Boerenzwaluw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Boerenzwaluw
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2012)
Landsvale.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Passeriformes (Zangvogels)
Familie: Hirundinidae (Zwaluwen)
Geslacht: Hirundo
Soort
Hirundo rustica
Linnaeus, 1758
Verspreiding over de wereld.Geel=broedgebied; Blauw=overwinteringsgebied
Verspreiding over de wereld.
Geel=broedgebied; Blauw=overwinteringsgebied
Trekkende boerenzwaluwen
op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels

De boerenzwaluw (Hirundo rustica) is een kleine trekvogel. Boerenzwaluwen trekken gedurende de lente noordwaarts naar hun broedgebieden in de noordelijke helft van Eurazië en in Noord-Amerika tot nabij de poolcirkel. In tal van dialecten bestaan voor de boerenzwaluw bijnamen zoals (onder andere) zwalum, zwolm, zwalie, (Vlaanderen) zwaalve (Drents) en swel (Fries).[2]

Kenmerken[bewerken]

Zijn sierlijke snelle vlucht is in de noordelijke broedgebieden gedurende de hele zomer te zien. Zijn lange vleugels en zijn slanke lijf maken hem zeer geschikt om in de lucht achter insecten aan te jagen. Dan is zijn glanzende metaalblauwe verendek goed zichtbaar en vallen ook zijn uitstekende buitenste staartpennen meestal wel in het oog.

Lengte 17 tot 21 cm, staart meegerekend. Lange diep gevorkte staart met zeer lange buitenste staartpennen. Donker metaalblauw glanzende bovendelen. Voorhoofd en keel zijn roodbruin. Verder crèmekleurig witte onderdelen, een blauwzwarte kropband en een zwarte snavel. De staartpennen van het vrouwtje zijn doorgaans iets korter dan die van het mannetje. Onvolwassen vogels zijn wat doffer en bruiner en ook hun staart is wat korter.

Gedrag[bewerken]

De boerenzwaluw leeft meestal in groepjes, vaak ook met andere zwaluwen zoals huiszwaluw en oeverzwaluw. In de herfst verzamelen ze zich tot grote groepen alvorens naar het zuiden te gaan.

Geluid[bewerken]

Een hoog tri-triet, dat vaak overgaat in een druk gekwetter. Vaak tijdens de vlucht te horen. De zang is een mengsel van helder kwetterende en kwelende tonen, soms eindigend met een kenmerkend geknars.

Eieren
Hirundo rustica.jpg
Een nest kuikens van de boerenzwaluw. Deze bouwt zijn nest altijd binnen.
Swallow flying drinking.jpg

Voedsel[bewerken]

Muggen, motten, vliegen en kevertjes die ze al vliegend met hun brede snavel uit de lucht vangen. Water drinken doen ze ook tijdens de vlucht door laag over het water te scheren en dan het water met hun bek op te scheppen.

Voortplanting[bewerken]

De boerenzwaluw bouwt nesten in boerenstallen, onder bruggen en afdaken. Gewoonlijk worden 4 of 5 eieren gelegd, maar heel soms worden er wel eens 8 eieren in een nest aangetroffen. De broedtijd is 14 tot 16 dagen, meestal broedt alleen het vrouwtje, het mannetje blijft wel in de buurt. Als de eieren uitgekomen zijn dan worden de jongen door beide ouders verzorgd. Na ongeveer 21 dagen verlaten de jongen het nest. Er zijn twee en soms drie legsels per jaar. Meestal komen de zwaluwen na de overwinteringsperiode in Afrika weer terug op hun oude nest.

Het nest wordt door de boerenzwaluw zelf gebouwd. Het is een halve cirkelvormige kom die van boven open is. Het nest wordt, meestal tegen of op houten planken of balken, gemetseld met vochtige aarde en speeksel en verstevigd met halmen en haar. De binnenkant wordt gevoerd met veren en haartjes. Het nest wordt altijd zo geplaatst dat er een dak, brug of dakgoot boven zit zodat het nest vanuit de lucht niet kan worden gezien. In de tijd van de nestbouw is de zwaluw regelmatig op de grond te zien om aarde en ander nestmateriaal te verzamelen.

Verspreiding en leefgebied[bewerken]

Er worden 7 ondersoorten onderscheiden met ieder een eigen broed- en overwinteringsgebied:[3]

De boerenzwaluw is een vogel van cultuurlandschappen waar hij foerageert in open landschap, vaak in de buurt van grazend vee. In de overwinteringsgebied komen ze voor in vlak landschap waar ze overnachten in rietvelden.[4]

Status[bewerken]

De boerenzwaluw heeft een enorm groot verspreidingsgebied en daardoor alleen al is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De grootte van de populatie wordt geschat op 190 miljoen individuen. Dit aantal loopt in een groot aantal landen achteruit. Echter, het tempo ligt onder de 30% in tien jaar (minder dan 3,5% per jaar). Om deze redenen staat deze zwaluw als niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN.[1]

Voorkomen in Nederland en België[bewerken]

Talrijke broedvogels van dorpen en agrarische gebieden. Door veranderingen in de landbouw, bijvoorbeeld de plicht om uit oogpunt van hygiëne stallen af te sluiten voor wilde dieren, neemt de boerenzwaluw sinds 1990 in Nederland langzaam af.[5] De boerenzwaluw staat als gevoelig op de Nederlandse rode lijst en als Achteruitgaand op Vlaamse rode lijst.

Vanaf augustus beginnen vogels zich in de Lage Landen te verzamelen boven moerassen en meertjes, daar waar veel insecten zitten. Ze slapen dan in het riet. Ze trekken weg in september en oktober en keren eind maart, begin april weer terug. De meeste vogels trekken naar Afrika tot beneden de Sahara. Maar ook India en Zuid-Spanje zijn plaatsen waar ze kunnen overwinteren.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b (en) op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. Blok, H. & H. ter Stege. 1995. De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis. Blok, Leidschendam. ISBN 90 9008646 3
  3. (en) F. Gill, M. Wright D. & Donsker (2013) - IOC World Bird Names (versie 3.3)
  4. Svensson, L. et al., 2010. ANWB Vogelgids van Europa, Tirion, Baarn. ISBN 978 90 18 03080 3
  5. Verspreiding en aantalsontwikkeling van de Boerenzwaluw in Nederland
Externe links