Verdrag van Lissabon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Verdrag van Lissabon (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Verdrag van Lissabon.
Verdrag van Lissabon
Verdragstype Amendement van voorgaande verdragen
Ondertekend 13 december 2007 in Lissabon (Portugal)
In werking getreden 1 december 2009
Partijen Lidstaten van de Europese Unie
Talen Talen van de Europese Unie (23)
Portaal  Portaalicoon   Politiek
De regeringsleiders van de 27 lidstaten ter gelegenheid van de ondertekening van het verdrag op 13 december 2007 in Lissabon.

Het Verdrag van Lissabon is een verdrag van de Europese Unie, getekend in Lissabon op 13 december 2007. Het is in wezen geen op zichzelf staand verdrag: het veranderde het functioneren van de Unie via een reeks amendementen op de verdragen van Rome en Maastricht. De geconsolideerde versies van deze documenten vormen de wettelijke basis voor de Europese Unie. Na ratificatie door alle 27 EU-lidstaten trad het verdrag in werking op 1 december 2009.

Volgens de preambule was het doel "het door het Verdrag van Amsterdam en het Verdrag van Nice op gang gebrachte proces te voltooien teneinde de doeltreffendheid en de democratische legitimiteit van de Unie te versterken en haar optreden samenhangender te maken."[1] De belangrijkste wijzigingen die besloten lagen in het Verdrag van Lissabon betroffen de afschaffing van de Europese pijlerstructuur, het toegenomen belang van het stemmen via gekwalificeerde meerderheid in de Europese Raad, een grotere rol voor het Europees Parlement en de introductie van een voorzitter van de Europese Raad en de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken. Ook het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie werd rechtskrachtig.

Het Verdrag verving de door de Franse en Nederlandse kiezers in 2005 verworpen Europese Grondwet, hoewel de verschillen vooral uiterlijk zijn[2]. Volgens de Britse denktank Open Europe zou 96% van de tekst gelijkaardig zijn. Valéry Giscard d'Estaing noemde de wijzigingen 'cosmetisch'.[3]

Geschiedenis[bewerken]

Achtergrond[bewerken]

De noodzaak tot hervorming van de instituties van de Europese Unie werd opgenomen in een verklaring bij het Verdrag van Nice in 2001, met het oog op de toetreding van twaalf Oost-Europese lidstaten in 2004 en 2007. In de Verklaring van Laken van december 2001 legden de toenmalige lidstaten zich toe op het vergroten van het democratisch gehalte en transparantie binnen de Unie. Derhalve werd de Europese Conventie opgericht onder het voorzitterschap van de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing, ter voorbereiding van de op te stellen Europese Grondwet. De Conventie bestond voornamelijk uit afgevaardigden van de nationale parlementen van lidstaten en kandidaat-lidstaten, maar omvatte ook delegaties van overheden. Het definitieve ontwerp werd in juli 2003 naar de lidstaten gezonden, die het op een Europese top in juni 2004 officieel goedkeurden.

De Europese grondwet werd op 29 oktober 2004 door 25 regeringsleiders ondertekend tijdens een ceremonie in Rome. Voordat deze van kracht kon worden, moest ze nog geratificeerd worden door alle lidstaten. Dit ratificatieproces verschilt per land en wordt bepaald door de betreffende politieke en constitutionele tradities. In de zomer van 2005 werd de grondwet verworpen door zowel het Franse als Nederlandse electoraat via referenda. Op dat moment was het document al door zestien lidstaten geratificeerd, waaronder Spanje en Luxemburg, waar referenda wel tot instemming van de bevolking leidden. De benodigde unanimiteit en daarmee de grondwet waren hiermee definitief van de baan.

Herziening van het Verdrag[bewerken]

Merkel en Barroso in Berlijn ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van het Verdrag van Rome

Het constitutioneel proces lag gedurende een “periode van reflectie” stil, totdat Duitsland in 2007 het roterende voorzitterschap van de Europese Unie overnam. Op 1 januari van dat jaar traden Roemenië en Bulgarije toe tot de Unie, waarmee het totaal aan lidstaten naar 27 steeg. In maart werd ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van het Verdrag van Rome de Verklaring van Berlijn unaniem aangenomen door de lidstaten. In die verklaring legden de lidstaten hun intentie vast om vóór de Europese verkiezingen van 2009 een nieuw verdrag geratificeerd te hebben. Het Actiecomité voor Europese Democratie, geleid door de oud-minister president Giuliano Amato van Italië en derhalve ook wel de groep-Amato genoemd, werd aangesteld om de grondwet te herzien. De herziene versie, die op 4 juni 2007 in het Frans werd gepubliceerd, had volgens het tijdschema in de Verklaring van Berlijn op 1 januari 2009 in werking moeten treden.[4]

Op 21 juni 2007 kwam de Europese Raad bijeen in Brussel. Onder het voorzitterschap van de Duitse bondskanselier Angela Merkel werd een Intergouvernementele Conferentie van een mandaat voorzien om de nieuwe verdragstekst van de terminologie en symbolen van de verworpen grondwet te ontdoen. Onder druk van het Verenigd Koninkrijk en Polen voegde de Raad een protocol toe waarmee de invloed van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie in deze landen enigszins wordt beperkt. Ook werd de term “Hervormingsverdrag” geïntroduceerd, om het verschil met de grondwet te onderstrepen. De regeringsleiders stemden ermee in dat het nieuwe verdrag de verdragen van Rome en Maastricht zou wijzigen. Deze eerste wordt met de inwerkingtreding van het nieuwe verdrag omgedoopt in het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie. Tijdens de onderhandelingen stond de Poolse delegatie erop dat de stemprocedures in de Raad van de Europese Unie veranderd zou worden, om middelgrote landen zoals Polen minder te benadelen.[5]

Naamgeving[bewerken]

Voorafgaand aan de ondertekening van het verdrag circuleerden verscheidene mogelijke benamingen. De groep-Amato introduceerde aanvankelijk de term "Nieuw Verdrag" en vervolgens "Hervormingsverdrag". De Franse president Nicolas Sarkozy stelde de benaming "mini-verdrag" of "vereenvoudigd verdrag" voor, die, gezien het feit dat het document 145 pagina's telt en daarnaast 36 protocollen, 26 declaraties en een uitgebreide concordantietabel bevat, geen weerklank vonden.

Acht lidstaten, waaronder Duitsland, wilden de oorspronkelijk titel van "Europese Grondwet" behouden. Uiteindelijk besloot men in de traditie van de verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice het document het "Verdrag van Lissabon" te noemen. Deze bepaling is opgenomen in artikel 7 van het verdrag.

Intergouvernementele Conferentie[bewerken]

Na het opstellen van het mandaat, werd de intergouvernementele conferentie op 23 juli 2007 bijeengeroepen. Portugal, op dat moment voorzitter van de Unie, presenteerde een 145 pagina’s tellend ontwerpverdrag dat op de website van de Raad van de Europese Unie gepubliceerd werd. De conferentie bestond uit afgevaardigden, zowel uit politieke als academische kringen, van iedere lidstaat, alsmede een driekoppige delegatie van het Europees Parlement.

Voorafgaand aan de opening van de conferentie gaf de Poolse regering te kennen de in juni gesloten onderhandelingen te willen heropenen. Druk vanuit andere lidstaten leidde ertoe dat de conferentie plaats kon vinden zoals gepland. In oktober kwamen juridische experts uit alle 27 lidstaten bijeen om het definitieve ontwerp aan een diepgaand onderzoek te onderwerpen. Op dat moment leidde de beslissing de verdragstekst in Portugal te laten ondertekenen ook tot de naam "Verdrag van Lissabon". Tijdens een vergadering van staatshoofden op 18 en 19 oktober 2007 werden nog enkele concessies gedaan om ondertekening door alle regeringsleiders te garanderen:

Ratificatieproces[bewerken]

De ondertekeningsceremonie in het Mosteiro dos Jerónimos

De ondertekeningsceremonie vond plaats op 13 december 2007 in het Mosteiro dos Jerónimos in de Portugese hoofdstad Lissabon.[10] De Britse premier Gordon Brown was als enige regeringsleider niet aanwezig bij de ceremonie. Vanwege binnenlandse prioriteiten ondertekende hij het verdrag afzonderlijk, enkele uren nadat de overige gedelegeerden vertrokken waren.[11]

Omdat het Verdrag van Lissabon veelal een verdragswijziging betreft, en niet zoals het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa een vervanging is voor de bestaande verdragen, waren de Britse, Deense, Portugese en Nederlandse regeringen van mening dat zij geen volksraadplegingen hoefden te organiseren over de inhoud van het Verdrag. Ierland, waar een referendum voor elk verdrag dat soevereiniteit overdraagt verplicht is, was het enige land dat een referendum organiseerde betreffende het Hervormingsverdrag. Daar werd op 12 juni 2008 een volksraadpleging gehouden, die leidde tot afwijzing van het Verdrag.

In Nederland werd het verdrag in de zomer van 2007 behandeld en goedgekeurd door de Nederlandse Eerste en Tweede Kamer. Ondanks berichten in binnenlandse en buitenlandse pers is in België is het ratificatieproces nog niet volledig doorlopen. De parlementen van de federale instellingen en de gewestelijke wetgevingsorganen stemden voor (het Brussels Franstalig Parlement als laatste op 11 juli 2008); desondanks is er nog geen federale afkondiging in het Staatsblad verschenen. De Belgische regering heeft haar ratificatie al wel gedeponeerd, waarmee het proces vanuit verdragsrechtelijk oogpunt hoe dan ook voltooid is.

Wanneer het ratificatieproces in 2008 volgens plan was verlopen, zou het verdrag op 1 januari 2009 in werking getreden zijn. Naar aanleiding van het eerste Ierse referendum in juni 2008 kwam deze planning op losse schroeven te staan. Nu de lidstaten het document niet voor de geplande datum geratificeerd hebben, wordt het verdrag van kracht op de eerste dag van de maand na de laatste ratificatie. De Hongaarse Nationale Vergadering stemde als eerste in met het Hervormingsverdrag, op 17 december 2007. Alle lidstaten hebben het verdrag geratificeerd.

De ratificatie van het verdrag door alle lidstaten stond aanvankelijk gepland voor de Europese Parlementsverkiezingen van 2009. In Ierland werd het verdrag door de bevolking in een referendum in juni 2008 afgewezen; in een tweede referendum, op 2 oktober 2009, werd een herziene versie van het verdrag door de Ieren alsnog met ruim tweederdemeerderheid goedgekeurd. Op 10 oktober 2009 zette de Poolse president Lech Kaczynski zijn handtekening onder het Verdrag van Lissabon. Op 3 november 2009 zette de Tsjechische president als laatste zijn handtekening nadat het Constitutionele Hof van Tsjechië bekend maakte dat het geen bezwaren had tegen het verdrag.[12]

Overzicht van het ratificatieproces[bewerken]

Lidstaat Stemdatum Instelling Voorgestemd Tegengestemd Onthouding Depositie[13] Verw.
Vlag van België België Yes check.svg 6 maart 2008 Senaat 48 8 1 15 oktober 2008 [14][15]
10 april 2008 Kamer van Volksvertegenwoordigers 116 18 7 [16]
27 juni 2008 Brussels Hoofdstedelijk Parlement 65 10 1 [15]
27 juni 2008 Verenigde Vergadering 66 10 0 [15]
10 juli 2008 Vlaams Parlement 0 0 0 [15]
14 mei 2008 Waals Parlement 56 2 4 [15]
53 3 2 [15]
20 mei 2008 Parlement van de Franse Gemeenschap 67 0 3 [15]
11 juli 2008 Brussels Franstalig Parlement 0 0 0 [15]
19 mei 2008 Parlement van de Duitstalige Gemeenschap 22 2 1 [15]
Vlag van Bulgarije Bulgarije Yes check.svg 21 maart 2008 Nationale Vergadering 195 15 30 28 april 2008 [17]
Vlag van Cyprus Cyprus Yes check.svg 3 juli 2008 Huis van Afgevaardigden 31 25 0 26 augustus 2008 [18]
Vlag van Denemarken Denemarken Yes check.svg 24 april 2008 Folketing 90 25 0 29 mei 2008 [19]
Vlag van Duitsland Duitsland Yes check.svg 24 april 2008 Bondsdag 515 58 1 25 september 2009 [20]
23 mei 2008 Bondsraad 65 0 4 [21]
Vlag van Estland Estland Yes check.svg 11 juni 2008 Landdag 91 1 9 23 september 2008 [22]
Vlag van Finland Finland incl.
Flag of Åland.svg Ålandseilanden Yes check.svg
11 juni 2008 Rijksdag 151 27 21 30 september 2008 [23]
onbekend Parlement van Åland [24]
Vlag van Frankrijk Frankrijk [25] Yes check.svg 7 februari 2008 Nationale Vergadering 336 52 22 14 februari 2008 [26]
7 februari 2008 Senaat 265 42 13 [27]
Vlag van Griekenland Griekenland Yes check.svg 11 juni 2008 Hellenisch Parlement 250 42 0 12 augustus 2008 [28]
Vlag van Hongarije Hongarije Yes check.svg 17 december 2007 Nationale Vergadering 325 5 14 6 februari 2008 [29]
Vlag van Ierland Ierland Yes check.svg 12 juni 2008 Referendum 46,6% 53,4% 0,0% 23 oktober 2009 [30]
2 oktober 2009 Referendum 67,1% 32,9% 0,0% [31]
29 april 2008 Lagerhuis Goedgekeurd
5 mei 2008 Senaat Goedgekeurd
Vlag van Italië Italië Yes check.svg 31 juli Kamer van Afgevaardigden 630 0 0 8 augustus 2008 [32]
23 juli 2008 Senaat 286 0 0 [33]
Vlag van Letland Letland Yes check.svg 8 mei 2008 Landdag 70 3 1 16 juni 2008 [34]
Vlag van Litouwen Litouwen Yes check.svg 8 mei 2008 Landdag 83 5 23 26 augustus 2008 [35]
Vlag van Luxemburg Luxemburg Yes check.svg 29 mei 2008 Kamer van Afgevaardigden 47 1 3 21 juli 2008 [36]
Vlag van Malta Malta Yes check.svg 29 januari 2008 Huis van Afgevaardigden 65 0 0 6 februari 2008 [37]
Vlag van Nederland Nederland Yes check.svg 5 juni 2008 Tweede Kamer 111 39 0 11 september 2008
8 juli 2008 Eerste Kamer 60 15 0 [38]
Vlag van Oostenrijk Oostenrijk Yes check.svg 9 april 2008 Nationale Raad 151 27 0 13 mei 2008 [39]
24 april 2008 Bondsraad 58 4 0 [40]
Vlag van Polen Polen Yes check.svg 1 april 2008 Lagerhuis 384 56 12 12 oktober 2009 [41]
2 april 2008 Senaat 74 17 6
Vlag van Portugal Portugal Yes check.svg 23 april 2008 Vergadering van de Republiek 208 22 0 17 juni 2008 [42]
Vlag van Roemenië Roemenië Yes check.svg 4 februari 2008 Parlement 387 1 1 11 maart 2008 [43][44]
Vlag van Slovenië Slovenië Yes check.svg 29 januari 2008 Nationale Vergadering 74 6 0 24 april 2008 [45]
Vlag van Slowakije Slowakije Yes check.svg 10 april 2008 Nationale Raad 103 5 1 24 juni 2008 [46]
Vlag van Spanje Spanje Yes check.svg 15 juli Congres van Afgevaardigden 322 6 2 8 oktober 2008
15 juli 2008 Senaat 232 6 2
Vlag van Tsjechië Tsjechië Yes check.svg 18 februari 2009 Kamer van Afgevaardigden 125 61 14 [47]
6 mei 2009 Senaat 54 20 7 [48]
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Yes check.svg
incl. Flag of Gibraltar.svg Gibraltar
11 maart 2008 House of Commons 346 206 81 16 juli 2008 [49][50]
18 juni 2008 House of Lords Content [51]
onbekend Parlement van Gibraltar [52]
Vlag van Zweden Zweden Yes check.svg 20 november 2008 Rijksdag 243 39 13 10 december 2008 [53]
Flag of Europe.svg Europese Unie 20 februari 2008 Europees Parlement 525 115 29 niet van toepassing [54][55]

Structuur[bewerken]

Het Verdrag van Lissabon omvat een aantal amendementen op de verdragen van Rome (EG-Verdrag) en Maastricht (EU-Verdrag) uit respectievelijk 1957 en 1992. Het EG-Verdrag zal vanaf de inwerkingtreding van het Hervormingsverdrag bekendstaan als het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, kortweg Werkingsverdrag. Het Verdrag van Lissabon bestaat uitsluitend uit kruisverwijzingen, en is niet bedoeld om als opzichzelfstaande tekst geraadpleegd te worden. Dit in tegenstelling tot de Europese Grondwet, die in zijn geheel de voorgaande verdragen van de Europese Unie zou hebben vervangen.

Het Hervormingsverdrag bevat 271 pagina’s. Ruwweg de helft hiervan bevatten de daadwerkelijke amendementen, de overige helft bestaat uit de slotbepalingen, protocollen en de slotakte.

Inhoud[bewerken]

Instellingen van de Unie[bewerken]

In afwachting van de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon telt de Europese Unie vijf officiële instellingen: de Europese Commissie, de Raad van de Europese Unie, het Europees Parlement, het Hof van Justitie en de Rekenkamer. Het Verdrag voegt de Europese Raad, waarin regeringsleiders zetelen, en de Europese Centrale Bank aan deze lijst toe.

Europese Commissie[bewerken]

Volgens het oorspronkelijke verdrag zou het aantal Eurocommissarissen van 27 teruggebracht worden naar 18, om de Commissie efficiënter te kunnen laten werken. Niet langer zou dus iedere lidstaat een eigen Commissaris voordragen. De onderhandelingen met Ierland na het eerste Ierse referendum hebben er echter toe geleid dat elke lidstaat zijn commissaris mag behouden en daardoor blijft het aantal commissarissen ook na de invoering van het Verdrag van Lissabon 27. De nieuwe Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid wordt automatisch vicevoorzitter van de Commissie.

Hoge Vertegenwoordiger[bewerken]

Het ambt van Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid wordt samengevoegd met de post van Eurocommissaris voor Buitenlandse Betrekkingen. De nieuwe Hoge Vertegenwoordiger zal de Raad van de Europese Unie voorzitten wanneer de nationale Ministers van Buitenlandse Zaken erin zetelen, en is tegelijkertijd vicevoorzitter van de Europese Commissie, hoofd van het Europees Defensieagentschap en secretaris-generaal van de Raad van de Europese Unie. De Hoge Vertegenwoordiger wordt in zijn/haar werk bijgestaan door de Europese dienst voor extern optreden.

Nadat enkele lidstaten zich hadden uitgesproken tegen een dergelijke Europese topfunctie, die hun nationaal buitenlands beleid zou kunnen verzwakken, werd aan het mandaat van de intergouvernementele conferentie een verklaring toegevoegd die aangaf dat de Hoge Vertegenwoordiger op geen enkele manier de soevereiniteit van de lidstaten mag ondermijnen.[56]

Raad van de Europese Unie[bewerken]

De procedurele vergaderingen van dit orgaan, inclusief het stemmen der lidstaten, wordt openbaar gemaakt en per televisie uitgezonden. Daarnaast wordt het huidige rotatiesysteem van het voorzitterschap, waarbij iedere lidstaat 6 maanden aan het hoofd van de Raad staat, vervangen door een systeem waarbij 3 lidstaten het voorzitterschap gedurende anderhalf jaar op zich nemen om de continuïteit te waarborgen.

Het stemmen per gekwalificeerde meerderheid wordt de standaardprocedure. Beslissingen op de gebieden van externe betrekkingen, belastingen en defensie moeten nog steeds unaniem genomen worden. Een gekwalificeerde meerderheid wordt bereikt wanneer een meerderheid der lidstaten (55%), die samen ten minste 65% van alle inwoners van de Unie omvatten, instemmen met een voorstel. Beslissingen die worden genomen op voorstel van de Raad van de Europese Unie in plaats van de Europese Commissie vereisen dat 72% van alle lidstaten ermee instemt. Om wetgeving te blokkeren moeten minstens 4 landen tegenstemmen. Deze nieuwe procedures worden op verzoek van Polen pas in november 2014 van kracht.

Europees Parlement[bewerken]

De wetgevende macht van het Europees Parlement wordt onder het Hervormingsverdrag versterkt, door uitbreiding van de medebeslissingsprocedure. Deze procedure, waarbij het Parlement ontwerpwetgeving kan verwerpen, wordt de standaardprocedure binnen de Unie. Daarnaast moet het Parlement krachtens Lissabon zijn goedkeuring verlenen voor het gehele budget, in plaats van voor bepaalde domeinen zoals voorheen.

Het aantal Europarlementariërs wordt uitgebreid van 736 naar 750, plus de voorzitter. Het aantal Nederlandse parlementariërs wordt met één vermeerderd, van 25 naar 26 zetels.

Hof van Justitie[bewerken]

De naam van het Hof wordt veranderd van "Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen" naar Hof van Justitie van de Europese Unie. Een nieuwe noodprocedure wordt in het leven geroepen, die het Hof in staat stelt zaken waarbij een betrokkene in hechtenis zit sneller te behandelen.

Het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid blijft buiten de jurisdictie van het Hof, hoewel het wel zal mogen oordelen over aan derde landen opgelegde sancties. Daarnaast wordt de jurisdictie van het Hof uitgebreid naar zaken binnen de binnenlandse en justitiële samenwerking, wanneer het geen straf- of politiezaken betreft.

Het "Gerecht van Eerste Aanleg" wordt omgedoopt tot het Gerecht.

Europese Centrale Bank[bewerken]

De Europese Centrale Bank wordt een officiële instelling van de Europese Unie. Daarnaast wordt de euro de officiële munteenheid van de Unie, hoewel dit noch de monetaire convergentie van de sinds 2004 toegetreden lidstaten, noch de uitzonderingsposities van Denemarken en Groot-Brittannië beïnvloedt.

Europese Raad[bewerken]

De Europese Raad, waarin regeringsleiders en staatshoofden zetelen, wordt één van de zeven officiële instellingen van de Unie, waardoor de bijeenkomsten juridisch gescheiden worden van de Raad van de Europese Unie, waarin nationale ministers zetelen.

De nieuwe voorzitter van de Europese Raad zal verkozen worden door de leden van de Europese Raad voor een termijn van 30 maanden, ter vervanging van het huidige rotatiesysteem waarbij iedere 6 maanden een lidstaat het voorzitterschap op zich neemt. De verkiezing van de voorzitter vereist een gekwalificeerde meerderheid van leden van de Europese Raad, maar in tegenstelling tot bij de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie is instemming van het Europees Parlement niet vereist.

Het ambt is grotendeels administratief en coördinerend van aard. De voorzitter licht het Europees Parlement in na afloop van vergaderingen van de Europese Raad, en fungeert als contactpunt voor landen buiten de Unie.

Pijlerstructuur[bewerken]

Het Verdrag van Lissabon schaft de pijlerstructuur van de Europese Unie af, door de drie oude pijlers samen te voegen tot één rechtspersoon genaamd de "Europese Unie". Enkel de Europese atoomgemeenschap, Euratom, blijft buiten deze nieuwe structuur.

1948 1952 1958 1967 1987 1993 1999 2003 2009 2011
Brussel Parijs Rome Brussel EA Maastricht Amsterdam Nice Lissabon
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM)
Europese Economische Gemeenschap (EEG)
P

IJ

L

E

R

S
Europese Gemeenschap (EG) Europese Unie (EU)
↑Europese Gemeenschappen↑ Justitie & Binnenlandse Zaken (JBZ)
Politiële & justitiële samenwerking in strafzaken (PJSS)
Europese politieke samenwerking (EPS) Gemeenschappelijk buitenlands & veiligheidsbeleid (GBVB)
West-Europese Unie (WEU)

Nationale Parlementen[bewerken]

De rol van nationale parlementen wordt middels het Verdrag van Lissabon vergroot. De landelijke volksvertegenwoordigingen zullen een vetorecht krijgen op het gebied van justitiële samenwerking. De periode waarin parlementen Europese wetsvoorstellen kunnen bestuderen alvorens bij de Europese Commissie een klacht in te dienen wegens schending van het subsidiariteitsbeginsel wordt verlengd van 6 naar 8 weken. Wanneer een substantiële minderheid van nationale parlementen aangeeft het voorstel van de Commissie niet te willen aanvaarden, moet de Commissie haar voorstel ofwel intrekken, of een met redenen omkleed advies uitbrengen waarin zij haar voorstel verdedigt.

Uitbreiding van de Unie[bewerken]

██ Europese Unie

██ Kandidaatlidstaat

██ Mogelijke kandidaatlidstaten

██ Debat over toetreding

1rightarrow blue.svg Hoofdartikel: Uitbreiding van de Europese Unie

Ondanks aandringen van de voormalig Nederlandse minister-president Jan Peter Balkenende zijn de Kopenhagen Criteria voor kandidaat-lidstaten niet opgenomen in het Verdrag van Lissabon, omdat dit het theoretisch gezien mogelijk zou maken dat het Hof van Justitie lidmaatschapsverzoeken kon honoreren of afwijzen aan de wettelijk vastgelegde criteria. Wel kan op Nederlands verzoek de officiële status van de overzeese gebieden van Frankrijk, Nederland en Denemarken gemakkelijker veranderd worden (van ultraperifere regio naar overzees gebied of vice versa). In afwachting van de inwerkingtreding van het Verdrag is dat alleen mogelijk door een omslachtige verdragswijzigingsprocedure.

Het Hervormingsverdrag introduceert ook voor het eerst in de geschiedenis van de Unie een afscheidingsclausule, indien een lidstaat haar lidmaatschap van de Unie wil opzeggen. Afgezien van de afscheiding van het Deense Groenland in 1985 heeft tot op heden geen enkele lidstaat te kennen gegeven zich af te willen splitsen.

Beleidsgebieden[bewerken]

De bevoegdheden van de Europese Unie ten opzichte van de lidstaten zijn in het Verdrag van Lissabon expliciet vastgelegd.

Exclusieve bevoegdheid voor de Unie
Enkel de Unie mag op deze gebieden wetgeving aannemen en internationale akkoorden sluiten.
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Gedeelde bevoegdheid met de lidstaten
Lidstaten mogen geen wetten aannemen die afbreuk doen aan reeds aangenomen Europese wetgeving
  • de interne markt
  • sociaal beleid
  • economische, sociale en territoriale samenhang
  • landbouw en visserij, behalve de instandhouding van de vispopulatie
  • milieu
  • consumentenbescherming
  • vervoer
  • trans-Europese netwerken
  • energie
  • de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
  • gemeenschappelijke veiligheidsvraagstukken op het gebied van volksgezondheid
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Aanvullende bevoegdheid voor de Unie
Handelingen van de Unie mogen enkel het beleid van lidstaten ondersteunen, coördineren of aanvullen
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif
Pix.gif

Handvest van grondrechten[bewerken]

Hoewel het Handvest van grondrechten van de Europese Unie niet langer integraal is opgenomen in het Verdrag, verkrijgt het dankzij een directe verwijzing toch rechtskracht via het nieuwe artikel 6 van het Verdrag van Maastricht. Het 54 pagina’s tellende handvest bevat een opsomming van alle politieke, economische en sociale grondrechten die aan de burgers van de Europese Unie gegarandeerd moeten worden. Het document is grotendeels gebaseerd op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties en de Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens van de Raad van Europa. Een protocol gehecht aan het Verdrag van Lissabon stelt dat de in het handvest genoemde rechten in het Verenigd Koninkrijk en Polen niet voor de rechter kunnen worden afgedwongen, voor zover deze rechten niet in het reeds geldend nationaal recht verankerd zijn.[57]

Wijziging van 16 december 2010[bewerken]

Op 16 december 2010 tijdens de Europese top te Brussel bij de beëindiging van het Belgisch voorzitterschap, hebben de lidstaten van de Europese Unie een akkoord bereikt over de wijziging aan het Verdrag van Lissabon om een permanent stabiliseringsmechanisme voor de eurozone op te richten. Aan artikel 136 van het verdrag werden de twee volgende zinnen toegevoegd: De lidstaten wiens munteenheid de euro is, kunnen een stabiliteitsmechanisme (European Stability Mechanism) oprichten dat geactiveerd wordt wanneer dat onontbeerlijk is om de stabiliteit van de gehele eurozone te vrijwaren. Het toekennen van alle vereiste financiële hulp onder het nieuwe mechanisme zal aan strikte voorwaarden onderworpen worden.
Bondskanselier Angela Merkel slaagde er in om in het verdrag te laten opnemen dat een land slechts steun kan krijgen als het absoluut noodzakelijk of onontbeerlijk is. Het gericht aangegane engagement werd verduidelijkt met de woorden alle vereiste financiële hulp.[58]

Externe links[bewerken]

Wikisource NL Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Verdrag van Lissabon op de Nederlandstalige Wikisource.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Verdrag tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, Preambule
  2. http://www.parlement.com/9353000/1/j9vvh6nf08temv0/vhofm7a4wkvo Parlement.com
  3. http://euobserver.com/9/24524
  4. Verklaring van Berlijn
  5. "The Lisbon Treaty", Euractiv. Geraadpleegd op 7-6/2008.
  6. "The Treaty of Lisbon", EurActiv.com. Geraadpleegd op 27-1-2009.
  7. "The Treaty of Lisbon", EurActiv.com'. Geraadpleegd op 27-1-2009.
  8. "Treaty reform: over and done with.. at last", EurActiv.com. Geraadpleegd op 27-1-2009.
  9. "Bulgaren eisen ‘evro’ in plaats van ‘euro’", NRC Handelsblad. Geraadpleegd op 7-6-2008.
  10. EU-leiders tekenen Verdrag van Lissabon
  11. "Brown defends EU treaty signing", BBC News. Geraadpleegd op 7-6-2008.
  12. Tsjechië ondertekent verdrag van Lissabon
  13. Artikel 6, eerste paragraaf van het Verdrag eist dat de geratificeerde documenten gedepositeerd worden bij de regering van Italië. Details betreffende depositie
  14. Notulen van de plenaire vergadering van 6 maart 2008 (4-19) 62. De Senaat (België) Geraadpleegd op 2008-03-13
  15. a b c d e f g h i Belgische Senaat keurt Verdrag van Lissabon goed. EUbusiness.com (2008-03-06)
  16. Kamer keurt Verdrag van Lissabon goed 1. De Morgen Geraadpleegd op 2008-04-11
  17. EU nieuwkomer Bulgarije ratificeert verdrag op vrijdag — EUbusiness.com - zakelijk, juridisch en financieel nieuws uit de Europese Unie
  18. "Cyprus ratificeert EU-verdrag", 2008-07-03. Geraadpleegd op 2008-12-04.
  19. "Deens parlement keurt Hervormingsverdrag goed", 2008-04-24. Geraadpleegd op 2008-04-24.
  20. Deutscher Bundestag: Ergebnisse der namentlichen Abstimmungen
  21. Der Spiegel
  22. Parlement van Estland
  23. Parlement van Finland
  24. Åland is een autonome provincie van Finland. Het maakt deel uit van de Europese Unie, behoudens enkele uitzonderingsmaatregelen. Ratificatie door het parlement van Åland is niet vereist voor de inwerkingtreding van het Verdrag, maar wel om de bepalingen ervan te laten gelden op de eilandengroep.
  25. Op 20 december 2007 oordeelde het Conseil constitutionnel dat het Verdrag gedeeltelijk in strijd was met de Franse Grondwet, waardoor deze laatste aangepast moest worden voordat het Verdrag kon worden geratificeerd. Deze grondwetswijziging werd op 16 en 29 januari 2008 door de Nationale Vergadering en de Senaat geloodst.
  26. Assemblée nationale - Analyse du scrutin nº83 - Séance du : 07/02/2008
  27. Sénat - Compte-rendu analytique officiel du 7 février 2008
  28. NRC Handelsblad
  29. Híradó
  30. June 12 pencilled in as date for Lisbon Treaty vote | BreakingNews.ie
  31. (en) 'Yes' vote almost 70%. breakingnews.ie (3 oktober 2009) Geraadpleegd op 3 oktober 2009
  32. Italië stemt in met nieuw EU-verdrag
  33. Italiaanse Senaat keurt EU-verdrag goed. eubusiness.com (2008-07-23) Geraadpleegd op 2008-07-25
  34. "Letland en Litouwen ratificeren het Verdrag van Lissabon", The Irish Times, 2008-05-08.
  35. "Litouwen ratificeert het Verdrag van Lissabon", RTE, 2008-05-08.
  36. EUbusiness.com - Luxembourg is 15th EU state to ratify treaty in parliament
  37. Javno - World
  38. Nederland ratificeert Verdrag van Lissabon, NU.nl, 8 juli 2008
  39. (de) "Große Mehrheit für den Vertrag von Lissabon", Persbureau van de [[Nationale Raad (Oostenrijk)|]], 2008-04-09. Geraadpleegd op 10-04-2008.
  40. PK0365 | Bundesrat gibt grünes Licht für EU-Reformvertrag (PK0365/24.04.2008)
  41. Polish parliament approves EU treaty - EUobserver
  42. (pt) "Parlamento português ratificou Tratado de Lisboa", Publico.pt, 2008-04-23.
  43. Vanwege een grondwettelijke bepaling vond de ratificatie plaats door middel van een gezamenlijke sessie van beide Kamers.
  44. Roemeens parlement keurt Hervormingsverdrag goed
  45. Slovenië ratificeert Verdrag van Lissabon
  46. Verdrag van Lissabon geratificeerd dankzij oppositiepartij
  47. Kamer van Afgevaardigden in Tsjechië stemt in met Verdrag van Lissabon.
  48. Senaat in Tsjechië stemt in met Verdrag van Lissabon.
  49. In het House of Commons is het onthouden van stemmen niet toegestaan. 81 Parlementariërs kwamen niet opdagen om dit verbod te omzeilen.
  50. EU treaty bill clears the Commons
  51. Bills and Legislation - European Union (Amendment) Bill. Services.parliament.uk Geraadpleegd op 2008-09-16
  52. Gibraltar is een Brits overzees gebied. Het maakt deel uit van de Europese Unie, behoudens enkele uitzonderingsmaatregelen. Ratificatie door het parlement van Gibraltar is niet vereist voor de inwerkingtreding van het Verdrag, maar wel om de bepalingen ervan te laten gelden in Gibraltar.
  53. Zweden stemt in met EU verdrag
  54. De Europese Unie an sich is geen verdragspartij, waardoor de stemming in het Europees Parlement officieel gezien geen ratificatie inhoudt.
  55. European Parliament approve EU's Lisbon Treaty
  56. "Conclusions of the Presidency of the Council", Raad van de Europese Unie.
  57. Protocol betreffende de toepassing van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie op Polen en het Verenigd Koninkrijk
  58. Permanent noodfonds voor Europese Unie komt er