Beha

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een klassieke full-cup-beha.
Jonge vrouw in een sportbeha over een andere beha.

Een beha, bh of bustehouder is een kledingstuk dat vrouwen als ondergoed dragen ter ondersteuning van hun borsten. Vrouwen kunnen ook een beha dragen om aan bepaalde sociale normen te voldoen of omdat ze geloven dat een beha hangende borsten tegengaat, waarvoor echter geen bewijs is.[1] In westerse culturen draagt vaak meer dan drie vierden van de vrouwen een beha, terwijl deze gewoonte in andere culturen niet is ingeburgerd of een beha gewoonweg te duur is.[2]

De beha is een complex kledingstuk dat aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw ontwikkeld werd, alhoewel er vroeger in de geschiedenis al gelijkaardige kledingstukken werden gedragen. De meeste beha's bestaan uit een centrale band rond de borstkas, twee cups en schouderbandjes. Er bestaan beha's voor allerlei gelegenheden, gaande van de meer decoratieve lingeriemodellen over push-upbeha's tot eenvoudige sportbeha's. De maten vormen een prominent aspect van beha's. Beha's worden namelijk ontworpen voor het lijf van een typische of ideale vrouw, terwijl borsten in de praktijk sterk verschillen in grootte, volume, breedte, hoogte, vorm en positie op de borstkas. Bovendien heeft zo'n kwart van de vrouwen ongelijke borsten. Daardoor is het moeilijk voor vrouwen om de juiste maat te vinden en dragen veel mensen een verkeerde beha,[3] wat gezondheidsproblemen met zich kan meebrengen.[4]

Etymologie[bewerken]

Aan het begin van de 20e eeuw verscheen, min of meer gelijktijdig met de uitvinding van de beha, hiervoor het woord 'bustehouder'. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt een bron uit 1902 waarin men spreekt over "reformkorsetten en bustehouders".[5] Het woord is een samenstelling van 'buste' (boezem, borsten) en 'houder' (van het werkwoord 'houden'). Het is een leenvertaling van het Franse 'soutien-gorge' (bustesteun) of het Duitse 'Büstenhalter'. Het was de Française Herminie Cadolle die de woorden 'corselet-gorge' en later 'soutien-gorge' lanceerde als vervanging voor termen die sterk geassocieerd werden met de indertijd erg vrouwonvriendelijke korsetten.[6] In 1950 werd 'bustehouder' in de Van Dale opgenomen. Het letterwoord 'beha' – ook 'bh', 'b.h.' of 'BH' gespeld – ontstond later wellicht als eufemistische afkorting van 'bustehouder'.[6]

In nogal wat andere talen heeft men de Franse benaming ontleend; zo spreekt men in het Roemeens van een 'sutien' en in het Turks van een 'sütyen'. Ook in Vlaanderen is het woord 'soutien' goed ingeburgerd.[7] De Engelse benaming, 'brassière' (meestal verkort tot 'bra'), is ook een (Normandisch) Frans leenwoord, maar verwijst in het Frans en in de Vlaamse dialecten wel naar iets anders, namelijk een kledingstuk voor baby's met knoopjes op de rug.[8][9]

Geschiedenis[bewerken]

De eerste beha's dateren uit de middeleeuwen en zijn minstens 600 jaar oud. Dit werd op 18 juli 2012 bekendgemaakt door het Archeologisch Instituut van de Universiteit van Innsbruck.[10] Tot dan toe werd gedacht dat de beha uit de late jaren van de 19e eeuw afkomstig was. Zo werd een combinatie van de bustehouder en corselet door de Française Herminie Cadolle (1845–1926) ontworpen als een alternatief voor het toen gebruikelijke, maar vrouwonvriendelijke korset. Het bovenstuk noemde zij corselet-gorge, later soutien-gorge. Ze opende haar eerste winkel in Buenos Aires in 1887. Haar tweede opende ze in Parijs in 1889. Wijde verbreiding kreeg de beha door de Reformbeweging (1886–1910).

Het kledingstuk werd in 1914 gepatenteerd door Mary Phelps Jacob en voor het eerst op de markt gebracht door de Warner Bros Corset Company. Er kwam echter al vóór 1914 beha-achtig ondergoed voor, zoals de gepatenteerde busteverbeteraars in Engeland (1902). Ook uit de Romeinse tijd zijn beha's bekend, die waarschijnlijk door atletes werden gedragen. In die tijd waren de beha's eigenlijk banden die de borsten platdrukten, zodat de borsten niet schudden.

In 1935 introduceerde Warner de cupmaten en in 1942 vroeg Maidenform patent aan op het verstelbare schouderbandje. Zes jaar later werd de push-up bra geïntroduceerd.

Productie[bewerken]

Soorten beha's[bewerken]

Een balconette-push-upbeha.
Deze vrouw draagt een lingeriebeugelbeha met strikjes en kantafwerking.
De bovenstukken van veel bikini's zijn nagenoeg identiek aan beha's, alhoewel ze vaak uit een andere stof zijn vervaardigd. Deze vrouw draagt een beha met kleine cupmaat en bijpassende boyshorts als strandkleding.

Er zijn vele soorten beha's, afhankelijk van stijl, functie en materialen. Bekende types zijn de push-upbeha, beha's met voorsluiting, achtersluiting, sportbeha's, borstvoedingsbeha's en opgevulde beha's.

Beha's bestaan in verschillende modellen:

  • klassieke beha: Een klassieke beha heeft een driehoekig basismodel, hij kan versterkt zijn met baleinen of beugels.
  • push-up: Deze beha's duwen de borsten omhoog zodat de borsten groter lijken.
  • minimiser: Deze beha's duwen de borsten plat tegen het lichaam, zodat de borsten kleiner lijken.
  • balconette: Deze beha's zijn niet zichtbaar onder bovenkleding met een lage neklijn. De cups hebben meer een halve cirkelvormige vorm, met de rechte lijn langs boven. De bevestiging van de schouderbandjes wordt meer naar de buitenkant geschoven.
  • sportbeha: Deze beha's zijn meestal gemaakt van stevige elastische stoffen. Hun doel is de borsten zo onbeweeglijk mogelijk te houden tijdens het sporten. Sportbeha's hebben meestal geen baleinen of beugels, vaak bevatten de cups meer stof dan een ander model in dezelfde maat.
  • siliconen plak beha: Deze beha's zijn in de vorm van twee siliconen cups die de borsten bij elkaar duwen. Deze plak beha's hebben een strapless functie.
  • plak beha tape: Deze beha's zijn in de vorm van twee halve maantjes en liften de borsten van bovenaf. Deze plak beha's hebben geen bandjes en hebben een strapless functie.

Maten[bewerken]

Europa[bewerken]

Beha's zijn in allerlei vormen en maten te verkrijgen. De maat wordt aangegeven door een cijfer en een letter. Deze letter duidt het volume van de borsten aan; dit wordt de cup of cupmaat genoemd. De kleinste cup is AA en wordt gebruikt als eerste beha of door vrouwen met kleine borsten. Dan volgen A, B, C, D, DD, E en zo verder. Aan de rugzijde van de beha vermeldt een klein etiket vaak drie maten die elk met een verschillend systeem overeenstemmen: de Franse (F), de Europese (EUR) en de Amerikaanse (USA) maten. In Nederland worden de Europese maten het meest gebruikt en in België de Franse.

Bij de Europese maat duidt het cijfer de omvang van de borstkas onder de borsten aan (in centimeter, strak aangetrokken). De maten worden afgerond tot ze een 0 of 5 als laatste cijfer hebben. Dit noemt men de bandmaat.

De letter geeft het verschil tussen de omvang gemeten op de borstkas, en de omvang gemeten op het dikste niveau van de borsten zelf aan. Is het verschil 10 à 12 centimeter, dan heeft men cup AA; bij een verschil tussen 12 en 14 centimeter cup A; tussen 14 en 16 centimeter cup B; tussen 16 en 18 centimeter cup C; tussen 18 en 20 centimeter cup D, tussen 20 en 22 centimeter cup DD; tussen 22 en 24 centimeter cup E en tussen 24 en 26 cup F. Iemand met een borstomvang onder de buste van 93 centimeter en op de buste van 110 centimeter heeft dus maat 95C. De cupletter alleen zegt dus niets over de grootte van de borsten. Een D-cup is immers kleiner bij iemand met een smalle taille dan een B-cup bij iemand met een brede taille.

Verenigde Staten[bewerken]

Amerikaanse maten werken volgens hetzelfde systeem als de Europese. Het cijfer stelt de borstkasomtrek onder de borsten voor (in inches). De cupgrootte wordt bepaald door het verschil tussen de omtrek van de borsten (tijdens het dragen van een goedzittende beha, met armen gestrekt naast het lichaam) en de omtrek van de borstkas onder de borsten.

Er is echter nog een tweede Amerikaanse maatsoort in omloop. Daarbij moet bij de borstkasomtrek onder de borsten vijf inch worden bijgeteld als het getal oneven is, en zes inch als het getal even is. De cupmaat wordt gemeten op het dikste deel van de borst. Het verschil tussen dit getal en de omtrek van de borstkas onder de borst, geeft de cupmaat weer: een verschil tot 1 inch = A cup, tot 2 inch = B, tot 3 inch = C, tot 4 inch = D, tot 5 inch = DD, tot 6 inch = F en tot 7 inch = FF (1 inch = 2,54 cm).

Moeilijkheden[bewerken]

In de werkelijkheid blijkt niet iedere vrouw op deze mathematische manier in hokjes in te delen. Er bestaan buiten diverse borstgroottes, ook diverse vormen. Sommige vrouwen hebben borsten in de vorm van sinaasappelen, een traan, sommige borsten zijn ellipsvormig of hangen laag, anderen weer hoog. Bovendien zorgen de fabrikanten voor vele variaties in beha-stijlen en cupgroottes, zodat het vaak er op aankomt al passend een geschikte behamaat te vinden.

Let bij het passen er goed op dat de rugband niet te strak zit: dat heeft een uitpuilend effect, waardoor men dikker lijkt. Kuiltjes in de schouders maken duidelijk dat de bandjes iets te strak zitten. Als de beha naar boven schuift, is de rugomvang te wijd en krijgen de borsten geen steun. Is de cup kreukelig, dan is een kleinere cupmaat aan te raden.

De gemiddelde borstomvang verschilt van continent tot continent. In Europa is de gemiddelde cup B, terwijl in de Aziatische landen de meeste vrouwen cup A hebben. In Engeland is de gemiddelde cup 34C (86C in centimeters).

Als de verhoudingen van de grootte van de borsten ten opzichte van de rug afwijken van het gemiddelde, kloppen de maten niet meer. Een oplossing voor vrouwen met een brede rug (in vergelijking met hun borsten) is een cupmaat kleiner, en een omvangsmaat groter te proberen (dus bijvoorbeeld 90D wordt 95C). Vrouwen met grote borsten in vergelijking met hun rug kunnen een cupmaat groter en een omvangsmaat kleiner proberen (90D wordt dus 85E).

Bij het passen van een beha moeten de schouderbandjes en de borstband zo groot mogelijk ingesteld worden. Bij het dragen van de beha zal de stof namelijk uitrekken, door zo groot mogelijk te passen is het nadien mogelijk om de beha kleiner te maken wanneer de stof uitrekt.

Een goed passende beha heeft een borstband die op de rug onder de ribbenkast blijft zitten, wanneer de band omhoog kruipt is de omvangsmaat te groot. Langs voor moet de band overal plat tegen het lichaam liggen. De cups mogen niet overvloeien (cupmaat te klein) maar ook geen rimpels vertonen (cupmaat te groot).

Sociale en culture aspecten[bewerken]

Gebruik[bewerken]

In september 1992 werd een internationale enquête uitgevoerd bij vrouwen tussen 15 en 49 jaar, waarin werd gepeild naar het gebruik van een beha. In 1985 droeg 52% van de Deense vrouwen geen beha. In 1992 was hun aantal gedaald tot 15%. Ze worden gevolgd door de Oostenrijkse, Noorse en Zwitserse vrouwen. Zuidelijke vrouwen waren al vanaf het begin op hun beha gesteld. Slechts 11% van de Griekse, 2% van de Portugese en 4% van de Spaanse vrouwen zien het nut van een beha niet in.

Ook al geven de meeste vrouwen er de voorkeur aan om een beha te dragen (zeker vrouwen met grotere borsten), toch is er geen medische noodzaak om een beha te dragen. Er bestaat geen enkel bewijs voor de bewering dat borsten eerder zouden gaan hangen als ze niet worden ondersteund door een bh. Hoewel borsten zelf geen spieren hebben, hebben de ligamenten van Cooper de functie van een "natuurlijke bustehouder".

Beha's voor mannen[bewerken]

Onder bepaalde omstandigheden dragen ook mannen beha's. Jongens en mannen met gynaecomastie (abnormale ontwikkeling van borstweefsel) of obesitas kunnen ervoor kiezen om een mannenbeha aan te trekken om de borsten te ondersteunen en/of visueel te minimaliseren. Andere mannen dragen een beha uit seksueel fetisjisme of tijdens crossdressing. Ten slotte zijn er mannelijke atleten die onder hun shirt een sportbeha dragen om geïrriteerde en pijnlijke tepels tijdens het sporten te voorkomen.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]