Vlamingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Vlamingen
De vlag van Vlaanderen
De vlag van Vlaanderen
Verspreiding Vlag van België België:
  6 230 000 (2006[1] )
in Vlaanderen

en 500 000 in Wallonië[2]
Vlag van Canada Canada:
   12 430 - 168 910 (2001[3])
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten:
   58 545 - 389 171 (2006[4])
Vlag van Frankrijk Frankrijk:
   187 750 (2001[3])
Vlag van Zuid-Afrika Zuid-Afrika:
   55 200 (2001[3])
Vlag van Australië Australië:
   15 130 (2001[3])
Vlag van Brazilië Brazilië:
   6 000 (2001[3])

Taal Nederlands (59% van de Vlamingen spreekt Frans als tweede taal, 53% spreekt Engels als derde taal).[5]
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Vlamingen zijn de inwoners van de regio Vlaanderen.

De term 'Vlaming' kan daarbij ook betrekking hebben op verschillende groepen en personen:

De derde interpretatie is niet toepasbaar op mensen in Vlaanderen met een recente migratieachtergrond. In de laatste categorie spreekt men van etnische Vlamingen. In 2016 behoorde 80 percent van het totale aantal inwoners van Vlaanderen tot deze groep.[6] De resterende 20 percent maakt volgens de eerste en tweede interpretatie ook deel uit van de Vlaamse identiteit.

Zowel de autochtone als het overgrote deel van de allochtone Vlamingen bezitten de Belgische nationaliteit en spreken Nederlands. Toch zijn er andere groepen die zich ook Vlaming voelen. Het gaat onder meer om Nederlanders uit Zeeuws-Vlaanderen en andere grensgebieden in Nederland, Franstaligen uit Frans-Vlaanderen en Wallonië, en om nakomelingen van Vlaamse emigranten, meestal in Noord- en Zuid-Amerika.

Geschiedenis van de Vlaamse identiteit[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie voor meer informatie de geschiedenis van het Graafschap Vlaanderen en de Belgen

Oorsprong van de 'Vlaming'[bewerken]

Vlamingen zijn in etnisch opzicht geen duidelijk te onderscheiden volk. Doorheen de eeuwen waren er migratiegolven naar, uit en binnen West-Europa, wat resulteerde in de genetische diversiteit die Vlaanderen vandaag kent. Uit onderzoek van de Universiteit Antwerpen blijkt wel dat de Germanen de omvangrijkste groep voorouders zijn van de Nederlandstalige Belgen.[7] Zij waren Franken die vanaf de derde eeuw migreerden naar de gebieden in het noorden van de Romeinse provincie Gallia, waar de Romeinen geleidelijk hun macht verloren.

Oorspronkelijk werden uitsluitend de inwoners van het Graafschap Vlaanderen Vlamingen genoemd. Die definiëring zou vandaag de dag enkel de provincies West-Vlaanderen, de streek van Zeeuws-Vlaanderen en een groot deel van Oost-Vlaanderen en Frans-Vlaanderen omvatten. Inwoners uit de omgeving van Leuven, Brussel en Antwerpen deelden ten tijde van de Guldensporenslag in 1302 nog niet in de Vlaamse identiteit en werden als inwoners van het -tweetalige- hertogdom Brabant doorgaans als Brabander aangeduid. De 12 Nederlandstalige steden van het Graafschap Loon, ongeveer de provincie Limburg en vanaf 1366 tot aan de Franse Revolutie deel van het Prinsbisdom Luik, stonden bekend als de Dietse Steden.

Vorming en Deling van De Nederlanden[bewerken]

Het gebied dat nu Vlaanderen heet werd vanaf 1384 voor het eerst verenigd onder de Bourgondische hertogen. In 1482 waren het de Bourgondische Nederlanden met Vlaanderen en Brabant als welvarendste gebieden. Ze kwamen door vererving onder het gezag van het Huis Habsburg, dat eeuwenlang ook regeerde over het Heilig Roomse Rijk, het keizerrijk Oostenrijk, delen van Italië en het koninkrijk Spanje met haar koloniën.

In het jaar 1568 begon er in de Nederlanden een strijd die, met een onderbreking van 12 jaar, zou duren tot 1648. De Tachtigjarige Oorlog, ook bekend als Nederlandse Opstand, werd door brede lagen van de bevolking gesteund tegen de Habsburgse koning Filips II en zijn opvolgers, met hun legers. De aanleiding voor de Opstand was het heffen van nieuwe belastingen om de oorlog van de Habsburgers tegen het Ottomaanse Rijk te financieren, waar de Nederlandse adel, de steden en de nijverheid hardnekkig weigerden mee in te stemmen. Deze oorlog viel ook samen met protestantse scheuringen in de Katholieke Kerk over heel Europa en met de geleidelijke opkomst van Frankrijk en Engeland als handelsmogendheden. Het resultaat van deze oorlog was dat in het noorden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd gevormd, die gedurende de 17de eeuw politiek, militair, cultureel en economisch een Gouden Eeuw tot stand bracht, terwijl in de verwoeste en verarmde Zuidelijke Nederlanden de volgende eeuwen het Slagveld van Europa werd, bezet en veroverd door diverse legers van Europese grootmachten. Het Habsburgse bewind herstelde hardhandig de rol van de Kerk, op de eerste plaats met de Inquisitie. De Spaanse gewesten Vlaanderen en Brabant verloren voorgoed hun toonaangevende economische rol aan Holland en Zeeland, provincies binnen een calvinistische republiek die andere geloofsovertuigingen meestal tolereerde.

Het splitsen van de Lage Landen viel ook in de periode waarin -overigens in heel Europa- een geleidelijke verfransing van de elite plaatsvond. Na de adel droegen de opkomende industrie en handel bij aan een globalisering die alle toenmalige Europese machtscentra beïnvloedde. De opkomst van de wetenschap, het vervangen van het Latijn als onderwijstaal en de Verlichting, waarbij Franse encyclopedisten in de 18de eeuw het voortouw namen, versterkten dat nog.

Onder de Franse bezetting tijdens en na de Franse Revolutie, de periode van 1792 tot 1814, spraken, schreven en publiceerden ambtenaren en politici in Vlaanderen bijna uitsluitend in de taal van Revolutie. Kennis van het Frans werd voor Nederlandstaligen een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen klimmen op de sociale ladder. Koning Willem I slaagde er tijdens de korte hereniging van de Nederlanden niet in de taal- en godsdienstverschillen tussen de zuidelijke en noordelijke gebieden te overbruggen. Zijn ongebreidelde handelsgeest en absolutistisch beleid droegen er eveneens toe bij dat het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden al na 15 jaar weer uiteenviel.

Emancipatie van het Nederlands[bewerken]

Na de onafhankelijkheid van België verslechterde de positie van het Nederlands nog meer. De opkomende burgerij in de grote steden, de aantrekkingskracht van de groeiende zware industrie in het zuiden van België, de houding van kerkleiders en het Belgische bestuursapparaat maakten van het Frans een logische keuze: die van voorspoed en vooruitgang. Dit fenomeen was ook waar te nemen in de hogere Vlaamse kringen, met een geleidelijke beïnvloeding van het Frans naar de bevolkingslagen daaronder. In de snel groeiende stad Brussel gebeurde dat bij zowel de hogere, midden als lagere sociale klassen.

De Vlaming werd daarbij gekenschetst als een achterlijke dialectspreker uit de provincies Oost- of West-Vlaanderen, Brabant, Antwerpen of Limburg, waar relatief weinig industrie en verhoudingsgewijs veel armoede en emigratie was. Doordat de taalgrens, de grens tussen het Franstalige en het Nederlandstalige landsgedeelte, dat pas in 1963 wettelijk werd vastgelegd, en omdat de Franse taal daarvóór in heel het land een dominante rol speelde, is 'Vlaming' lang een beladen begrip geweest, omdat het vaak ook een sociale diskwalificatie inhield.

Als antwoord daarop groeide vanaf de 19de eeuw de Vlaamse Beweging, die een gelijkwaardige positie voor het Nederlands in het openbaar leven eiste. In 1898 kwam de eerste wetgeving die het gebruik van het Nederlands als officiële taal regelde. Een deel van de katholieke hiërarchie beschouwde aan het begin van de 20ste eeuw het Nederlands als een efficiënte drempel tegen het besmettelijke goddeloze socialisme, dat het Luikse industriebekken en de Borinage had veroverd en Franstalig was. In 1924 werden in Leuven de Vlaamse Leergangen opgericht met als doel de Katholieke Universiteit Leuven te helpen bij het inrichten van Nederlandstalige colleges. In 1930 werd aan de Universiteit van Gent, als eerste universiteit in Vlaanderen, volledig in het Nederlands gedoceerd.

Steun van Activisten aan de Duitse bezettingspolitiek tijdens de Eerste Wereldoorlog, die met haar Flamenpolitik Vlamingen voor Duitsland probeerde te winnen, werd na de wapenstilstand in 1918 meteen vervolgd en zwaar bestraft. De vernederlandsing van de Gentse Universiteit in 1916, de zogenaamde "von Bissing-universiteit", is toen kordaat teruggedraaid door de Belgische overheid. Zware repressie vond eveneens plaats na de politieke, militaire en economische collaboratie van een aanzienlijk deel van het Vlaams-nationalisme vóór en tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarbij de positie van het Nederlands in België tijdelijk opnieuw verzwakte.

Kentering[bewerken]

Vanaf de jaren 60 groeide de positie van het Nederlands ten koste van het Frans. Hoofdoorzaken zijn de sterker geworden economische positie van Vlaanderen en de steeds problematischer situatie en het teloorgaan van de zware industrie in Wallonië. De positie van het Standaardnederlands is ook versterkt ten koste van de talrijke Vlaamse dialecten, terwijl er daarbij fenomenen werden geduid als verkavelingsvlaams en regiolect.

De Belgische grondwet werd in 1967 voor het eerst officieel in het Nederlands vertaald. Onder druk van protesterende Vlaamse studenten en van de publieke opinie werd in 1968 de tweetalige Katholieke Universiteit Leuven gesplitst. De Franstalige universiteit verhuisde naar Louvain-la-Neuve, een nieuwgebouwde stad in Ottignies-Louvain-la-Neuve, Waals-Brabant, op 30 kilometer van Leuven. Sinds de jaren 60 zijn er, vooral in Vlaamse faciliteitengemeenten als Voeren, herhaaldelijk communautaire spanningen geweest, die zelfs de val van federale regeringen konden veroorzaken. De splitsing van het tweetalige arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde heeft, na herhaaldelijk uitstel en opflakkerende politieke spanningen, tientallen jaren op zich laten wachten, en werd uiteindelijk in 2012 bezegeld. In bepaalde gemeenten in de Vlaamse Rand rond Brussel zorgen verkiezingen van Fransgezinde burgemeesters nog voor jarenlange carrousels, vervelende problemen voor de Vlaamse voogdijminister.

"Ontfransing"[bewerken]

Toch wordt langzamerhand een sociologische evolutie duidelijk: gezaghebbend journalist Guido Fonteyn lanceerde eind 2012 de nieuwe term ontfransing. Hij maakte toen een analyse van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in de Vlaamse gemeenten rond Brussel. Hij concludeerde dat er voor het eerst een achteruitgang te zien was van het aantal stemmen op Franstalige kieslijsten. Volgens hem zou dit aantonen dat de emigratie van Franstalige Brusselaars naar de Vlaamse rand verminderd dan wel gestopt is. Daar komt bij dat de tweede en derde generatie van die Franstaligen geen moeite meer heeft met het gebruik van het Nederlands, want ze zien hierin een grotere kans op tewerkstelling. Deze trend blijkt ook uit het dalend aantal Franstaligen uit de faciliteitengemeenten dat beroep doet op de omzendbrief Peeters, waarmee ze een Franse vertaling kunnen vragen van een officieel document in het Nederlands.

In het begin van de 21ste eeuw wordt het streven van Vlaams-nationalisten naar meer autonomie, confederalisme en uiteindelijk Vlaamse onafhankelijkheid vooral gemotiveerd door wat zij het Belgisch democratisch deficit noemen, waarmee bedoeld wordt dat in het Belgische staatsbestel het soortelijk gewicht van een Vlaamse stem per saldo lichter zou zijn dan een Franstalige. Dit nationalistisch streven naar meer onafhankelijkheid werd na de laatste federale en Vlaamse verkiezingen van 2014 en de klinkende overwinning van de Vlaams-nationale N-VA echter ondergeschikt gemaakt aan het uitvoeren van haar conservatieve en neoliberale agenda.

Toekomst van de Vlaamse identiteit[bewerken]

Het geboortecijfer in Vlaanderen is verder gedaald, zoals overal in de Westerse Wereld zorgt dit voor vergrijzing van de bevolking. Door de recente migratiegolven is het percentage 'nieuwe Vlamingen' weliswaar gestegen, maar ook hun geboortecijfer is gedaald en benadert dat van de 'autochtonen'. Alle politieke partijen, met uitzondering van het Vlaams Belang, hanteren een ruime, niet aan godsdienst of bloed en bodem gebonden, definitie van het begrip 'Vlaming'.

Trivia[bewerken]

Het Spaanse woord voor Vlaming is Flamenco. De overeenkomst met de naam van de dans de flamenco is frappant te noemen. Dit wordt door sommige historici aangegrepen om de oorsprong van de dans zelf in Vlaanderen te plaatsen. Een andere verklaring wordt gevonden in de Spaanse heerschappij over Vlaanderen. Door de rebellie hiertegen zou flamencos een verzamelnaam zijn geworden voor "mensen die geen respect hebben voor het centrale gezag"; dit zou dan later gebruikt zijn om de zigeuners aan te duiden: in de 18e-eeuwse literatuur worden ze namelijk flamencos genoemd. Pas later werd de term gebruikt om de dans de flamenco te identificeren.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]