Bezuidenhout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bezuidenhout
Wijk van Den Haag
Haagse wijk-bezuidenhout.PNG
Kerngegevens
Gemeente Den Haag
Stadsdeel Haagse Hout
Inwoners 14.447

Het Bezuidenhout is een wijk in het Haagse stadsdeel Haagse Hout. Deze wijk dankt zijn naam aan het feit dat het ten zuiden van het Haagse Bos is gesitueerd. Er bestaat ook een wijk die het Benoordenhout heet, en aan de andere kant van het Haagse Bos ligt.
Het Bezuidenhout ligt ten noorden van het stadscentrum tegen het Haagse Bos en wordt ruwweg begrensd door de Bezuidenhoutseweg, de Rijnstraat, de Schenkkade (de spoorlijn Leiden-Den Haag) en de Carel Reinierszkade. Tot de jaren '50 van de twintigste eeuw eindigde hier de bebouwde kom van Den Haag. De straatnamen in het Bezuidenhout verwijzen hoofdzakelijk naar gouverneurs-generaal in de gewesten van de voormalige WIC en VOC. Zo zijn er straten vernoemd naar Jacob Mossel en vele andere GG's in Indië, maar ook naar Peter Stuyvesant, die Nieuw Amsterdam stichtte, en Jan van Riebeek, de stichter van de Kaap in Zuid-Afrika.

Geschiedenis[bewerken]

Bombardement[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Bombardement op het Bezuidenhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de Tweede Wereldoorlog heeft dit stadsdeel zware schade geleden onder het Bombardement op Bezuidenhout op 3 maart 1945, in verband met de opstelling van Duitse V-2 raketten in het nabijgelegen Haagse Bos. Het was een bombardement uitgevoerd door de geallieerden, dat deze grote Haagse wijk in vuur en vlam zette.

Door een combinatie van 'gewone' fouten bij het afwerpen van de bommen én het gebruik van verkeerde kaartcoördinaten werd een deel van Bezuidenhout verwoest. De jonge officier die verantwoordelijk was voor het overschrijven van de verkeerde coördinaten op de kaarten kreeg een buitengewoon milde straf, terwijl zijn meerderen (die hem hadden moeten controleren) helemaal buiten schot bleven. Latere pogingen van de Nederlandse regering om meer duidelijkheid en gerechtigheid te verkrijgen, liepen op niets uit.

Wederopbouw[bewerken]

Het Bombardement op het Bezuidenhout vernietigde 80% van de bebouwing van het deel van het Bezuidenhout in het vierkant Schenkweg – Bezuidenhoutseweg – Laan van Nieuw Oost Indië – Schenkkade en 20% van de bebouwing in het vierkant Laan van Nieuw Oost Indië – Bezuidenhoutseweg – Schenkkade/IJsclubweg – Carel Reinierszkade.

De herstel- en herbouwwerkzaamheden na het einde van de Tweede Wereldoorlog duurden zeker 60 jaar en de wijk heeft anno 2013 nog lege plekken die door het bombardement en de daaropvolgende sloop van bebouwing niet bebouwd zijn. Op vele getroffen plaatsen werd na het puinruimen begonnen met het bouwen van nieuwe woningen en het herstellen van herbouwbare gedeeltes. De eerste nieuwbouw die gereed kwam waren woningen en winkelgalerijen in de Merkusstraat; de Van Linschotenstraat; noordelijk op de Laan van Nieuw Oost Indië, kruising Theresiastraat en langs de Juliana van Stolberglaan. Sommige straten zoals bijvoorbeeld de Albertinestraat en de Agnesstraat keren in het nieuwe stratenpatroon niet terug. In opdracht van de gemeente Den Haag wordt in de naoorlogse jaren het ‘Wederopbouwplan Bezuidenhout’ door stedenbouwkundige Willem Dudok opgesteld. In eerste instantie krijgt het plan veel bijval. Dit plan omvatte onder meer het ondergronds brengen van het Station Staatsspoor (later Den Haag Centraal Station) en de nieuwbouw van een regeringskwartier ten zuiden van het ondergrondse station. Hiermee wordt een – vooral verkeerstechnisch uitstekende – verbinding ontworpen tussen het stadscentrum en het nieuwe Bezuidenhout. De voordelen van het ondergrondse station zijn onder meer dat een grote ruimte aan bouwgrond beschikbaar kan komen en de aanleg van een ondergrondse spoorverbinding langs de Raamweg naar Scheveningen mogelijk wordt. De NS verzetten zich echter hevig tegen Dudok’s voorstellen. Met het eindelijk aanvaarde wederopbouwplan van 1962 – waarin slechts enkele elementen van Dudok’s plannen terugkomen – werd de uiteindelijke structuur van de omgeving vastgelegd, besloten tot een bovengronds spooremplacement met een nieuw kopstation, een verdiepte Utrechtsebaan en het Prins Bernhardviaduct. Het gebied naast het station werd door deze ontwikkelingen ingesloten, zo ontstond een stedelijk eiland dat Bezuidenhout C – de woonwijk met de centrale as Charlotte de Bourbonstraat – werd genoemd. Dit wijkje – een mengeling van jaren 1930 portiekwoningen en jaren 1970 sociale woningbouw – krijgt in 1972 een busverbinding in de vorm van lijn 2 Turfmarkt <> Bezuidenhout waar chauffeurs het eindpunt gekscherend Nova Zembla noemden. Deze lijn werd in 1974 in 35 ongenummerd en 31 december 1981 opgeheven.

Als onderdeel van het wederopbouwplan werd in 1965 een kavelovereenkomst gesloten tussen de gemeente en het Rijk. De gemeente leverde het Rijk zes bouwrijpe kavels, gunstig gelegen nabij het nieuwe openbaar vervoerknooppunt, het Centraal Station, en de uitvalsweg de Utrechtsebaan. Dit station wordt eind jaren 1960 gebouwd en in 1973 voltooid waarbij twee etages openbaar vervoer elkaar bovengronds kruisen. Het station(semplacement) is sindsdien een barrière tussen het Bezuidenhout en het Haagse centrum. De hele vroegere woonwijk rond de Daendelstraat wordt in de jaren 1970 vervangen door nieuwbouw van het winkelcentrum Babylon, het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek. Door de opheffing van de Blauwe Tram, die door de Schenkstraat reed, hoeft geen rekening meer worden gehouden met de inpassing van het openbaar vervoer in dat gebied. Om het nieuwe Centraal Station met een tramlijn bereikbaar te maken wordt een viaduct tot de Juliana van Stolberglaan gebouw met één bovengrondse tramhalte (Ternoot). Deze lijn loopt meer centraal door de wijk en de reistijd naar het centrum wordt voor velen korter. Vanaf het dak van de bovengrondse parkeergarage die in deze vroegere woonwijk verrezen is, wordt een viaduct door de Koekamp naar de Bosbrug gepland. Dit viaduct wordt als oplossing bedacht om een tramlijn vanuit het centrum, via het CS naar Scheveningen – aansluitend op de route van lijn 9 – aan te kunnen leggen. Dit plan stuit op veel verzet en wordt uiteindelijk niet uitgevoerd; een gelijkvloerse oplossing voor deze verbinding wordt in 1983 geopend.

Het gebied ten zuiden van de toenmalige 2de Adelheidstraat (nu Prinses Beatrixlaan) blijft tot ver in de jaren 1980 in ontwikkeling. Dwars door en onder de vroegere 1ste Van den Boschstraat – nu Prins Clauslaan – wordt de Utrechtse Baan gebouwd. Grootschalige kantoorgebouwen verschijnen langs, tussen en over dit gebied. Op de hoek van de Bezuidenhoutseweg en de 1ste Van der Boschstraat wordt in de jaren 1950 het door Rijksbouwmeester Gijsbert Friedhoff ontworpen Ministerie van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening gebouwd. In 1985 wordt op de tegenoverliggende hoek het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ontworpen door Dirk Cornelis Apon, opgeleverd. Dit gebouw krijgt de bijnaam ‘Apenrots’ wegens haar getrapte bouw. Het Paleis van Justitie op de hoek van de Theresiastraat en de Juliana van Stolberglaan wordt in 1973 naar een ontwerp van architect ir. F. Sevenhuysen in gebruik genomen. Dit gebouw wordt in 1996 uitgebreid naar een ontwerp van architect ir. N.C. van Vugt en wordt daarmee 2x groter. Tegenover het Paleis wordt tussen 1974 en 1980 het Koninklijk Conservatorium, ontworpen door Leon Hijman en Paul Waterman, gebouwd en opgeleverd.

Met het Prins Bernhardviaduct, dat aansluit op de Juliana van Stolberglaan en aan de ander kant op het Spui krijgt het Bezuidenhout een rechtstreekse verbinding met het zuidelijk centrumgedeelte. Het gloednieuwe vooroorlogse zwembad – het ‘Bosbad’ in de Amalia van Solmsstraat – wordt niet herbouwd en herrijst later in de wijk Mariahoeve. Vier prachtige en statige pleinen, het Juliana van Stolbergplein, het Louise de Colignyplein, het Koningin Mariaplein en het Charlotte de Bourbonplein worden ook niet herbouwd. Het stadion van voetbalclub VUC aan de Schenkkade, dat tijdens het bombardement ook getroffen werd, wordt na de oorlog weer in gebruik genomen. VUC verhuist in 1969 naar Het Kleine Loo en de voetbalvelden maken plaats voor kantoren. De wijk krijgt in 1959 een wijkbioscoop in de 2de De Carpentierstraat – Du Midi – die in 1985 wordt gesloten en later gesloopt. Dit was een gebouw dat in 1938 in gebruik genomen was als synagoge en ontworpen door de architecten J.S. Baars en J. Hegt. Op de hoek van de Juliana van Stolberglaan en de Laan van Nieuw Oost Indië wordt in 1962 de door architect Drexhage ontworpen Christus Triumfatorkerk in gebruik genomen.

Het tramnet – dat op 17 november 1944 was stilgelegd – werd ernstig beschadigd. Lijn 13 (Zuiderpark – Stuyvesantplein), die dwars door het gebombardeerde gebied haar route had, werd niet herbouwd en pas in de jaren 1970 werd door het genoemde tramviaduct de centrale route door de wijk gedeeltelijk hersteld. De tramlijnen over de Bezuidenhoutseweg (4, 6 en 7) en de Laan van Nieuw Oost Indië (6 en 7) konden al op 12 juli 1945 weer gedeeltelijk in dienst komen. In Dudok’s plannen werd voor het openbaar vervoer een gelijkvloerse oplossing bedacht met verlenging van de lijn over de Laan van Nieuw Oost Indië naar Voorburg en werd de Blauwe Tram langs het nieuw te bouwen Centraal Station gevoerd. Van zijn plannen kwam niets terecht. De Blauwe Tram werd in 1961 opgeheven. Daarvoor was in 1959 de lange verliesgevende tramlijn over de Bezuidenhoutseweg, via Overbosch, naar Marlot (lijn 4) opgeheven. Een gedeeltelijk vervangende lijn 17 – Station Laan van Nieuw Oost Indie <> Moerwijk – hield het 6 jaar uit. De in 2006 in gebruik genomen RandstadRaillijnen 3 en 4 naar Zoetermeer rijden over een door architectenbureau Zwarts & Jansma ontworpen viaduct boven de Prinses Beatrixlaan dat de bijnaam ‘Netkous’ heeft gekregen.

Economie[bewerken]

Winkelen[bewerken]

De Theresiastraat is de grootste winkelstraat van het Bezuidenhout met een mengeling van bekende grootwinkelbedrijven zoals Albert Heijn, Gall & Gall en Dixons, terwijl er ook nog steeds de minder bekende lokale speciaalzaken zijn te vinden.

Sport[bewerken]

Aan de Vlaskamp (Wijk Mariahoeve) zijn gevestigd de gemeentelijke sporthal en het zwembad Overbosch met een vijftal baden, waaronder een 25 meter wedstrijdbad, instructiebad, peuterbad en een recreatiebad met kleine stroomversnelling. Ook is een aantal stoomcabines en zonnehemels aanwezig tegen betaling.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het Bezuidenhout is zowel over de weg als met het openbaar vervoer uitstekend bereikbaar.

Wegvervoer[bewerken]

Het begin van de autosnelweg A12 (Utrechtse Baan) loopt door het Bezuidenhout in een verdiepte tunnelbak. Er zijn twee op- en afritten in de wijk.

Autodelen[bewerken]

Op een aantal plekken in het Bezuidenhout zijn parkeerplaatsen gereserveerd voor deelauto's van Greenwheels, waar minder frequente automobilisten gebruik van kunnen maken. Voor langere ritten kan een auto worden gehuurd bij een van de verhuurbedrijven in de wijk.

Openbaar vervoer[bewerken]

Trein[bewerken]

De NS-stations Den Haag Centraal en Laan van Nieuw Oost-Indië liggen in het Bezuidenhout.

Tram[bewerken]

De HTM tramlijnen 2 en 6 rijden door het Bezuidenhout. Beide lijnen stoppen op de semi-metrohalte Ternoot. Veel andere Haagse tramlijnen stoppen tevens bij het Centraal Station.

Bus[bewerken]

De HTM buslijnen 23 en 24 rijden door het Bezuidenhout. Veel andere Haagse buslijnen stoppen tevens bij het Centraal Station.

RandstadRail[bewerken]

Viaduct 'de Netkous' in het Beatrixkwartier.

Drie lijnen van RandstadRail rijden door het Bezuidenhout. Zij doen drie stations aan, Den Haag Centraal, Beatrixkwartier en Laan van NOI. In het wijkdeel Beatrixkwartier rijden twee lijnen door de imposante Netkous, die in 2006 in gebruik is genomen.

Metro[bewerken]

RET metrolijn E heeft haar eindpunt op Den Haag Centraal en biedt als onderdeel van RandstadRail een moderne light-rail naar Rotterdam Zuid (metrostation Slinge), waarbij naast Rotterdam CS ook de kleinere agglomeraties tussen Den Haag en Rotterdam worden aangedaan. Metrolijn E heeft naast het eindpunt Den Haag CS ook een halte in het Bezuidenhout op treinstation Laan van Nieuw Oost-Indië. [1]

Straten en onderdelen[bewerken]

Grote straten in de wijk zijn:

Onderwijs in Bezuidenhout[bewerken]

Onderwijsinstellingen in de wijk zijn:

Kerken in Bezuidenhout[bewerken]

(Semi-)Overheid in Bezuidenhout[bewerken]

Bekende mensen die in het Bezuidenhout woonden[bewerken]

  • Ton Beckers, dirigent/componist van Rotterdams barokensemble en Leids kamerkoor, woonde aan de Merkusstraat.
  • mgr. W.A.E. Bokeloh, deken van Den Haag, woonde aan de Bezuidenhoutseweg.
  • F. Bordewijk (1884-1965), letterkundige, auteur, advocaat, woonde in de 1e v.d. Boschstraat en aan de Schenkkade.
  • mgr. Frans J.C.M. Op de Coul, (1894-1961), protonotarius apostolicus, directeur van het Katholiek Bureau voor het Onderwijs, woonde aan de Bezuidenhoutseweg.
  • Jacob Jan Cremer (1827-1880), schrijver, voordrachtskunstenaar en schilder, woonde aan de 2e v.d. Boschstraat.
  • Laurentius Nicolaas Deckers (1883-1978), politicus en minister o.a. van Defensie en Landbouw en Visserij.
  • Coen Flink (1932-2000), acteur, en zijn vrouw Ellen van Hemert, actrice, woonden in de jaren zestig aan de Carel Reinierszkade.
  • Vincent van Gogh (1853-1890), schilder, woonde van 1881-1883 aan de Schenkweg, thans Hamelstraat.
  • Willem van den Hout (1915-1985), pseudoniem Willy van der Heide, schrijver jongensboeken (Bob Eversserie), woonde in de 1e v.d. Boschstraat en het Van Imhoffplein.
  • Piet de Jong, minister van Defensie, later minister-president, woonde in een van de bijgebouwen van Paleis Huis ten Bosch.
  • Richard Krajicek, internationaal proftennisser, woonde in het Bezuidenhout
  • Herman Krebbers, violist, woonde in de jaren vijftig en zestig aan de Carel Reinierszkade
  • Henk van der Meyden, gossip-journalist.
  • Marius Monnikendam (1886-1977), componist, organist, woonde in de Adelheidstraat.
  • mr. Egbert Myjer, rechter in het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te Straatsburg, woonde aan de Juliana van Stolberglaan.
  • Otto Willem de Nobel, (1867-1950), koordirigent en componist, woonde in de Adelheidstraat.
  • Charles Edgar du Perron (1899-1940), letterkundige, auteur, woonde aan het Van Imhoffplein.
  • J. van Oudshoorn, pseudoniem van Jan Koos Feijlbrief (1876-1951), prozaschrijver, ambtenaar, woonde aan de Laan van Nieuw Oost-Indië en het Van Imhoffplein.
  • Hans Ouwerkerk, burgemeester van Emmen, Zaanstad en Groningen, woonde in de Louise de Colignystraat.
  • mgr. N.Ph.J. van Ruyven, eerste regent van het klein-seminarie Leeuwenhorst te Noordwijkerhout, later pastoor parochie O.L.Vrouw van Goede Raad, woonde aan de Koningin Marialaan.
  • dr. M.W. Schwencke (1706-1785), stadsdokter, botanicus, woonde vanaf 1752 op Hoeve Zandvliet aan de Bezuidenhoutseweg, alwaar hij een hortus medicus aanlegde.
  • J.H. Speenhoff, (1869-1945), volksdichter, liedjeszanger, is bij het bombardement van 3 maart omgekomen .
  • Cees Stolwijk, dirigent, directeur van het Rotterdams Conservatorium.
  • Conny Stuart, zangeres, cabaretière, musicalster, woonde in het Bezuidenhout.
  • Paul Verhoeven, internationaal filmregisseur, zijn vader was hoofd van de Van Heutzschool; de familie woonde in de Gerard Reijnststraat.
  • Paul van Vliet, cabaretier, woonde aan de Juliana van Stolberglaan.
  • drs W.A.J. Wakelkamp, musicoloog, dirigent/componist o.a. Residentiekoor en Leids Alma Materkoor, woonde in de Hendrik Zwaardecroonstraat.
  • Antoon van Welie (1866-1956), society-schilder, woonde in het Bezuidenhout.

Trivia[bewerken]

  • Stadsdeelwethouder is Ingrid van Engelshoven. Zij houdt op de Loudonstraat 95 maandelijks spreekuur voor bewoners van de wijk.
  • In november 1987 leverden architect en stedenbouwkundige Wladimir Roemjantsev en Bram van Hengel de woontoren Witte Anna op aan Haagwonen. Op de 20e verjaardag van de toren zijn de bouwtekeningen in de expositieruimte van het gebouw te zien.
  • Op 1 januari 2008 is de hoofdprijs van de Postcodeloterij gevallen in het Bezuidenhout op postcode 2593 ZN [2]. 13,95 miljoen euro is verdeeld over enkele bewoners van de Joan Maetsuyckerstraat in Bezuidenhout-oost, eenzelfde bedrag is verdeeld over overige loten met de postcode 2593.

Bibliografie[bewerken]

  • Anema, Karin, Het Haagse Bos, Staatsbosbeheer 100 jaar natuur voor iedereen, uitgeverij Uniepers, Abcoude, 1999.
  • Bastiaenen, C., c.s., Een wijze vrouw die blijft, 100 jaar Parochie Onze Lieve Vrouw van Goede Raad Bezuidenhout, Den Haag, 1997.
  • Bock, Ron. F. de, Bezuidenhout Toen, Publishers Wyt, Rotterdam, 1974.
  • Bock, Ron F. de en Sluijter jr, S.P., Het Bezuidenhout, Grandeur en noodlot van een Haagse woonwijk, Repro-Holland B.V, Alphen aan den Rijn, 1985.
  • Boer, Rolf de, c.s., Van Haagse Bosch tot Haagse Poort, Honderd jaar Bezuidenhout 1895-1995, Stichting 3 maart '45-'95, Den Haag, 1995.
  • Boer, Rolf de, c.s., 3 Maart Bezuidenhout, Stichting 3 maart '45-'95, Den Haag, 1995.
  • Borsboom, J.A.M., Geheime V2’s waren oorzaak bombardement Bezuidenhout. Bij de productie vonden reeds duizenden dwangarbeiders de dood., Nederlandse Historiën, Tijdschrift voor vaderlandse (streek)geschiedenis, Jrg. 30, No. 2, mei 1996, p. 58-63.
  • Janson, E.M.Ch.M., Het Bezuidenhout, Geschiedenis van een Haagse woonwijk, Kruseman's uitgeversmaatschappij B.V., Den Haag, 1973.
  • Koning Gans, Wim de, Het Bezuidenhout in oude foto's 1855-1945., Den Haag, 1995.
  • Loonstra, Marten, het huijs int bosch, Het koninklijk Paleis Huis ten Bosch historisch gezien, De walburg Pers, Zutphen, 1985.
  • Mudde, Ph.G.G., Gidsenflitsen van de gidsenbeweging in de parochie O.L.Vrouw van Goede Raad te Den Haag (Bezuidenhout) 1937-1967, Den Haag, 1967.
  • Onselen, Ronald van, De jaren vijftig en zestig, Jeugdherinneringen van een Bezuidenhouter, Koninklijke De Swart, Den Haag, 2005.
  • Onselen, Ronald van, De jaren vijftig en zestig II, Herinneringen van Bezuidenhouters, Koninklijke De Swart, Den Haag, 2006.
  • Onselen, Ronald van, De jaren veertig tot en met negentig, Herinneringen van Bezuidenhouters, Koninklijke De Swart, Den Haag, 2007.
  • Tinschert, Carlo, Boodschap aan de bevolking van Den Haag - Oorzaken, gevolgen en nasleep van het mislukte bombardement op het Bezuidenhout, 3 maart 1945, uitgave SDU, Den Haag, z.j.

Externe link en bronnen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1]Dienstregeling RET metrolijn E
  2. [2] Postcodekanjer van 27,9 miljoen euro gevallen in Den Haag