Nieuwland (Dongeradeel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Nieuwland
Nijlân
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Nieuwland (Dongeradeel) (Friesland (hoofdbetekenis))
Nieuwland (Dongeradeel)
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Dongeradeel Dongeradeel
Coördinaten 53° 20′ NB, 6° 9′ OL
Algemeen
Inwoners ca. 60
Overig
Postcode 9132
Woonplaats (BAG) Engwierum
Belangrijke verkeersaders N358
Foto's
Zicht op de buurtschap Nieuwland.
Zicht op de buurtschap Nieuwland.
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Nieuwland (Fries: Nijlân) is een buurtschap in de Friese gemeente Dongeradeel. De buurtschap behoort tot het buitengebied van het dorp Engwierum.

Beschrijving[bewerken]

De buurtschap ligt ten noordoosten van Engwierum, ten noorden van Dokkumer Nieuwe Zijlen en ten zuidoosten van Dijkshorne, met direct ten oosten het Lauwersmeer. Vrijwel alle adressen liggen net binnen de waarschijnlijk 12e-eeuwse zeedijk aan de gelijknamige, doodlopende weg Nijlân. De buurtschap kent enkele 19e-eeuwse boerderijen: Nijlân 8 uit 1834, Nijlân 9 uit 1849, de Kloostermanplaats (Nijlân 16) uit 1869 en de Cooypleats (Nijlân 28) uit 1848.[1]

De buurtschap is niet voorzien van een plaatsnaambord en is enkel te herkennen aan het straatnaambord Nijlân. Hoewel de gemeente Dongeradeel voor plaatsnamen de Nederlandse naam als de officiële hanteert, wordt binnen de gemeente voornamelijk de Friese naam gebruikt voor gehuchten.

Geschiedenis[bewerken]

In de Schotanusatlas uit 1664 staat een weg ingetekend die de Nijlânswei of Nijlânsreed voor zou kunnen stellen, een eeuwenoude landweg tussen Nieuwland en Ald Terp. Daarbij staat ook een aantal woningen weergegeven, wat erop zou kunnen duiden dat er reeds sprake was van een buurtje. Buiten de zeedijk is al een stuk aangeslipt land te zien dat aangeduid wordt als "Groen buyten landt".

Nieuwland op de kaart van Oost-Dongeradeel van Eekhoff uit 1855.

In de Schotanusatlas uit 1718 staat nu een aantal gebouwen weergegeven. Een gebied buiten de dijken wordt nog wel "Engwierumer buyten Land" genoemd, maar hiernaast wordt al een deel als "Nieuw Land" vermeld.

Op de kaart van Eekhoff uit 1849-1859 staat nu de polder "Engwierumer Nieuwland" met daarbij nog vermeld: "bedijkt in 1752. groot 440 pondematen". In 1832 was het overgrote deel van de nieuwe polder Nieuwland en het gebied ten noorden van Engwierum in het bezit van vijf eigenaren, onder wie de eerste burgemeester van Leeuwarden, Thijs Feenstra.[2]

Hoewel het gebied aangeduid werd als "Engwierumer Uitterlant" (1739) en "Buiten Polder" (1857), draagt de polder tegenwoordig de naam "Engwierumerpolder".

Eendenkooien[bewerken]

In de directe omgeving van Engwierum bevonden zich zeven eendenkooien. Eenden nemen dan ook een prominente plek in op het wapen van Engwierum. Van de vier resterende kooien bevinden zich twee bij de buurtschap Nieuwland.[3]

Kooi van Keegstra of Lytse Koai[bewerken]

Van de twee kooien is dit de oudste en de kleinste. De kooi met zes vangpijpen werd voor het eerst vermeld in 1620 en is zeer waarschijnlijk ontstaan ter plaatse van een vroegere dijkdoorbraak. In 1780 kwam de kooi in het bezit van de Dijkcontributie, een waterschap dat de dijken onderhield. De Dijkcontributie verhuurde de kooi vervolgens en liet in 1849 een nieuwe boerderij voor de kooiker bouwen. Sinds 1859 is de familie Keegstra op deze kooi actief en sinds 1980 is zij eveneens eigenaar. In 2017 werd aan de kooi groot onderhoud verricht.[4]

De Talmakooi in 1982.

Talmakooi[bewerken]

In 1717 bouwde Jacob Bodes (ca. 1689 - ca. 1755) zo'n 200 meter zuidelijker een tweede eendenkooi met eveneens zes vangpijpen.[5] Bodes was afkomstig uit een familie van kooikers en eerder had hij al de twee eendenkooien bij Teerd in de huur. Hij was een zeer verdienstelijk kooiker en werd zelfs gevraagd om een eendenkooi te bouwen bij het buitenverblijf van de keizer van het Heilige Roomse Rijk, Frans I Stefan nabij Holíč in het huidige Slowakije.

De eendenkooi bij Nieuwland kwam vervolgens in het bezit van de Harlinger familie Talma. Pijbo Talma erfde de eendenkooi en bijbehorende boerderij van zijn vader in 1765. In 1832 was de kooi in handen van Aritius Sybrandus Talma, griffier te Dokkum en grootvader van politicus Syb Talma. De huidige eigenaar wil de kooi een meer educatieve functie geven en heeft deze eenmaal opengesteld voor publiek.[6][7] Ook deze kooi werd in 2017 hersteld.[8]