Beha

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een klassieke fullcupbeha.
Jonge vrouw in een sportbeha over een andere beha.

Een beha, bh of bustehouder is een kledingstuk dat vrouwen als ondergoed dragen ter ondersteuning van hun borsten. De meeste beha's bestaan uit een band rond de borstkas, twee cups over de borsten en twee schouderbandjes. De beha is een ingewikkeld, meerdelig kledingstuk waarvan elk model in tientallen maten wordt geproduceerd. Er zijn beha's voor allerlei gelegenheden, met verschillende ontwerpen, functies en materialen.

De beha werd aan het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw ontwikkeld in het Westen als een alternatief voor het korset. Eerder gebruikte men in verschillende culturen al gelijkaardige onderkleding ter ondersteuning van de borsten. In de loop van de 20e en 21e eeuw nam het aanbod damesondergoed sterk toe en verschenen er beha's in nieuwe materialen, zoals lycra. Ook de vorm en functie veranderden. Zo waren beha's in het midden van de 20e eeuw overwegend kegelvormig, waarna men teruggreep naar een natuurlijker silhouet. Later brak de push-upbeha door als het populairste type.

In het Westen dragen de meeste tienermeisjes en vrouwen overdag een beha. Dat doen ze uit comfort, om zich mooier te voelen of om aan bepaalde sociale normen te voldoen. In tegenstelling tot wat men soms veronderstelt, hebben beha's geen effect op het al dan niet gaan afhangen van de borsten. Hoewel een beha kan bijdragen tot het comfort van de drager, kan hij ook aanleiding geven tot gezondheidsklachten.

Etymologie[bewerken]

Aan het begin van de 20e eeuw verscheen, min of meer gelijktijdig met de uitvinding van de moderne beha, hiervoor het woord 'bustehouder'. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt een bron uit 1902 waarin men spreekt over "reformkorsetten en bustehouders".[1] Het woord is een samenstelling van 'buste' (boezem, borsten) en 'houder' (van het werkwoord 'houden'). Het is een leenvertaling van het Franse 'soutien-gorge' (bustesteun) of het Duitse 'Büstenhalter'. Het was de Française Herminie Cadolle die de woorden 'corselet-gorge' en later 'soutien-gorge' lanceerde als vervanging voor termen die sterk geassocieerd werden met de indertijd erg vrouwonvriendelijke korsetten.[2] In 1950 werd 'bustehouder' in de Van Dale opgenomen. Het letterwoord 'beha' – ook 'bh', 'b.h.' of 'BH' gespeld – ontstond later als eufemistische afkorting van 'bustehouder'.[2]

In nogal wat andere talen heeft men de Franse term ontleend; zo spreekt men in het Roemeens van een 'sutien' en in het Turks van een 'sütyen'. Ook in Vlaanderen is het woord 'soutien' goed ingeburgerd.[3] De Engelse benaming, 'brassiere' (meestal verkort tot 'bra'), is eveneens een (Normandisch) Frans leenwoord, maar verwijst in het Frans en in de Vlaamse dialecten naar een kledingstuk voor baby's met knoopjes op de rug.[4][5]

Geschiedenis[bewerken]

Oudheid[bewerken]

Een Griekse of Romeinse vrouw die een borstverband aandoet, uit Le Corset à travers les âges (1893).

In de menselijke geschiedenis duiken allerlei kledingstukken en accessoires op om vrouwenborsten te bedekken, te ondersteunen of een ander uitzicht te geven. De oudst opgetekende kleding ter ondersteuning van de vrouwenborsten, te dragen als bovenkleding of onder een bloes of jurk, dateert uit de prehistorie en klassieke oudheid in het Middellandse Zeegebied. Van de Minoïsche beschaving zijn 3600 jaar oude beeldjes overgeleverd van de slangengodin in een lange rok en een korset-achtig lijfje dat de taille nauw omsloot en de ontblote borsten voorwaarts en omhoog duwde.[6] De klederdracht van de Minoïsche beeldjes staat in fel contrast met alle andere informatie over vroege kleding, die erg eenvoudig was, grotendeels gelijk voor mannen en vrouwen, en zonder duidelijk onderscheid tussen bovenkleding en ondergoed.[7]

In het Oude Griekenland droegen vrouwen onder bepaalde omstandigheden een apodesmos, mastodeton, mastodemos of strophion: een lang wollen of linnen verband om de boezem dat op de rug werd vastgemaakt.[8][9] Het Griekse borstverband vond later – als het strophium, de mamillare, taenia of fascia[10][11] – z'n weg naar Rome.[12] Meisjes en vrouwen droegen het strophium veelal om de borsten plat te duwen en vast te houden. Bij jonge meisjes veronderstelde men dat een strak verband de groei van de borsten tegenging; het Romeinse schoonheidsideaal was een fijngebouwde jonge vrouw met kleine borsten en brede heupen.[13] Het strophium kon evengoed gebruikt worden om de boezem in de kijker te zetten, simpelweg door langere verbanden te gebruiken of door het verband onder de borsten te wikkelen.[10] Op 4e-eeuwse mozaïeken uit de Villa Romana del Casale zijn vrouwen te zien die aan lichaamsoefening doen in wat wel een bikini lijkt die bestaat uit een strophium en een broekje. Er zijn daarnaast meerdere, al dan niet erotische afbeeldingen overgeleverd van Venus, nimfen en vrijende vrouwen die op het strophium na naakt zijn.[11]

Naast het strophium waren leren riemen onder of over de borsten gebruikelijke kleding voor Griekse en Romeinse vrouwen. Zulke riemen werden boven een tuniek gedragen, als bovenkleding dus.[11]

Middeleeuwen[bewerken]

Een pottenbakster in een onderhemd met aansluitend lijfje, uit Hofämterspiel (ca. 1455).

Over ondergoed tijdens de middeleeuwen in Europa is relatief weinig bekend. Zowel mannen als vrouwen droegen een chainse[14] of chemise (een lang hemd) onder hun lange gewaden, al dan niet in combinatie met een soort (onder)broek.[15][16] Ondersteuning van de borsten was vermoedelijk zeldzaam, al zijn er aanwijzingen dat vrouwen weleens een linnen verband om de boezem wonden om de borsten op hun plaats te houden en ze kleiner te doen lijken.[17] In de 14e en 15e eeuw was het schoonheidsideaal namelijk een jonge vrouw met kleine, ronde en hoog gepositioneerde borsten.[18][19]

Over het algemeen werd, vooral naar het einde van de middeleeuwen toe, de boezem goed ingepakt onder strakke lijfjes en hoge halsuitsnijdingen. Terwijl vroeg- en hoog-middeleeuwse klederdracht voor vrouwen bestond uit lange, losse gewaden, hadden laat-middeleeuwse overjurken een opvallend nauwsluitende snit en een vetersluiting, waardoor ze – ook zonder spannende onderkleding of een aparte beha – enige ondersteuning boden voor zwaardere vrouwenborsten. De onderkleding bleef dan ook grotendeels losjes.

Toch bestonden beha's en nauwere onderkleding wel degelijk. De Franse hofarts Henri de Mondeville schreef in de jaren 1310 dat sommige vrouwen twee aansluitende "borstzakjes" in hun onderhemden naaiden en de boezem vervolgens met een verband vasthielden.[20][21] Verschillende verluchte manuscripten uit de 14e en 15e eeuw bevatten afbeeldingen van vrouwen in ondergoed waarop te zien is dat het onderhemd bestaat uit een keurig aansluitend lijfje, al dan niet uitgerust met borstzakjes, en een lange rok.[22] In Meister Reuauß, een anoniem satirisch gedicht uit het 15e-eeuwse Oostenrijk, staat te lezen dat menig vrouw "twee buidels" maakte zodat alle jongens zouden zien wat voor mooie borsten ze had, terwijl andere vrouwen "zakjes" maakten opdat men in de stad juist níét zou zien dat ze grote borsten had.[23] In 2012 maakten archeologen van de Universiteit van Innsbruck bekend dat zij vier jaar eerder in het Oost-Tiroolse Lengberg-kasteel tussen 2700 textielfragmenten vier linnen beha's hadden gevonden. Het bleek te gaan om twee mouwloze onderhemden met borstzakjes, een beha met schouderbandjes en een soort longlinebeha met vetersluitingen onder de oksels. Op een van de beha's werd kloskant aangetroffen, wat doet vermoeden dat het eigendom was van een rijke dame, zoals een gravin. De kledingstukken dateren vermoedelijk uit de eerste helft van de 15e eeuw.[21][24]

Renaissance tot Franse Revolutie[bewerken]

Jane Seymour in een jurk met grote halsopening, die evenwel niks weggeeft van de borsten of het decolleté.[25] Schilderij van Holbein de Jonge (1536).

In de renaissance maakte kleding die het lichaam toonde en benadrukte plaats voor een rigide vormelijkheid. In de 16e eeuw kwam de voorloper van het korset op in de Europese mode.[26][27] Aristocratische dames droegen een strak, gesteven, linnen lijfje of keurslijf, veelal versterkt met walvisbaleinen, staal, riet of een ander hard materiaal. De lijfjes van de renaissance konden zowel onder- als bovenkleding zijn en werden in het Frans cotte werd genoemd en in het Engels (pair of) body(s) (bovenkleding) of stays (onderkleding).[28] Apart eronder, apart erboven of geïntegreerd in de overjurk: in elk geval wisten de toenmalige korsetten de borsten als het ware uit. Hoewel de halslijn – vaak vierkant of trapezoïdaal – beduidend lager lag dan tijdens de middeleeuwen, bleef de boezem buiten beeld. Korsetten creëerden een lang en conisch torso, met een brede borstkas en een smal middel.[29][30][31] Onder dat korset werden de borsten vermoedelijk uit elkaar geduwd en dus onzichtbaar gemaakt.[25] Men was ervan overtuigd dat korsetten noodzakelijk waren om een recht figuur te bekomen, en aristocratische kinderen – zowel meisjes als jongens – kregen al op vroege leeftijd een korset aangemeten.[32]

Een vrouw in een kort korset tijdens de Regency-periode, op een illustratie uit 1811.

Hoewel de mode van de adel allerlei wijzigingen onderging in de 16e, 17e en 18e eeuw, bleven lijfjes en korsetten grotendeels hetzelfde. Op het einde van de 18e eeuw brak er echter een moment van radicale verandering aan. De Franse Revolutie kan gezien worden als een van de grootste keerpunten in de Westerse mode.[33][34] Exclusieve, formele kleding die geassocieerd werd met de hogere klassen was plots niet langer toelaatbaar. In plaats daarvan werd een uitgepuurde, romantische modestijl ingevoerd. De nieuwe stijl, die in Frankrijk à l'anglaise zou gaan heten, ging te leen bij de klederdracht van Engelse meisjes in de jaren 1780 en werd gekenmerkt door simpele jurken met opvallend hoge tailles, korte mouwen en lage halslijnen. De aanhangers van het nieuwe régime brachten de stijl in verband met het antieke Griekenland, een bron van inspiratie voor hen. Zowel de bovenkleding als de onderkleding veranderden sterk. Samen met zware stoffen en rijke garneersels werden korsetten verworpen.[34] De mode voor korsetten was tanende na de Revolutie, al droeg slechts een kleine minderheid van de vooral jongere vrouwen in West-Europa werkelijk geen korset, maar hooguit een chemise en een lint onder de borsten. Tot circa 1830 gaven de meeste vrouwen de voorkeur aan klassieke jurken met een strak lijfje in plaats van een korset. Heel korte korsetten waren eveneens populair. In de jaren 1810 genoten korsetten die de borsten scheidden en afzonderlijk ondersteunden, enige populariteit.[35][36][37]

Deze periode markeert een keerpunt in de vormgeving van het vrouwenlichaam: terwijl de al dan niet aanwezig gestelde boezem tot op het einde van de 18e eeuw ondergeschikt was aan het korset, dat vooral de taille moest vormgeven, werd vanaf dan van korsetten en andere (onder)kleding verwacht dat ze de borsten in zekere mate ondersteunden, scheidden en accentueerden.[25] Door de hoge taille en de lichte, halftransparante stofjes van de Directoire- en Empire-mode, bijvoorbeeld, kwam de nadruk sterk op de vrouwenborsten te liggen; rond de eeuwwisseling verschenen er zelfs 'valse boezems' uit was of katoen.[38][39]

19e eeuw[bewerken]

Ontwikkelingen van het korset[bewerken]

Een lang en stijf Victoriaans korset op een illustratie uit de jaren 1890.

In Europa en Noord-Amerika groeide er tijdens het Victoriaanse tijdperk een grote middenklasse die actief begaan was met kleding en mode. Tegelijkertijd werd de textielproductie gemechaniseerd en geïndustrialiseerd, waardoor de prijzen daalden en het aanbod toenam. De uitvinding van de naaimachine speelde een belangrijke rol in de verspreiding van ondergoed en meer bepaald korsetten. In de jaren 1850 werden de eerste naaimachines in dienst genomen in Amerikaanse en Britse korsettenfabrieken.[40] Op het einde van het Victoriaanse tijdperk hadden consumenten in het rijke Westen de keuze uit een groot gamma damesondergoed, inclusief verfijnde korsetten en onderrokken in wit, grijs, zwart of een modekleur, uitgevoerd in satijn of voorzien van katoenen boordjes of borduurwerk.[41]

De neoklassieke trends van de late 18e en vroege 19e eeuw gingen – via een conservatieve, maar nog altijd romantische fase[42] – geleidelijk over in de meer pompeuze Victoriaanse mode, waarin het (lange) korset opnieuw een centrale rol speelde. Strak aangespannen, hoge en stijve korsetten werden bijvoorbeeld gecombineerd met volumineuze hoepelrokken (crinolines) in de jaren 1850 en 60 en met tournures in de vroege jaren 70. Zowel de crinoline als de tournure verdwenen uit het modebeeld, maar het korset was een constante.[43][44]

In de 19e eeuw was het de norm om de veters van het korset strak aan te rijgen (tightlacing), zodat het korset een heel vrouwelijk silhouet creëerde, met een volle boezem, een wespentaille en glooiende heupen. Terwijl de korsetten oorspronkelijk passend werden gemaakt door extra spietjes stof in te naaien ter hoogte van de heupen en borsten, begon men in de jaren 50 korsetten samen te stellen op basis van meerdere panden. Een typisch midden-19e-eeuws korset bedekte de boezem ruimschoots, werd gesteven en was uitgerust met een harde busk en baleinen.[45] Naar het einde van de 19e eeuw maakte het cuirasse-lijfje (letterlijk pantser, met dezelfde oorsprong als 'keurs'[46]) zijn opwachting: een lang en nauwsluitend lijfje dat de rondingen benadrukte, maar nog minder bewegingsvrijheid bood. Om de borsten nog meer te benadrukken, verschenen er in de jaren 1880 opnieuw valse boezems, alsook verstevigde topjes die een push-upeffect konden bereiken. Eigen aan de Victoriaanse voorlopers van de beha was dat ze de boezem steevast vormgaven als een ononderbroken geheel, zonder de twee borsten visueel te scheiden.[43][44]

Ontstaan van de beha[bewerken]

De moderne beha kwam in de late 19e eeuw tot stand uit een tweeledige evolutie: de breed gedragen fysiologische kritiek op korsetten en de toegenomen vraag van vroege feministes naar praktische mode. Al in de jaren 1830 werd er kritiek geuit op ongezonde modetrends die het lichaam vervormden, zoals tightlacing. Strak aangetrokken 19e-eeuwse korsetten veroorzaakten weleens orgaanletsel en beperkten de bewegingsvrijheid van vrouwen aanzienlijk.[47] Sommige artsen in West-Europa en Noord-Amerika ontraadden dwingende korsetten en stelden alternatieven voor. De roep om meer 'rationele' kleding werd nog versterkt door de emancipatie van vrouwen uit de hogere klassen.[48] Het duurde echter tot het einde van het Victoriaanse tijdperk eer reformkleding – zoals broeken voor vrouwen – ingang vond bij een breder publiek.[47] Zo verschenen er in de laatste decennia van de eeuw allerlei lijfjes die wel steun boden, maar het lichaam niet beknelden.[49]

De Française Herminie Cadolle ontwierp een combinatie van de bustehouder en corselet als alternatief voor het vrouwonvriendelijke korset. Het bovenstuk noemde zij corselet-gorge en soutien-gorge. Wijde verbreiding kreeg de beha door de reformbeweging (1886-1910).

20e eeuw[bewerken]

Het kledingstuk werd in 1914 gepatenteerd door Mary Phelps Jacob en voor het eerst op de markt gebracht door de Warner Bros Corset Company.

In 1935 introduceerde Warner de cupmaten en in 1942 vroeg Maidenform patent aan op het verstelbare schouderbandje. Zes jaar later werd de push-up bra geïntroduceerd.

Ontwerp en productie[bewerken]

Productieproces[bewerken]

De twee uiteinden van de borstband van een beha, met in dit geval twee haakjes en drie rijen ogen.
Close-up van een naadloze T-shirtbeha met beugels.

De meeste beha's bestaan uit een band rond de borstkas onder de borsten, twee cups rond de borsten en twee schouderbandjes. Beha's zijn bijzonder complexe kledingstukken. Een typische beha is samengesteld uit twintig tot vijftig veelal kleine onderdelen, vaak in verschillende materialen. Bovendien moeten de opbouw en de naden heel degelijk zijn en moet de beha, die tenslotte rechtstreeks op de huid wordt gedragen, comfortabel aanvoelen.[50][51][52]

Oorspronkelijk werd voor de productie van beha's lappen linnen, katoenen laken en twill weave-stof gebruikt, die met verborgen stiksels aan elkaar werden genaaid. Tegenwoordig vervaardigt men beha's uit tientallen stoffen, waaronder tricot, elastaan, latex, microvezel, satijn, jacquard, schuim, mesh en kant. In de cups worden soms vullingen of pads aangebracht in schuim, siliconen of luchtzakjes. Het merendeel van de verkochte beha's is daarnaast voorzien van beugels (baleinen) in de cups. De halfronde beugels zitten ingebed in de stof langs de rand van elke cup. Voor de baleinen in beugelbeha's gebruiken producenten metaal, plastic of hars. De meeste beha's hebben een rugsluiting met haken en ogen, al bestaan er ook modellen met voorsluiting. Sportbeha's hebben meestal dan weer geen sluiting, maar zijn elastisch genoeg om over het hoofd en de borsten getrokken te worden.

Het productieproces van een beha begint met de ontwerpfase. Elk ontwerp wordt nadien door een of meerdere naaisters uitgewerkt tot een prototype om ontwerpfouten en onvolmaaktheden op te sporen en het model te beoordelen op draagcomfort en esthetiek. Sommige producenten laten hun prototypes langdurig uittesten door proefpersonen. Goedgekeurde ontwerpen worden machinaal geproduceerd in verschillende maten. De panden worden volgens de aangeleverde patronen gesneden en met een naaimachine aan elkaar gezet. In grote productie-eenheden komen hier doorgaans geen naaisters aan te pas. Soms gebeurt de productie van de delen van een beha in meerdere fabrieken. Labels en kleine, metalen onderdelen zoals haken en ogen worden op het einde van het proces in de beha's genaaid en gestreken. Na afloop worden de beha's gevouwen, verpakt en verdeeld.

Naar schatting 60 percent van alle nieuwe beha's wordt in de Volksrepubliek China geproduceerd, vaak in gespecialiseerde industriesteden met meerdere ondergoedfabrieken. Naast China vestigen fabrikanten zich almaar vaker in andere Zuidoost-Aziatische landen, zoals Vietnam, Thailand, Cambodja en Myanmar, waar de lonen lager liggen.[53][54] Ook in India, Sri Lanka en Bangladesh wordt veel damesondergoed gefabriceerd voor export.[55][56] Beha's worden vaak geproduceerd in sweatshops, waar arbeiders lage lonen ontvangen en gebukt gaan onder slechte arbeidsomstandigheden.[54] Ook in het rijke Westen zijn producenten van lingerie actief, zij het meestal voor dure merken.[57] Zowel in de Verenigde Staten als in de Europese Unie duiken de laatste jaren ontwerpers en producenten op die duurzame en ethisch verantwoorde beha's maken.[58]

Soorten beha's[bewerken]

Een balconette-push-upbeha.
Vrouw in een kleurrijke en versierde fullcupbeha.
De bovenstukken van veel bikini's zijn nagenoeg identiek aan beha's, alhoewel ze vaak uit een andere stof zijn vervaardigd. Deze vrouw draagt een beha met kleine cupmaat en bijpassende boyshorts als strandkleding.

Er zijn veel soorten beha's met verschillende ontwerpen, functies en materialen. Enkele van de meest voorkomende of herkenbare behamodellen en -stijlen zijn:

Type Beschrijving
Balconette
Balconnet
Een soort demi bra – die ongeveer de onderste helft van de borsten ondersteunt en bedekt – met een lage halslijn. De beha bestaat uit twee halve maantjes met de rechte lijn aan de bovenkant. De bevestiging van de schouderbandjes wordt meer naar de buitenkant geschoven.
Bandeau
Strapless beha
Een beha zonder schouderbandjes. Vaak worden bandeaus vervaardigd uit rekbare stoffen, al dan niet voorzien van een sluiting aan de achterkant. Terwijl strapless beha's per definitie geen schouderriemen hebben, bestaan er wel bandeaumodellen met (afneembare) bandjes.
Beugelbeha Een beha waarin onder de borsten twee dunne, halfronde beugels zijn verwerkt. De beugels worden in de stof gestikt aan de onderkant van de twee cups.
Borstvoedingsbeha Een fullcupbeha waarbij de cups opengemaakt kunnen worden zonder de beha af te nemen, zodat de drager makkelijk borstvoeding kan geven. Vaak hebben borstvoedingsbeha's brede schouderbanden voor extra ondersteuning.
Bralette Een eenvoudige beha in een lichte stof zonder voorgevormde cups. Een bralette bedekt de borsten, maar biedt quasi geen ondersteuning en wordt dus vooral gedragen door vrouwen met kleine borsten.
Bustier Een op een korset geïnspireerde beha die tot aan de taille reikt en geen schouderbandjes heeft.
Fullcupbeha Een model dat de twee volledige borsten omvat, ontworpen voor grote boezems.
Gevoerde beha
Voorgevormde beha
Een beha waarvan de cups een vaste vorm hebben, ook wanneer hij niet wordt gedragen. De cups bevatten een (verwijderbare) schuimvulling en worden meestal ondersteund door beugels.
Longlinebeha Een model waarvan de stof tot aan de taille reikt, vergelijkbaar met een naveltruitje (maar dan met cups) of bustier (maar dan met bandjes).
Minimizer Een beha die de borsten tegen het lichaam aanduwt en het volume spreidt, waardoor de borsten kleiner lijken.
Multiwaybeha Een beha waarvan de bandjes op meerdere manieren gedragen kunnen worden, bijvoorbeeld recht of kruisend.
Plakbeha Een beha zonder riem en schouderbandjes, die uitsluitend bestaat uit twee vooraan met elkaar verboden cups. Plakbeha's zijn ontworpen om gedragen te worden onder galakleding. Ze maskeren de tepels en kunnen de borsten dichter tegen elkaar brengen voor een voller decolleté.
Plungebeha Een beha voor onder kleding met een diep uitgesneden hals. De cups zijn doorgaans gekanteld, waardoor de beha in het midden dieper uitgesneden kan worden. Soms is het verbindingsstukje in het midden zelfs verlaagd tot onder het niveau van de borsten. Veelal staan de schouderbandjes, net als bij een balconette, ver uit elkaar, zodat de beha niet zichtbaar is onder een bloes of jurk met een groot decolleté.
Puntbeha Een fullcupbeha met cups in de vorm van kegels. De bullet bra was populair in de jaren 50, maar is nu veeleer een curiosum.
Push-upbeha Een beha die de borsten ietwat optilt en dichter bij elkaar brengt. Een push-up creëert die illusie van grotere of vollere borsten, en vergroot zo het decolleté, doordat de cups van de beha naar binnen zijn gekanteld en/of voorzien zijn van vullingen (meestal padding van siliconen). De meeste push-upbeha's zijn beugelbeha's met halfopen cups (demi cup).
Softbeha
Softcupbeha
Een beha met voorgevormde cups maar zonder beugels of vulling.
Sportbeha Een beha uit een stevige, elastische stof die de zij- en opwaartse bewegingen van de borsten tijdens het sporten reduceert. Sportbeha's hebben geen beugels. Veelal bedekken ze een groter deel van de boezem dan andere beha's.
Triangelbeha Een eenvoudige beha die vooraan bestaat uit twee driehoekige lappen stof over de borsten. Aan de hand van een of meerdere coupenaden wordt de stof enigszins voorgevormd, al kan deze pasvorm ook bekomen worden met een rekbare stof.
T-shirtbeha Een voorgevormd model zonder zichtbare naden, haakjes of andere onderdelen wanneer het onder een nauw aansluitend topje, T-shirt of lichte sweater wordt gedragen. De cups zijn vaak voorzien van dunne schuimvullingen om de tepels te verbergen en de stof is veelal lasergesneden.

Maten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Behamaat voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Beha's worden geproduceerd in verschillende maten om tegemoet te komen aan de grote verscheidenheid in menselijke lichamen. Hoewel de maten nagenoeg overal op dezelfde manier worden opgemeten, zijn er tientallen maatsystemen en -tabellen. De juiste behamaat vinden is niet altijd makkelijk.

De maten van beugelbeha's en andere voorgevormde beha's bestaan doorgaans uit een letter die de cupmaat aangeeft en een cijfer dat de borstomtrek aangeeft. Cupmaten worden sinds de jaren 30 en 40 gebruikt en worden berekend op basis van het verschil in omtrek van de torso over de borsten en onder de borsten. De cupmaten verhouden zich tot de bandmaat, waardoor een B-cup met maat 34 niet even groot is als een B-cup met maat 36.[noot 1] De kleinste cup is AA, waarop (in continentaal Europa) de maten A, B, C, D, E, ... volgen.[noot 2] Veel merken bieden 36 verschillende maten aan. Er zijn meerdere systemen in gebruik om de behamaat te bepalen. Zo is er een Amerikaanse, Britse, Europese, Franse en Italiaanse maat. In Nederland worden de Europese maten het meest gebruikt en in België de Franse.

Niet alle beha's worden volgens dit maatsysteem geproduceerd. Bralettes en andere topjes zonder voorgevormde cups worden doorgaans aangeboden in minder verschillende maten (een vijf- of zestal), en louter op basis van de borstomtrek, niet op basis van het verschil tussen borstomtrek over en onder de borsten. Hiervoor hanteren fabrikanten de plaatselijk gebruikelijke confectiematen voor bovenstukken.

Sociale en culturele aspecten[bewerken]

Gebruik en motieven[bewerken]

Er zijn geen betrouwbare statistieken over het percentage vrouwen dat gewoonlijk een beha draagt. De meeste volwassen vrouwen in de Westerse wereld dragen overdag een beha.[59] Voor velen van hen is het een vanzelfsprekende gewoonte.[60] Meisjes beginnen vaak aan het begin van of tijdens de puberteit met een beha; een eerste beha kopen en dragen kan gezien worden als een overgangsritueel.[60] Maar niet overal ter wereld dragen vrouwen bustehouders. In ontwikkelingslanden kan de kostprijs van een beha oplopen tot het equivalent van 30 werkuren.[61] Op tweedehandsmarkten in West-Afrika zijn oude beha's daarom erg begeerde goederen.[62][63]

De motieven om een beha te dragen lopen sterk uiteen. In sommige gevallen biedt het de nodige ondersteuning om comfortabel en pijnloos te bewegen. Vooral vrouwen met relatief grote borsten en vrouwen die aan intensieve lichaamsbeweging doen, ervaren de nood om een aangepaste beha te dragen.[64] Dat een beha voor elke vrouw noodzakelijk is om de borsten te ondersteunen, is een mythe. Of een beha al dan niet comfort biedt, hangt van allerlei factoren af, zoals de grootte van de borsten en de gewoonten van de drager. Beha's hebben bovendien geen effect op het al dan niet gaan afhangen van de borsten, in tegenstelling tot wat veel dragers veronderstellen.[65]

Andere motieven zijn veeleer cultureel. Zo is een beha voor veel dragers een middel om de aandacht in een professionele of publieke omgeving niet te veel op de borsten te vestigen. Een beha geeft de boezem een min of meer vaste vorm en maskeert de tepels. Zichtbare tepels of een 'opzichtige' decolleté worden in veel situaties niet sociaal aanvaard of leiden zelfs tot stigma. Ook uit esthetische of mode-overwegingen kan men het egaliserende effect van een beha nastreven.[64][65]

Een beha kan evengoed gebruikt worden om de aandacht op de boezem te vestigen. Zo zijn zowel een push-upbeha als een plungebeha ideaal om decolletage te creëren.[65] Vrouwen met relatief kleine borsten ervaren meer zelfvertrouwen wanneer ze ondergoed dragen dat hun boezem visueel vergroot. Ook wanneer de beha door de bovenkleding zichtbaar is, kan dat als sexy worden beschouwd. Hoe vrouwen hun beha ook inzetten, veel dragers geven aan dat een beha goed is voor hun zelfvertrouwen en dat zij zich beter voelen met een beha.[64]

Aan de andere kant is er een minderheid die het verkiest om nooit een beha te dragen of om de beha op bepaalde momenten achterwege te laten, bijvoorbeeld uit verzet tegen sociale normen, omdat de drager fysieke ongemakken ervaart of omdat een beha voor de gezondheid en het comfort gewoonweg niet noodzakelijk is. Daarnaast zijn beha's relatief duur.[61] Ten slotte kan het niet dragen van een beha een gevoel van vrijheid geven en voelen bepaalde mensen zich aantrekkelijker zonder.[64]

Gezondheid en hygiëne[bewerken]

Een van de redenen waarom vrouwen een beha dragen, is omdat het hangborsten (ptose) zou tegengaan.[65] Er is echter geen bewijs dat beha's borstptose vertragen of voorkomen. Vrouwenborsten zakken en verslappen vanzelf naarmate de leeftijd vordert. De impact van beha's hierop is wellicht verwaarloosbaar, maar is nog onvoldoende bestudeerd.[66] John Dixey, ceo van behaproducent Playtex, zei tijdens een documentaire op de Britse televisie in 2000 dat er geen medisch bewijs was dat een beha hangborsten voorkomt. Een beha is niet ontworpen om de borsten permanent te vervormen, maar om een tijdelijk effect te bereiken en draagcomfort te bieden.[67] Personen met zware borsten of hangborsten kunnen overdag baat hebben bij de ondersteuning die een beha biedt. Tevens kunnen bepaalde activiteiten zoals hardlopen pijnlijk zijn zonder een (sport)beha.[65] Met de juiste sportbeha hebben sporters minder last van spierpijn.[68]

Gezondheidsklachten ten gevolge van de verkeerde behamaat komen vaak voor. Een kleinschalige studie, waaraan dertig vrouwen met rugklachten deelnamen, wees uit dat vier op de vijf participanten een verkeerde behamaat droeg, het merendeel een te kleine beha.[69] Een slecht passende beha kan aanleiding geven tot een ongezonde houding en rug-, nek- en schouderpijn.[70] Te strakke bandjes kunnen huidirritatie veroorzaken.

Label aan de binnenzijde van een beha met het wasvoorschrift, het merk, de behamaat volgens verschillende systemen en de stofsamenstelling.

In hun boek Dressed to Kill (1995) opperden de Amerikaanse antropologen Sydney Ross Singer en Soma Grismaijer dat beugelbeha's borstkanker kunnen veroorzaken. Gezondheidsorganisaties zoals de American Cancer Society verwerpen deze claim bij gebrek aan bewijs.[71] Een Amerikaans onderzoek uit 2014 kon geen enkel verband aantonen tussen ondersteuning van de borsten en borstkanker.[72]

Bij gebruik worden beha's, zoals alle onderkleding, vuil. Op beha's kunnen bacteriën, micro-organismen, zweet, talg, lichaamsverzorgingsproducten en andere stoffen accumuleren. Voor een optimale hygiëne wordt aanbevolen een beha na twee of drie draagbeurten te wassen. Producenten raden een handwas aan of, als je beha's in de wasmachine wast, beschermende waszakjes.[73]

Seksualiteit[bewerken]

Aangezien men iemand anders' ondergoed doorgaans uitsluitend te zien krijgt tijdens het aan- of uitkleden, in de privésfeer, wordt het sterk geassocieerd met intimiteit en seksualiteit. Hoewel volledige naaktheid dezelfde associaties oproept, heeft een lijf toch enige kleding nodig "om écht sexy te zijn", aldus modecriticus Colin McDowell. "Bedekte huid of op een sluwe manier getoonde huid biedt iets wat naaktheid niet biedt: de spanning van verwachting en onthulling."[74] In verschillende culturen bestaat er een grote seksuele aantrekking naar lichaamsdelen en kledingstukken die men onder normale omstandigheden niet te zien krijgt. Zo is er in het Westen een fascinatie voor zowel borsten als beha's. Niet alleen zijn de areola en tepel erogene zones, de borsten zijn ook een traditioneel focuspunt van mannelijke, heteroseksuele begeerte.[75] Sommige mensen beleven uitzonderlijk seksueel genot wanneer ze ondergoed zien, aanraken, ruiken of erover fantaseren; dan is sprake van ondergoedfetisjisme of lingeriefetisjisme. Ook borstenfetisjisme komt voor en kan gepaard gaan met een obsessie met beha's.

Vrouwen kunnen de seksuele aantrekkingskracht van hun boezem op verschillende manier versterken met een beha. Zowel zichtbare schouderbandjes als verfijnde of weinig verhullende lingerie gelden als sexy. Push-upbeha's en beha's met vullingen scheppen de illusie van vollere borsten, wat begeerlijk wordt geacht, en kunnen de drager helpen om een decolleté te creëren. Ook wanneer het effect beperkt blijft – en nog altijd als zedig wordt beschouwd – kan een beha bijdragen aan een toegenomen gevoel van zelfzekerheid en aantrekkelijkheid.

Feministische kritiek[bewerken]

In de jaren 1960 en 70 uitten feministen van de tweede feministische golf scherpe kritiek op de garderobe van vrouwen. Zij zagen typisch vrouwelijke kleding en accessoires zoals beha's, korsetten, hoge hakken, nylonkousen, krultangen, valse wimpers en make-up als patriarchale middelen om de vrouw te onderdrukken en haar te reduceren tot een seksobject.

Door een demonstratie van de New York Radical Women tijdens de schoonheidswedstrijd Miss America 1969, gehouden in september 1968, ontving de feministische kritiek veel media-aandacht. De activisten gooiden allerlei 'vrouwenproducten' in een vuilnisbak en, hoewel die niet in brand werden gestoken, ging de gebeurtenis het collectieve geheugen in als een behaverbranding.[76][77] Ook buiten de Verenigde Staten raakte het stereotype van de 'radicale, lesbische, beha-verbrandende feministe' ingeburgerd.

Sommige vrouwen in de jaren 60 en 70 zwoeren hun beha's, als daad van bevrijding, af. Deze trend kaderde niet louter binnen de kritiek van de feministische beweging. Minstens even belangrijk was de tegencultuur van de jaren 1960, die aanleiding gaf tot een seksuele bevrijding. Door de introductie van de anticonceptiepil verzwakte het verband tussen seks en het huwelijk en kwam er meer aandacht voor de wensen van vrouwen wat relaties, seks en kleding betrof. In de geest van lichamelijke bevrijding werd er in de jaren 60 en 70 volop geëxperimenteerd met en gespeculeerd over mode. In 1964 schreef de Deense modehistoricus Rudolf Broby-Johansen bijvoorbeeld dat toplessness vrouwen van de beha zou bevrijden. De Oostenrijks-Amerikaanse avant-garde modeontwerper Rudi Gernreich lanceerde in 1964 de monokini, een topless badpak. Zowel Broby-Johansen als Gernreich voorspelden dat de beha uit het modebeeld zou verdwijnen.[78]

In The Female Eunuch (1970) schreef de Australische feministe Germaine Greer: "Beha's zijn een absurde uitvinding, maar als je van het niet dragen van beha's de regel maakt, onderwerp je jezelf gewoon aan een andere vorm van onderdrukking."[79] Volgens onderzoeker Wendy Burns-Ardolino wordt de beslissing om al dan niet een beha te dragen ingegeven door de male gaze.[80] Politiek wetenschapster Iris Marion Young schreef dat de beha deels werkt als een "barrière tegen aanraking" en dat geen beha dragen de borsten "deobjectiveert" omdat ze niet langer aan de verwachting voldoen. Zonder een beha, aldus Young, hebben vrouwenborsten niet altijd dezelfde vorm, maar veranderen ze van gedaante bij elke beweging.[81]

Volgens onderzoekers Hinds en Stacey achtervolgen de borst en de beha het feminisme al decennialang als soort ambigu metoniem voor de essentie van de strijd voor bevrijding van de vrouw: "Enerzijds wordt de 'onbelemmerde' borst onthuld door geen beha te dragen, waardoor de borst als een teken van seksuele bevrijding opnieuw geseksualiseerd wordt. Anderzijds is geen beha dragen een teken van de vrouwelijke bevrijding die de borst wil deseksualiseren, vanwege de weigering om te conformeren aan de fetisjistische commodificatie en opsluiting van de borst."[82]

Religieuze kritiek[bewerken]

In 2009 sprak de moslimfundamentalistische terreurgroep Al-Shabaab in Somalië een verbod uit op beha's, omdat ze een vorm van bedrog zouden zijn, wat in strijd zou zijn met de islam.[83] Het grote merendeel van de moslima's in de moslimwereld en elders dragen, net zoals niet-moslimvrouwen, beha's onder hun kleding.[84][85] Zowel in de islam als in andere religies wordt zichtbaar ondergoed, zoals zichtbare schouderbandjes, door een deel van de gelovigen als ongepast of onzedig beschouwd. Ook intentioneel sexy kleding die de lichaamsvorm benadrukt, valt ten prooi aan deze kritiek van conservatieve christenen, moslims, joden en andere gelovigen.[noot 3]

Beha's voor mannen en transgender personen[bewerken]

Een transgender persoon in een push-upbeha.

Onder bepaalde omstandigheden dragen ook mannen beha's. Jongens en mannen met gynaecomastie (abnormale ontwikkeling van borstweefsel) of obesitas kunnen ervoor kiezen om een mannenbeha aan te trekken om de borsten te ondersteunen en/of visueel te minimaliseren.[86][87][88] Andere mannen dragen een beha uit seksueel fetisjisme of tijdens crossdressing.[88] Ten slotte zijn er mannelijke atleten die zoals hun vrouwelijke collega's onder hun shirt een sportbeha dragen om geïrriteerde en pijnlijke tepels tijdens het sporten te voorkomen.

Het is gebruikelijk voor transvrouwen – personen met het lichaam van een man die zich identificeren met de andere sekse – om beha's te dragen. Sommige transmannen gebruiken dan weer binders om de vrouwenborsten te verbergen en er mannelijker uit te zien. Een binder lijkt op een sportbeha, maar zit strakker om het bovenlijf en spreidt het volume van de borsten. Voor transgenders en anderen die onvoldoende hebben aan de (traditionele) beleving van hun toegewezen gender, is deze vorm van crossdressing deel van hun genderexpressie. In het geval van transseksuelen is het dragen van een beha met vullingen of een binder veelal deel van een transitie naar het andere geslacht, in afwachting van hormoontherapie en/of chirurgie.[89]

Externe links[bewerken]

Logo WikiWoordenboek
Zoek beha op in het WikiWoordenboek.