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Lijst van vliegtuigen na de Tweede Wereldoorlog op type
Type In gebruik Aantal Squadrons Registratie
Gevechtsvliegtuigen
Supermarine Spitfire Mk.IX versie 1946-1954 23 322 H-50 tm 69 en H-97 tm 99
Curtiss P-40 Warhawk 1943-1949 23 120 C3-500 tm 523 tm 1947 daarna C3 veranderd in J3
North American P-51 Mustang 1949-1950 39 120, 121 H-310 tm 349
Gloster Meteor F. Mk.IV 1948-1957 61 322, 323, 324, 325, 326, 327, 328 I-21 tm 81
Gloster Meteor T(rainer) Mk.VII [30] 1948-1959 45 323, 324, 325 I-1 tm 20 en I-301 tm 325
Gloster Meteor F. Mk.VIII 1951-1958 160 322, 323, 324, 325, 326, 327, 328 I-90 tm 94 en I-110 tm 255
Republic F-84 Thunderjet E en G versie 1952-1956 187 306, 311, 312, 313, 314, 315, 316 K-1 tm 21 en K-22 tm 187
Republic F-84F Thunderstreak 1955-1970 191 311, 312, 313, 314, 315, 316 F-101 tm 277 en F-289 tm 300
Republic RF-84F Thunderflash 1956-1963 24 306 F-1 tm24
Hawker Hunter F. Mk.4 1955-1964 96 322, 323, 324, 325, 326, 327 N-101 tm 196
Hawker Hunter F. Mk.6 1957-1968 93 322, 324, 325, 326 N-201 tm 293
Hawker Hunter Trainer Mk.7[31] 1958-1968 20 322, 323 N-301 tm 320
North American F-86K Sabre 1956-1964 62 700, 701, 702 Q-237 tm 299
Lockheed F-104 Starfighter G versie [32] 1962-1984 138 306, 311, 312, 322, 323 tussen D-5702 en 8343
Canadair Northrop F-5[33] 1970-1991 75 313, 314, 315, 316 K-3001 tm 3075
Canadair Northrop F-5[34] 1969-1991 30 313, 314, 315, 316 K-4001 tm 4030
General Dynamics F-16 Fighting Falcon 1979-heden 213 306, 311, 312, 313, 314, 315, 316, 322, 323 J-201 tm 414
Lockheed Martin F-35 Lightning II 2015-heden 37 312, 313, 322 F- serie
Bommenwerpers
North American B-25J Mitchell 1947-1950 6 18, 20 I-13 tm 39 (geen I-18)
Transportvliegtuigen
de Havilland DH-89B Dominie 1944-1956 4 334 V-1 tm 4
Avro Anson Mk.1 1947-1953 25 334 D-1 tm 25
Douglas DC-3 C-47A Skytrain versie 1945-1950 19,20,1 en 2 NEITS 36 DT-937 tm 955, DT-956 tm 974 en DT-975 tm 992
Douglas DC-3 C-47B Dakota versie 1962-1964 2 336 NNG X-18 en 19
Beechcraft T-7 Navigator 1950-1953 30 334 G-1 tm 30
Fokker F27 Friendship/Troopship 1960-1996 12 334 C-1 tm 3 (FS) en C-4 tm 12 (TS)
Fokker F50 1996-2012 2 334 U-5 en 6
Fokker 50 F60U 1996-2007 4 334 U-1 tm 4 over naar Peru
McDonnell Douglas KDC-10-30 1995-heden 2 334 T-235 en 264
Lockheed C-130H-30 Hercules 1994-heden 2 334, 336 G-273 en 275
Lockheed C-130H Hercules 2007-heden 2 336 G-781 en 988
Gulfstream IV 1995-heden 1 334 V-11
Lesvliegtuigen
de Havilland DH-82A Tiger Moth 1946-1960 56 elementaire opleiding A-1 tm 56
North American T-6 Texan [35] 1946-1968 200 voortgezette opleiding B-1 tm 200
Fokker S-11 Instructor 1950-1973 39 elementaire vliegopleiding E-1 tm 39
Lockheed T-33 Shooting Star [36] 1953-1972 63 306, 313, 700 M-1 tm 60 en M-101 tm 103 (RT33)
Fokker S.14 Machtrainer 1955-1967 20 voortgezette vliegopleiding L-1 tm 20
Pilatus PC-7 1989-heden 13 131 L-01 tm 13
Verkennings en light utility vliegtuigen
Auster Mk.3 1945-1953 20 298, 334 R-1 tm 20
Piper L-18/21 Super Cub 1952-1968 162 298, 299, 300 R-30 tm 88, R-201 tm 217 en R-101 tm 186
de Havilland Canada DHC-2 Beaver 1956-1974 9 300, 334 S-1 tm 9
Maritieme verkenners
Fokker F27 Maritime 1981-2000 2 336 M-1 en 2
Fokker F60U 2005-2007 2 MPA det. U-01 en 02 over naar Peru
Dornier 228-212 2007-heden 2 Kustwachttaken PH-CGC en CGN
Helikopters
Hiller H-23B/C Raven 1955-1964 36 298, 299, 300 O-1 tm 36
Sud Aviation Aérospatiale Alouette II 1959-1965 8 298, SAR Vlucht H-1 tm 8
Sud Aviation Aérospatiale Alouette III 1963-2015 77 298, 299, 300, SAR Vlucht A-01 tm 77
MBB BO-105C/CB/DB 1975-2004 30 298, 299 B-01 tm 30
Agusta Bell AB 412SP 1994-2014 3 303 R-01 tm 03
Eurocopter AS 532U2 Cougar Mk 2 1996-heden 17 300 S-410 tm 427
Vertol Boeing CH-47 Chinook D 1995-heden 13 298 D-661 tm 667 en D-890 tm 895
Vertol Boeing CH-47 Chinook F 2011-heden 6 298, 302 D-101 tm 106 (D-104 en 105 gecrashed Afghanistan)
AH-64A Apache[37] 1996-2001 12 301, 302 Q-1 tm 12
AH-64D Apache 1998-heden 30 301, 302 Q-1 tm 30 (Q15 en 20 gecrashed Mali en Afghanistan)
Westland Lynx [38] 1976-2012 22 7, 860 260 tm 265 (7sq), 266 tm 283 (860sq)
NH Industries NH90 2010-heden 20 7, 860 N-160 tm 180

NB: De squadrons 18, 19, 120 en 121 waren ooit gestationeerd in het voormalig Nederlands-Indië en maakten deel uit van de Militaire Luchtvaart van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger.

Onderdelen van de Koninklijke Luchtmacht na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Alfabetische lijst van onderdelen van de KLu na de Tweede Wereldoorlog (cursief=opgeheven) afkorting locatie
Aan- en Afvoer Groep Noord AAGN Kamp van Zeist / Soesterberg
Aan- en Afvoer Groep Zuid AAGZ Eindhoven / Gilze-Rijen
Air Operations Control Station AOCS NM Nieuw-Milligen
Commando Logistiek & Opleidingen CLO Zeist / Arnhem
Commando Luchtverdediging CLV Driebergen *
Commando Tactische Luchtstrijdkrachten CTL Zeelst
Control Reporting Centre / Military Airtraffic Control Center CRC/MilATCC Nieuw-Milligen
Defensie Helikopter Commando DHC Vlb.Gilze-Rijen
Depot Algemeen Technisch en Intandance Materieel DATIM Soestduinen
Depot Elektronisch Luchtmacht Materieel DELM Rhenen
Depot Mechanisch Vliegtuigmaterieel & Straalmotoren (samengevoegde DSM en DVM) DMVS Woensdrecht
Depot Straalmotoren DSM Woensdrecht
Depot Vliegtuig Materieel DVM Gilze-Rijen
Groep Geleide Wapens De Peel GGWDP Vredepeel
Groep Helikopters KLu GPH Vlb.Deelen
Groep Techniek en Materieel Geleide Wapens GTMGW Hesepe (West-Duitsland)
Koninklijke Kaderschool Luchtmacht (voorheen LKS) KKSL Schaarsbergen
Korps Luchtmachtstaf KLS Den Haag
Korps Luchtvaart Troepen LVT Bussum
Logistieke Groep Rhenen (voorheen DELM) LGR Rhenen
Luchtmacht Bewakings Korps LBK Breda / Bussum
Luchtmacht Electronische en Technische School (samengevoegde LTS en RRS) LETS Arnhem
Luchtmacht Instructie en Militaire Opleidingen School LIMOS Nijmegen
Luchtmacht Kaderschool (later KKSL) LKS Schaarsbergen
Luchtmacht Meteorologisch Centrum LUMETC Zeist
Luchtmacht Meteorologische Groep LMG Woensdrecht
Luchtmacht Officiers- & Kaderschool LOKS Breda / Gilze-Rijen
Luchtmacht Radio Radar School RRS Arnhem
Luchtmacht Stafschool LSS Nootdorp
Luchtmacht Techniek School LTS Arnhem
Navigatie Station Achterhoek NSA Holterhoek
Navigatie Station Groningen NSG Marsum
Navigatie Station Noord NSN Den Helder
Navigatie Station Zuid NSZ De Lier
Radar Post Noord RPN Wier
Tactische Helikopter Groep THGKLu Vlb.Deelen
Vliegveiligheids Opleidings & Trainings Centrum VOTC Rijen
Voortgezette Instructie en Militaire Opleidingen School VIMOS Breda / Gilze-Rijen
Vlb Deelen VLBDL Arnhem
Vlb Eindhoven VLBEHV
Vlb Gilze-Rijen VLBGZRY
Vlb Leeuwarden VLBLW
Vlb De Peel VLBDP Vredepeel
Vlb Soesterberg VLBSSB Soesterberg
Vlb Twenthe VLBTW Enschede
Vlb Volkel VLBVKL Uden
Vlb Woensdrecht VLBWDT Hoogerheide
Vlb Ypenburg VLBYB Nootdorp
Vliegveiligheids Oefen- en Testcentrum VOTC Gilze-Rijen
1e Groep Geleide Wapens 1 GGW Handorf (West-Duitsland)
2e Groep Geleide Wapens 2 GGW Schöppingen (West-Duitsland)
3e Groep Geleide Wapens 3 GGW Blomberg (West-Duitsland)
4e Groep Geleide Wapens 4 GGW Hessisch Oldendorf (West-Duitsland)
5e Groep Geleide Wapens 5 GGW Stolzenau (West-Duitsland)
12e Groep Geleide Wapens 12 GGW Bramsche (West-Duitsland)
1e Luchtmacht Verbindings Groep 1 LVG Hilversum
2e Luchtmacht Verbindings Groep 2 LVG Riel

Bekende/markante (oud-)luchtmachters[bewerken]

Trivia[bewerken]

Het luchtmachtuniform (Dagelijks Tenue en VeldTenue gladde stof) was na de Tweede Wereld Oorlog sterk gebaseerd op het RAF uniform. Het gewone werkpak was eerst groen maar werd in de 1970's vervangen door een grijze versie. In de 1980's volgde een lichtbruine versie die in de 1990's weer werd vervangen door het huidige camo-pak. Het typische luchtmachtblauw van het DT werd omstreeks 2013 vervangen door een donkere kleur blauw.

Aan de Koninklijke Luchtmacht werd in 1965 een vaandel uitgereikt. Daaraan is de Militaire Willemsorde bevestigd en zijn de volgende opschriften vermeld:

  • Nederland 1940
  • Nederlandsch-Indië Malakka 1941-1942
  • Engeland West-Europa 1941-1945
  • Australië Indische Archipel 1942-1945
  • Indische Archipel 1947-1949
  • Kosovo 1999

Voor de toekomst is samenwerking met andere luchtmachten zeer gewenst of essentieel. Sinds de invoering van de F-16 bestaat er al een vergaande samenwerking tussen de Noorse, Deense en Nederlandse Luchtmacht voor het, met grotendeels gesloten beurs, uitvoeren van het hoger onderhoud aan de belangrijke onderdelen van de avionica van de F-16 (het zogenaamde ATE-agreement).

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]