Wellen (België)

Wellen Gemeente in België Geografie Gewest Vlaanderen Provincie Limburg Arrondissement Tongeren Coördinaten 50°50′N, 5°20′E Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere 26,72 km² (2009) 83,13% 10,69% 6,18% Bevolking (Bron: Statbel) Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid 7.356 (01/01/2010) 50,26% 49,74% 275 inw./km² Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder (01/01/2008) 18,08% 67,25% 14,67% Buitenlanders 1,82% (01/01/2008) Politiek en bestuur Burgemeester Johan Vanschoenwinkel (Open Vld) Bestuur Open Vld, CD&V Zetels sp.a-ROB Open Vld CD&V 17 8 5 4 Economie Gemiddeld inkomen 15.047 euro/inw. (2007) Werkloosheidsgraad 5,99% (jan. 2009) Overige informatie Postcode 3830 3830 3831 3832 Deelgemeente Wellen Berlingen Herten Ulbeek Zonenummer 012 - 011 NIS-code 73098 Politiezone Borgloon Website www.wellen.be Detailkaart ligging binnen het arrondissement Tongeren in de provincie Limburg Portaal    België

De Sint-Jan-de-Doperkerk

Wellen (Limburgs: Wuèlle of Wille) is een gemeente in de provincie Limburg in België en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Borgloon. De gemeente telt ruim 7000 inwoners.

Wellen ligt in Haspengouw, de fruitstreek in zuidelijk Limburg. Onder de inwoners van Zuid-Limburg is Wellen bekend als de Bokkenrijdersgemeente.

Geografie

Aangrenzende gemeenten
	Alken	Hasselt
Sint-Truiden		Kortessem
	Borgloon

Beken en rivieren

De Herk stroomt aan de westkant van het centrum. Ze komt de gemeente binnen via Borgloon,stroomt daarna langs Berlingen,dan door Wellen en vervolgens verlaat ze de gemeente Wellen en stroomt ze Alken binnen.

Kernen

De fusiegemeente telt naast Wellen zelf nog drie deelgemeenten: Berlingen, Herten en Ulbeek. Geen van deze dorpjes telt meer dan 1000 inwoners.

#	Naam	Oppervlakte (km²)	Bevolking (01/01/2006)
I	Wellen	16,96	5.561
II	Berlingen	2,48	209
III	Herten	1,31	150
IV	Ulbeek	5,97	907

Bron:Studiecel Demografie Provincie Limburg

Geschiedenis

Het is onduidelijk wanneer Wellen precies is ontstaan, maar archeologische vondsten duiden op een vestiging in de Frankische tijd (5e - 7e eeuw). Het puin dat door de rivier de Herk op die plek wordt afgezet, blijkt een geschikte plek voor veeboeren. Wellene of Welnis wordt pas in de tweede helft van de 12e eeuw in 'officiële' bronnen vermeld.

De naam Wellen is afkomstig van het Middelnederlandse "wellene", en betekent bron of put. Er zijn immers vele en spontaan opwellende bronnetjes. Een andere uitleg voor de naam komt van het Latijnse villina terra, en betekent landbouwuitbating.

De gemeente was lange tijd verbonden aan de abdij van Munsterbilzen, en dit op zowel administratief, juridisch als kerkelijk gebied. De verbondenheid aan deze abdij komt door de landeigenares die het klooster stichtte rond 670. Landrada stond al haar wereldlijke bezittingen af aan de abdij. Vanaf de 12e eeuw werd de abdij een eerder elitair, adellijk stift voor dames en begon het zich te gedragen als een kapittel van kanunnikessen, geleid door een prinses-abdis. Deze prinses-abdis had verschillende rechten, zoals het tiendrecht en patronaatsrecht en grondrechten en hoogheerlijke rechten. Uiteindelijk noemde zij zich de soevereine vorstin van de abdij en haar gebieden. De door haar benoemde schepenbanken waren onderworpen aan de Loonse wetten, een beroep tegen een veroordeling kon aangetekend worden te Munsterbilzen. Vele Bokkenrijders uit Wellen werden in dit beroep zo tot de doodstraf veroordeeld, op twee jaar tijd 27. Rond 1760 werd in Wellen 40% van de mannelijke bevolking genoemd in de processen rond de bokkerijders. Dankzij dit grote aantal beschuldigingen en doodstraffen kregen de inwoners van Wellen de bijnaam de Bokkenrijders. Negentien al of niet vermeende Bokkenrijders werden in de Wellense Bonderkuil terechtgesteld.

Economie

Wellen is altijd een agrarische gemeente geweest, maar hoe langer hoe meer werd de fruitteelt gecombineerd met het wonen in de gemeente. Vooral na de Tweede Wereldoorlog. Buiten de landbouw zijn er ook een aantal industriële bedrijven (of waren), zoals Sentinel (een diskettefabriek, zoals het genoemd wordt in de volksmond) en ANL Plastics (het plastiekfabriek). Beide bedrijven werden door de familie Neven opgericht en uitgebouwd. Sentinel ging in 2004 failliet. Verder is er ook een stroopfabriek in Vrolingen die nog volledig op de traditionele manier te werk gaat.

Bezienswaardigheden

Wellen heeft een aantal bezienswaardigheden, waaronder een aantal kerkgebouwen:

• De Sint-Jan-de-Doperkerk is de hoofdkerk van de gemeente. Het gebouw is een mengeling van romaanse, gotische en neogotische bouwstijlen. De westtoren is romaans en heeft kleine rondboogvensters. In de kerk bevindt zich een renaissancedoksaal.
• De Ursulinenkapel is het enige restant van een neogotisch schoolcomplex.
• De kapel van Oetersloven is een bedevaartskerk die op 1 mei door velen uit de omgeving bezocht wordt.
• Sint-Agathakerk te Berlingen is een neoklassiek - neogotisch gebouw.
• Van de Sint-Lambertuskerk in Herten is niet echt geweten welke stijl deze heeft, maar classicerende barok is een poging tot beschrijving.

Andere bezienswaardigheden:

• De Wellenmolen maakt deel uit van het Vlaams industrieel erfgoed.
• In de stroopstokerij in het gehucht Vrolingen wordt nog op ambachtelijke wijze stroop vervaardigd.
• Oude Brouwerij Hayen behoort tot het culturele erfgoed.
• Historisch dorpsplein van de deelgemeente Ulbeek, waar het Haspengouws dorp in het openluchtmuseum van Bokrijk op gebaseerd is.
• Natuurgebied De Broekbeemd
• De Canadawinning, Boswinning en Borgwinning, een aantal vierkantshoeves
• Het Kasteel Trockaert in de deelgemeente Ulbeek is een classicistisch kasteel gelegen tussen het groen met een Franse tuin en een brede gracht.

Geboren

• Valère Vautmans (1944-2007), politicus
• Joseph Neven, burgemeester

Bekende Wellenaren

• Wilfried Nelissen, voormalig profwielrenner
• Bernd Thijs, profvoetballer
• Liesbeth Geladé, Miss Belgian Look 2006, vriendin van Udo (zanger), belspelpresentatrice Vijftv + Vt4
• Ida Fourier (1797-1869) : Bokkenrijdersdochter en stichtster van Sancta Maria in Sint-Truiden.

Sport

• Volleybal: Wevoc Wellen
• Voetbal: KVK Wellen

Zie ook

• Lijst van onroerend erfgoed in Wellen

• 

  De Canadawinning

• 

  De Bonderkuil, waar negentien Bokkenrijders werden terechtgesteld

Mediabestanden

Zie de categorie Wellen van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

50° 50' NB, 5° 20' OL