Partij van de Arbeid van België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Partij van de Arbeid (België))
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Partij van de Arbeid van België
Parti du Travail de Belgique
(PVDA-PTB)
Partij van de Arbeid van België
Algemene gegevens
Partijvoorzitter Raoul Hedebouw
Ondervoorzitter David Pestieau
Politiek secretaris Peter Mertens
Actief in Vlag van België België
Hoofdkantoor Maurice Lemonnierlaan 171
1000 Brussel
Aantal leden 24.000 (2021)[1]
Kleuren rood[2]
Mandaten
Europees Parlement
1 / 21
Senaat
5 / 60
Kamer
12 / 150
Vlaams Parlement
4 / 124
Waals Parlement
10 / 75
Parlement van de Franse Gemeenschap
13 / 94
Brussels Parlement
11 / 89
Fractieleiders
Europees Parlement Marc Botenga
Senaat Antoine Hermant
Kamer Sofie Merckx
Vlaams Parlement Jos D'Haese
Waals Parlement Germain Mugemangango
Parlement van de Franse Gemeenschap Alice Bernard
Brussels Parlement Françoise De Smedt
Ideologie en geschiedenis
Richting Radicaal-[3][4] of extreemlinks[5][6]
Ideologie Socialisme[2][7][8][9][10]
Communisme[2][7]
Marxisme[2][7][11]
Internationalisme[2][7]
Voormalige namen AMADA (1971-1979)
Verwante organisaties
Jongerenorganisatie Pioniers
RedFox
Comac
Vrouwenorganisatie Marianne
Europese fractie GUE/NGL[12]
Media
Ledenblad Solidair
Website www.pvda.be
Portaal  Portaalicoon   Politiek
België

De Partij van de Arbeid van België (PVDA), in het Frans Parti du Travail de Belgique (PTB), is een marxistische politieke partij in België. Het is de enige nationale, unitaire partij met federale verkozenen.[a] De partij wordt sinds 2021 voorgezeten door Raoul Hedebouw en telt 24.000 leden.[1]

De Partij van de Arbeid werd opgericht in 1979 als opvolger van de maoïstisch geïnspireerde beweging AMADA en bleef lange tijd klein. In 2008 trad Peter Mertens aan als voorzitter en nam de partij publiek afstand van het dogmatisme.[13] De vernieuwingsbeweging binnen de partij leidde in de daaropvolgende jaren tot een politieke doorbraak.[14] In 2014 won ze haar eerste zetels in gewestelijke en federale parlementen. Sinds 2019 is ze vertegenwoordigd in het Europees Parlement, de Kamer van volksvertegenwoordigers, de Senaat, het Waals Parlement, het Parlement van de Franse Gemeenschap, het Brussels Hoofdstedelijk Parlement, het Vlaams Parlement, 35 gemeenteraden en acht Antwerpse districtsraden. In het district Borgerhout en de gemeente Zelzate bestuurt de partij mee.

Volgens de statuten is de PVDA een "eigentijdse communistische partij" en streeft ze naar een "socialisme 2.0".[2][7] PVDA is de meest linkse partij met nationale vertegenwoordiging in België[15] en wordt soms als extreemlinks omschreven.[6] Speerpunten uit het partijprogramma zijn onder andere een minimumpensioen van 1500 euro netto, extra middelen voor de zorgsector, een vermogensbelasting voor de allerrijksten en een sociaal klimaatbeleid. De PVDA hecht veel belang aan de rol van vakbonden.

Het ledenblad van de PVDA is Solidair. Sinds 1971 is de partij initiatiefnemer van Geneeskunde voor het Volk (GVHV), een netwerk van 11 groepspraktijken voor gratis eerstelijnszorg. Sinds 2010 organiseren Solidair en GVHV het festival ManiFiesta.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Voorgeschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Alle Macht Aan De Arbeiders (AMADA) voor de geschiedenis van 1971 tot 1979.

1979–1999[bewerken | brontekst bewerken]

De dood van Mao Zedong in 1976 en de economische politiek in China onder leiding van Deng Xiaoping dompelde links in het algemeen en het communisme in het bijzonder in een existentiële crisis. De leiding van AMADA stichtte op 4 november 1979 de Partij van de Arbeid, een klassiek ogende communistische partij. Op het stichtingscongres in het Rogiercentrum in Brussel waren 4000 aanwezigen. Er werden nieuwe statuten aangenomen waarin het marxisme-leninisme, het denken van Mao Zedong en leninistische organisatieprincipes zoals democratisch centralisme centraal stonden. De partij wilde komaf maken met met dogmatisme en sektarisme en wilde het open debat bevorderen. De interne structuur werd opener en de partij ging zich sterk inzetten op vakbondswerk. De partijleiding besloot een partijblad te maken, Konkreet/Concret, dat in 1982 Solidair/Solidaire zou worden. Het partijprogramma van de PVDA bevatte een luik over het socialisme en een luik met een minimumprogramma voor sociale vooruitgang, democratie en vrede. De partij pleitte onder andere voor de nationalisering van de economische sleutelsectoren.[16][17]

Op een tweede congres in 1983 wilde de leiding de partij behoeden voor het lot dat andere communistische partijen op dat ogenblik ondergingen: neergang en ideologische afzwakking. Ze bevestigde opnieuw haar uitgangspunten en consolideerde de kern van de organisatie, maar maakte zo weer een einde aan de open cultuur.[16] In de internationale politiek hield ze vast aan de maoïstische driewereldentheorie, die stelde dat de sociaal-imperialistische Sovjetunie een even gevaarlijke grootmacht was als de Verenigde Staten, een analyse die de partij later als fout en sektarisch bestempelde.[18] In 1984 kocht de partij met de financiële steun van leden en sympathisanten haar hoofdkwartier aan de Maurice Lemonnierlaan in Brussel.[19]

In de jaren 80 nam PVDA deel aan de vredesbeweging en kantte ze zich tegen de wapenwedloop en de plaatsing van raketten. De partij zette zich ook in tegen de sluitingsplannen voor de Limburgse steenkoolmijnen.[16] PVDA-militanten waren actief in de strijdbastions van de Cockerill Yards in Hoboken, de Boelwerf in Temse, de Waalse staalindustrie en de Limburgse mijnen.[20] Op een derde congres in 1988 maakte de partij de balans op van de strijdbewegingen van het voorgaande decennium.[21]

De partij kon zich tegen midden jaren 80 consolideren als de belangrijkste radicaal-linkse partij van het land.[16] Ze nam deel aan verkiezingen, maar zonder succes. Enkel bij lokale verkiezingen in plaatsen als Antwerpen, Herstal, Zelzate en Genk haalde ze zetels. In 1985 verdwenen de laatste KP'ers uit het parlement, maar de PVDA raakte niet voorbij 0,7% nationaal en 2,8% in het arrondissement Antwerpen.[21]

Eind jaren 80 begon de houding over de socialistische staten in het buitenland te veranderen. De PVDA ging genuanceerder kijken naar de Sovjetunie en het Oostblok. Het aantreden van Gorbatsjov leek kansen te bieden voor de Sovjetunie, terwijl de PVDA China zag afwijken van het socialisme. De opstanden in Oost-Europa zag de partij als contrarevoluties, ook al had ze kritiek op de regimes, die men revisionisme verweet. Daarmee maakte de partij een heel andere analyse dan de Kommunistische Partij van België en de trotskisten, die de opstanden toejuichten.[22] Deze gebeurtenissen, en daarboven de goedkeuring van het neerslaan van het Tiananmenprotest en de verdediging van het regime van Ceaușescu, zorgden voor een crisis binnen de partij, waardoor verschillende kaders de partij verlieten.[22]

Aan deze houding kwam langzaam verandering in de loop van de jaren 90. Toenmalig partijvoorzitter Ludo Martens verbleef sinds 1997 voornamelijk in Congo en de partijleiding werd waargenomen door algemeen secretaris Nadine Rosa-Rosso.

Jaren 2000: vernieuwing[bewerken | brontekst bewerken]

PVDA-poster in Brussel (2008)

Tijdens de Belgische gemeente-, districts- en provincieraadsverkiezingen in 2000 werden twee zetels gewonnen in Zelzate (Oost-Vlaanderen) en twee in Herstal (Luik). In Hoboken, waar de partij ooit haar eerste gemeenteraadszetels veroverde, kwam huisarts Mie Branders in de districtsraad zetelen.

In 2003 telde de partij 800 leden in een 80-tal afdelingen.[23] Bij de federale verkiezingen van dat jaar vormde de PVDA met de Arabisch-Europese Liga (AEL) van Dyab Abou Jahjah en enkele onafhankelijken het kartel Resist.[24] Zowel voor Kamer als Senaat haalde het kartel minder stemmen dan de PVDA in bij de federale verkiezingen van 1999. Het luidde een crisis in binnen de partij, waarbij onder andere algemeen secretaris Nadine Rosa-Rossa bekritiseerd werd. Later zei Peter Mertens over de periode: "Het was vernieuwen of afsterven."[25] In 2004 werd Mertens verkozen tot het dagelijks bestuur en begon de partij met een vernieuwingsoperatie.[26]

Tijdens de Europese en Vlaamse verkiezingen van 2004 haalde de PVDA opnieuw gemiddeld ongeveer 1% van de stemmen, met enkele lokale uitschieters. De nummer één op de Europese lijst van de PVDA+ (zo genoemd omdat ook niet-leden van de PVDA op de lijst mochten staan) was dr. Kris Merckx. Andere bekenden op de lijst waren acteur Dirk Tuypens en mediafiguur Jonas Geirnaert (bekend van Neveneffecten).

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 groeide de PVDA in Zelzate tot 21,67% (+8,9%). De partij veroverde daarmee 6 van de 23 zetels, maar kwam niet in de meerderheid. Ook in de stad Antwerpen ging de PVDA vooruit. In de districtsraad van Hoboken won de partij er één zetel bij (8,27% van de stemmen), waardoor ze op de wip zat voor een brede coalitie die het Vlaams Belang uit het districtsbestuur kon houden. Ook in het district Deurne haalde de PVDA met 4,43% een zetel. In de Limburgse gemeente Lommel haalde Staf Hendrickx - arts bij Geneeskunde voor het Volk - zijn zetel op een eenheidslijst. Tevens in Genk keerde de partij na enkele legislaturen terug in de gemeenteraad. Over heel het land behaalde de PVDA/PTB 16 zetels: een verdrievoudiging van het resultaat uit 2000. Bij de federale verkiezingen van 2007, voor de federale Kamer en Senaat, haalde de PVDA in Vlaanderen voor de Kamer 0,9% en voor de Senaat 0,8%.

In 2007 begon het vernieuwingscongres van de PVDA, waaraan 460 afgevaardigden deelnamen. Op de slotdag, op 2 maart 2008, werd Peter Mertens verkozen als opvolger van partijvoorzitter Ludo Martens, die met gezondheidsproblemen kampte.[27] Na afloop van het congres zwoer de partij het stalinisme en maoïsme definitief af, nam ze afstand van autoritaire regimes, en verklaarde Mertens dat de partij het "belerende vingertje" en de "grote theorieën" achterwege zou laten.[26][28] Volgens Mertens zou de partij voortaan vertrekken vanuit de concrete problemen van de mensen, waarbij het werk van Dirk Van Duppen rond het kiwimodel als voorbeeld moest dienen.[29] De partij zette ook in op de uitbouw van een sterke studiedienst.[30][31] Marx en diens kritiek op het kapitalisme bleven wel de inspiratiebron voor de partij.[29] Tussen 2003 en 2008 was het ledenaantal van de partij gestegen van 800 naar 2800 en telde ze 120 actieve groepen.[23]

In 2009 riep de Antwerpse afdeling van de KP (ondertussen omgevormd tot een denktank) op om voor Peter Mertens te stemmen met het argument de linkse progressieve stemmen niet te verdelen. Dit standpunt – dat zowel op de website als in Agora (het tijdschrift van de partij) – werd ingenomen betekende een breuk met het verleden waarin beide partijen een verkrampte houding ten overstaan van elkaar hadden.[32] Dat jaar behaalde de PVDA zowel bij de Vlaamse regionale verkiezingen als bij de Europese verkiezingen (in het Nederlandstalig Kiescollege) 1% van de stemmen, wat ongeveer evenveel was als de SLP van Geert Lambert. Daarbij werden de hoogste scores opgetekend in de steden Antwerpen (2,5%), Gent (1,8%) en Genk (3%). In het Oost-Vlaamse kanton Assenede, waar de gemeente Zelzate deel van uitmaakt, werd 6,7% behaald. In West-Vlaanderen presteerde de partij het zwakst (0,7%). De PVDA slaagde erin om het aantal stemmen met 40% te vermeerderen in vergelijking met de regionale verkiezingen van 2004. In het Franstalige landsgedeelte waren er hoge scores in de kantons Herstal (7,8%), Seraing (4,2%), Luik (2,6%) en La Louvière (3,9%).

Ook bij de federale verkiezingen van 2010 boekte de PVDA een kleine winst en groeide in Vlaanderen naar 1,3% (+0,4) van de stemmen voor de Kamer en naar 1,4% (+0,5) voor de Senaat. Vooral in de grote steden werd vooruitgang geboekt met onder meer hoge scores in het kanton Antwerpen (4,1%) en Luik (4,2%). De hoogste scores werden behaald in de kantons Herstal (9,8%), Assenede (7,5%) en Seraing (7,3%), plaatsen waar de PVDA traditioneel sterk staat.

Met oog op het aanspreken van een breder publiek organiseert de PVDA sinds 2010 via het partijblad Solidair samen met Geneeskunde voor het Volk het jaarlijks festival ManiFiesta.

Jaren 2010: electoraal succes[bewerken | brontekst bewerken]

Lokale verkiezingen 2012[bewerken | brontekst bewerken]

Bij de gemeente-, districts- en provincieraadsverkiezingen van 14 oktober 2012 kwam de PVDA op in 42 districten en gemeenten. Ten aanzien van de lokale verkiezingen van 2006 waren dit vijftien lijsten meer. Ook kwam ze op in alle Belgische provincies. Voorzitter Peter Mertens hoopte om de bestaande zetels te behouden en door te breken in drie grote steden: Antwerpen,[33] Luik[34] en Molenbeek.[35] De PVDA slaagde uiteindelijk ook in haar opzet: in Antwerpen behaalde de lijst PVDA+ uiteindelijk vier zetels, in Luik twee zetels en in Molenbeek één zetel. Ook elders werd winst geboekt en de partij steeg uiteindelijk van vijftien verkozenen in 2006 naar 52 verkozenen in 2012 (31 gemeenteraadsleden, vier provincieraadsleden en zeventien districtsraadsleden). Door een bestuursakkoord tussen het plaatselijk sp.a-Groen-kartel, een onafhankelijke en de PVDA in het district Borgerhout kreeg de PVDA haar eerste schepen ooit: daar werd Zohra Othman schepen van Jeugd, Diversiteit en Samenlevingsopbouw.[36] Op 27 februari 2013 werd Antwerps gemeenteraadslid Frank Hosteaux dan weer geschrapt uit de gemeenteraadsfractie van de PVDA. Hij zou uit de partij zijn gezet na een aanslepend conflict met de partijtop, die hem verweet dat hij te ver afweek van de partijlijn.[37] Hosteaux, die in januari 2011 de overstap maakte van de sp.a naar de PVDA,[38] zou tot het einde van zijn mandaat zetelen als onafhankelijk gemeenteraadslid.[37] Op 22 september 2014 nam Hosteaux evenwel ontslag uit de Antwerpse gemeenteraad. Dirk Van Duppen, opnieuw een dokter en tot dan OCMW-raadslid, nam zijn plaats in.[39]

Verkiezingen 2014[bewerken | brontekst bewerken]

In de aanloop naar de Europese, federale en regionale verkiezingen van 25 mei 2014 flirtte de partij in verschillende kieskringen met de kiesdrempel tijdens de peilingen. Tal van bekende Vlamingen en vakbondsmensen spraken hun steun uit voor de partij onder de slogan 'Ik versterk links!', waaronder Ben Rottiers, An Nelissen, Warre Borgmans, Rachida Lamrabet, Eric Baranyanka, Bülent Öztürk, Rachida Ahali, Robbe De Hert, Kris De Smet, Nigel Williams, Deborah Ostrega, Jan Blommaert, Dirk Tuypens en Mong Rosseel.[40][41][42] LSP,[43] SAP en Rood![44] dienden geen eigen lijsten in en steunden in meer of mindere mate de PVDA. Voor de Brusselse verkiezingen ging de partij een lijstverbinding aan met de Piratenpartij, BUB en Pro Bruxsel.[45] De partij werd niet opgenomen in de stemtests van onder andere de openbare oproep.[46]

In 2014 werd Raoul Hedebouw samen met Marco Van Hees verkozen tot de Kamer van volksvertegenwoordigers

In de federale verkiezingen klom de partij voor het eerst over de kiesdrempel in de kieskringen Luik en Henegouwen, waar respectievelijk Raoul Hedebouw en Marco Van Hees tot de Kamer werden verkozen. Bij de Waalse verkiezingen behaalde ze 5,76% in heel Wallonië en won ze twee verkozenen in Luik. In de kieskring Antwerpen bleef de partij onder de kiesdrempel, met 3,88% (Vlaams) en 4,52% (federaal). In het Brussels Hoofdstedelijk Parlement werden vier zetels binnengehaald. Over de provinciegrenzen heen kreeg de partij in Wallonië 117.882 (5,76%) stemmen in de Waalse verkiezingen, 106.114 (2,53%) in de Vlaamse verkiezingen en 15.777 (3,86%) in de Brusselse verkiezingen. Voor de federale verkiezingen stemden 251.276 (3,7%) Belgen voor de partij.

Medio juni 2014 diende de PVDA een verzoekschrift in bij de Raad van State tegen de berekeningswijze van de senaat waardoor ze geen recht heeft op een deelstaatsenator. De partij meende – op basis van het principe van de evenredige vertegenwoordiging – recht te hebben op de zevende senaatszetel aangezien ze in Wallonië en Brussel samen 133.659 stemmen (5,44%) behaalde, wat 40.000 stemmen meer is dan de 91.513 waarmee deze zetel werd toegewezen aan de MR. Tevens ging ze in beroep bij het Parlement van de Franse Gemeenschap om een van de 19 Brusselse zetels te krijgen waar de PVDA recht op meende te hebben.[47][48]

In 2015 organiseerde de partij haar Solidariteitscongres, waarop de vernieuwingsbeweging werd voortgezet en Mertens werd herverkozen als voorzitter. In 2015 telde de partij 8500 leden en 280 afdelingen.[23]

In mei 2016 diende de partij, samen met de consumentenorganisatie Test-Aankoop,[49] een verzoekschrift in bij Grondwettelijk Hof om de afschaffing van de Vlaamse Heffing Elektriciteitsafname, de zogenaamde Turteltaks, te eisen op basis van het principe ‘non bis in idem’ (je kan hetzelfde object niet tweemaal belasten).[50] Op 22 juni 2017 werden de eisers in het gelijk gesteld: de Turteltaks was onwettig.[51]

Lokale verkiezingen 2018[bewerken | brontekst bewerken]

In 2016 stelde de partij zich tot doel om door te breken in de centrumsteden bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.[52][53] Volgens peilingen kon de partij in alle landsgedeelten doorbreken.[54] In onder andere Antwerpen, Brussel, Charleroi, Genk, Gent, Luik en Zelzate organiseerde ze vooraf een bevraging onder de bevolking, die ze vervolgens gebruikte om het lokale kiesprogramma op te stellen.[55][56] De partij schoof onder andere armoede en betaalbaar wonen naar voren als verkiezingsthema's. Bij de verkiezingen van 14 oktober 2018 kwam PVDA op in 61 steden en gemeenten, alle 9 districten van Antwerpen en alle provincies.[57]

PVDA won 18 verkozenen in Vlaanderen, 75 in Wallonië en 36 in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In de districtsraden van Antwerpen haalden ze 17 zetels binnen. In verschillende gemeenten groeide het stemmenaantal sterk en werd de uitslag omschreven als een "succes" of "doorbraak".[58][59] Elders werd wel groei opgetekend, maar bleef het resultaat onder de kiesdrempel of onder de eigen verwachtingen.[52][60]

Na de verkiezingen kondigden PVDA, Groen en sp.a aan de bestaande coalitie in Borgerhout verder te zetten.[61][62] In Zelzate bereikten PVDA en sp.a in november een bestuursakkoord.[63] Daarmee staat de partij sinds januari 2019 voor het eerst mee aan het bestuur van een Vlaamse gemeente. Politieke tegenstanders reageerden dat daarmee het cordon sanitaire werd geschonden, hoewel het cordon in het leven werd geroepen tegen het Vlaams Blok.[64] Op een aantal andere plaatsen, zoals Charleroi, Luik, Molenbeek en Herstal, waren er vergeefse coalitiegesprekken met de PS of Ecolo.[63]

Verkiezingen 2019[bewerken | brontekst bewerken]

Tussen de lokale verkiezingen van 2018 en de regionale, federale en Europese verkiezingen van 26 mei 2019 peilde de partij gemiddeld 9 à 11% nationaal.[65] In de kiescampagne zette de partij sterk in op Facebookadvertenties.[66] De PVDA was een van de eerste die politieke steun gaf aan de klimaatacties van scholieren begin 2019. Ze maakte van de klimaatproblematiek een centraal thema in de kiescampagne en pleitte voor een sociale klimaatrevolutie, die ambitieus is en de kosten niet afwentelt op de werkende klasse.[67] Meer dan 100 bekende Vlamingen ondertekenden een stemoproep voor Peter Mertens.[68]

De verkiezingen van 2019 waren een historische[69] overwinning[70] voor de PVDA, die in grote delen van het land boven de kiesdrempel belandde. Nationaal, voor de Kamer, behaalde ze 8,62%, een stijging van 4,89 procentpunt ten opzichte van 2014. Daarmee won ze 3 verkozenen uit Vlaanderen (waaronder voorzitter Peter Mertens), 2 uit Brussel en 7 uit Wallonië. Het resultaat gaf de partij tevens recht op 5 zetels in de Senaat. Voor het Vlaams Parlement haalde ze 5,32% (4 zetels), voor het Waals Parlement 13,68% (10 zetels) en voor het Brussels Parlement 13,47% (11 zetels). Voor de Europese verkiezingen nam de partij deel aan zowel het Nederlands als het Frans kiescollege. In het Nederlands kiescollege bleef ze met 4,95% net onder de kiesdrempel, in het Frans kiescollege behaalde ze met 14,59% haar eerste verkozene in het Europees Parlement. Naar aanleiding van deze doorbraak beschreef het Amerikaanse linkse tijdschrift Jacobin de PVDA als "een van de meest dynamische krachten van Europees links."[71]

Terwijl de onderhandelingen voor een nieuwe regering nog liepen keurde het federaal parlement op 24 oktober 2019 een amendement van PVDA op de voorlopige kredieten goed.[72] Het voorstel werd mee goedgekeurd door de oppositiepartijen waaronder het Vlaams Belang. Het amendement maakte 402 miljoen euro vrij per jaar voor extra aanwervingen, goed voor circa 4500 extra jobs in 2020, hoofdzakelijk nieuwe aanwervingen van verpleeg- en zorgkundigen maar ook verlengingen van contracten van beperkte duur. De partij pleitte daarop voor een jaarlijkse verhoging van het budget. De FOD Volksgezondheid zegt ook dat de cijfers met de nodige omzichtigheid bekeken moeten worden. Ze vloeien voort uit de rapportering van de ziekenhuizen zelf, en die was niet altijd even consistent.[73]

Ideologie[bewerken | brontekst bewerken]

De PVDA is een linkse partij en volgens een uitgebreid academisch onderzoek naar politieke partijen in West-Europa[74] de meest linkse van de Belgische partijen met nationale verkozenen. Gemeten aan de hand van kiesprogramma's is de PVDA beduidend linkser dan PS, Vooruit, Ecolo en Groen, die worden aangeduid als centrumlinks. Op socio-culturele thema's is de PVDA volgens dit onderzoek ongeveer even progressief als Vooruit en Groen in Vlaanderen.

Programma[bewerken | brontekst bewerken]

PVDA-kopstukken op een betoging tegen de loonnormwet in 2021
PVDA protesteert tegen de stijgende levensduurte en pleit voor een miljonairstaks op een 1 mei-optocht in 2022

Voor de regionale en federale verkiezingen van 2019 bracht de PVDA een programma uit waarin ze een "veranderingsplan" naar voren schoof, met de nadruk op eerlijke belastingen, sociale vooruitgang en klimaat.[75] Voorname sociale programmapunten van de partij zijn de afschaffing van de loonnormwet, een voltijdse 30-urenweek mogelijk maken, gratis naar de huisarts, afschaffen van ereloonsupplementen, invoeren van het kiwimodel, de wettelijke pensioenleeftijd terugbrengen naar 65 jaar, een minimumpensioen van 1500 euro netto, en leefloon en uitkeringen optrekken tot boven de Europese armoedegrens.

Als deel van haar plan voor een sociale klimaatrevolutie pleit de partij onder andere voor één minister van klimaat, bindende normen voor de grote industrie, een klimaatinvesteringsbank en gratis openbaar vervoer. PVDA vraagt een verlaging van de btw op energie van 21% naar 6% en wil de sector nationaliseren. Ze wil woninghuur begrenzen en investeren in meer sociale woningen.

Op het vlak van fiscaliteit zijn voorname programmapunten een miljonairstaks, een vermogenskadaster, een beleid gericht tegen belastingsparadijzen, een Tobintaks en een progressieve hervorming van de personenbelasting in de plaats van bijkomende indirecte belastingen.

Een deel van het programma staat in het teken van het afschaffen van politieke privileges en het versterken van de democratie. Zo wil ze bindende burgerreferenda en stemrecht vanaf 16 jaar. De partij neemt het op voor vakbondsrechten en democratie op de werkvloer. Ze heeft een traditie van antifascistische strijd en verzet zich tegen racisme, seksisme en andere vormen van discriminatie. De PVDA is een unitaire partij die naar eenheid op Belgisch niveau streeft; daarvoor wil ze de sociale zekerheid volledig op het federale niveau houden.

Internationaal wil de partij meer Europese samenwerking, onder andere voor klimaatinvesteringen, openbare diensten en arbeidsrechten, en verwerpt ze de Europese begrotingsregels. Ze ijvert voor een duurzaam handelsbeleid dat multinationals niet langer de vrije hand geeft. Een belangrijke pijler van het programma is vredespolitiek: ze wil actief op vrede aansturen en geen steun geven aan aanval of bewapening, ze wil een kernwapenvrije wereld, ze wil dat België zich terugtrekt uit de NAVO en ze ijvert voor een einde aan de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden.

Organisatie[bewerken | brontekst bewerken]

Lidmaatschap en lidgelden[bewerken | brontekst bewerken]

De partij telt 24.000 leden (2021).[1]

De Partij van de Arbeid hanteert verschillende niveaus van lidmaatschap. Er zijn raadgevende leden, groepsleden en militanten. Een raadgevend lid betaalt een jaarlijks lidgeld (20 euro in 2021) en kan deelnemen aan algemene ledenvergaderingen. Groepsleden betalen een maandelijks lidgeld (5 euro per maand in 2022) en nemen regelmatig deel aan de bijeenkomsten van een basisgroep. Militanten zijn leden die een groot engagement opnemen in de partijwerking. Ze volgen een opleidingscyclus en leven bepaalde financiële regels na. De lidgelden stijgen dus naarmate een lid meer verantwoordelijkheid opneemt in de partij, dit als een soort "firewall tegen arrivisten". PVDA-mandatarissen dragen daarnaast hun zitpenningen of een deel van hun wedde af; ze worden verwacht te blijven leven op het niveau dat ze voordien hadden.[2][76]

Organisatievormen en bestuursorganen[bewerken | brontekst bewerken]

PVDA beschouwt haar basisgroepen als "de basiseenheid van de partij". Ze worden lokaal georganiseerd (in een wijk, gemeente of streek), in een bedrijf of rond een bepaalde thematiek. Elke basisgroep heeft een verkozen voorzitter. Vanuit basisgroepen kunnen algemene ledenvergaderingen georganiseerd worden, waarop alle leden van een bepaald bedrijf of gebied worden uitgenodigd.[2]

Minstens een keer om de 5 jaar wordt een statutair congres georganiseerd. De laatste congressen vonden plaats in 2008, 2015 en 2021. Daarop bepalen afgevaardigden van de basisgroepen en militantenkernen het partijprogramma en de partijstatuten. Ze kiezen de Nationale Raad en een voorzitter ervan, die tevens partijvoorzitter is. De Nationale Raad is belast is met de leiding van de partij tussen de congressen. De raad kiest uit zijn leden een ondervoorzitter en nationaal secretaris. De raad verkiest ook het Partijbureau, dat de partij leidt tussen de zittingen van de Nationale Raad. Het Partijbureau wordt voorbereid door het Dagelijks Bestuur, dat eveneens gekozen wordt door de Nationale Raad.[2]

Jaar Congres
1979 Stichtingscongres
1983 Tweede Congres
1988 Syndicaal Congres
1991 Vierde Congres
1995 Vijfde Congres
1998 Zesde Congres
2001 Zevende Congres
2008 Vernieuwingscongres[77]
2015 Solidariteitscongres[78]
2021 Eenheidscongres
Peter Mertens was partijvoorzitter van 2008 tot 2021.

De huidige voorzitter is Raoul Hedebouw, die tijdens het Eenheidscongres in 2021 werd gekozen als opvolger van Peter Mertens. Mertens is sindsdien algemeen secretaris van de partij. Het hoofdkantoor is gevestigd in de Maurice Lemonnierlaan 171 te Brussel.

Voorzitter Periode Opmerkingen
Ludo Martens 4 november 1979 – 2 maart 2008
Peter Mertens 2 maart 2008 – 5 december 2021 Verkozen op 2 maart 2008, herkozen op 13 juni 2015.
Raoul Hedebouw 5 december 2021 – heden Verkozen op 5 december 2021.

De interne werking van de PVDA verloopt volgens het principe van het democratisch centralisme.[2][7][79] Volgens de statuten wordt hieronder verstaan dat alle leidende organen en functies worden verkozen, dat er ruimte is voor interne discussie, dat na debat beslissingen democratisch worden genomen door consensus of een gewone meerderheid, dat de minderheid zich neerlegt bij de meerderheid, en dat beslissingen van hogere organen bindend zijn voor de hele organisatie.[2][7]

Communicatie[bewerken | brontekst bewerken]

Solidair is het ledenblad van de partij. Het verschijnt tweemaandelijks en wordt verdeeld aan alle groepsleden en leden die erop intekenen. Er is een online luik, solidair.org in het Nederlands en solidaire.org in het Frans, waarop dagelijks artikels worden gepubliceerd. Huidig hoofdredacteur is Michaël Verbauwhede, die Han Soete opvolgde.

Nevenorganisaties[bewerken | brontekst bewerken]

Voor kinderen tot 16 jaar zijn er de Pioniers, voor jongeren van 14 tot 18 jaar is er RedFox en voor studenten en jongeren tot 30 jaar is er Comac. De vrouwenbeweging van de partij is actief onder de naam Marianne.

Symbolen[bewerken | brontekst bewerken]

In 2015 werd het partijlogo vastgelegd als een "eigenzinnige ster met een pijl naar links".[2] Tijdens de verkiezingscampagne van 2018 werd er een variant in gebruik genomen met een sterretje in een hartje.[80] Op het partijcongres van 2021 werd een aangepast logo voorgesteld, dat niet langer wordt vastgelegd in de statuten. Rood is de kleur van de PVDA. Het partijlied is De Internationale, een strijdlied uit de arbeidersbeweging.[7]

Verkiezingsresultaten[bewerken | brontekst bewerken]

Europese verkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Jaar Stemmen Percentage Zetels
1984 43.637 0,76%
0 / 24
1989 29.778 Gedaald 0,50%
0 / 24
Steady2.svg 0
1994 59.270 Gestegen 0,99%
0 / 25
Steady2.svg 0
1999 21.966 Gedaald 0,35%
0 / 25
Steady2.svg 0
2004 44.452 Gestegen 0,68%
0 / 24
Steady2.svg 0
2009 68.540 Gestegen 1,04%
0 / 22
Steady2.svg 0
2014 235.092 Gestegen 3,51%
0 / 21
Steady2.svg 0
2019 566.274 Gestegen 8,42%
1 / 21
Gestegen 1

Federale verkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Kamer Senaat
Jaar Stemmen Percentage Zetels Jaar Stemmen Percentage Zetels
1981 45.804 0,76%
0 / 150
1981 49.577 0,83%
0 / 184
1985 46.034 Steady2.svg 0,76%
0 / 150
Steady2.svg 0 1985 44.799 Gedaald 0,75%
0 / 184
Steady2.svg 0
1987 45.218 Gedaald 0,74%
0 / 150
Steady2.svg 0 1987 43.386 Gedaald 0,71%
0 / 184
Steady2.svg 0
1991 30.491 Gedaald 0,49%
0 / 150
Steady2.svg 0 1991 31.754 Gedaald 0,52%
0 / 184
Steady2.svg 0
1995 37.099 Gestegen 0,61%
0 / 150
Steady2.svg 0 1995 38.274 Gestegen 0,64%
0 / 73
Steady2.svg 0
1999 33.336 Gedaald 0,54%
0 / 150
Steady2.svg 0 1999 35.493 Gedaald 0,57%
0 / 74
Steady2.svg 0
2003 30.884 Gedaald 0,47%
0 / 150
Steady2.svg 0 2003 36.303 Gedaald 0,55%
0 / 74
Steady2.svg 0
2007 56.167 Gestegen 0,84%
0 / 150
Steady2.svg 0 2007 54.807 Gestegen 0,82%
0 / 74
Steady2.svg 0
2010 101.088 Gestegen 1,55%
0 / 150
Steady2.svg 0 2010 105.060 Gestegen 1,62%
0 / 74
Steady2.svg 0
2014 251.276 Gestegen 3,72%
2 / 150
Gestegen 2 2014 Rechtstreekse
verkiezing
afgeschaft
0 / 60
Steady2.svg 0
2019 584.621 Gestegen 8,62%
12 / 150
Gestegen 10 2019
5 / 60
Gestegen 5

Vlaamse verkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Jaar Stemmen Percentage Zetels
1995 21.785 0,58%
0 / 124
1999 24.162 Gestegen 0,61%
0 / 124
Steady2.svg 0
2004 22.874 Gedaald 0,56%
0 / 124
Steady2.svg 0
2009 42.849 Gestegen 1,04%
0 / 124
Steady2.svg 0
2014 106.114 Gestegen 2,53%
0 / 124
Steady2.svg 0
2019 225.593 Gestegen 5,32%
4 / 124
Gestegen 4

Waalse verkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Jaar Stemmen Percentage Zetels
1995 12.726 0,67%
0 / 75
1999 9.408 Gedaald 0,49%
0 / 75
Steady2.svg 0
2004 12.216 Gestegen 0,62%
0 / 75
Steady2.svg 0
2009 24.875 Gestegen 1,24%
0 / 75
Steady2.svg 0
2014 117.896 Gestegen 5,76%
2 / 75
Gestegen 2
2019 278.343 Gestegen 13,68%
10 / 75
Gestegen 8

Brusselse gewestverkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Jaar Stemmen Percentage Zetels
1995 2.052 0,50%
0 / 75
1999 1.760 Gedaald 0,41%
0 / 75
Steady2.svg 0
2004 2.221 Gestegen 0,60%
0 / 89
Steady2.svg 0
2009 4.038 Gestegen 0,90%
0 / 89
Steady2.svg 0
2014 15.782 Gestegen 3,86%
4 / 89
Gestegen 4
2019 52.297 Gestegen 13,47%
10 / 89
Gestegen 6

Provincieraadsverkiezingen[bewerken | brontekst bewerken]

Jaar Stemmen Percentage Zetels
Resultaten onbekend
2012 138.969 2,56%
4 / 574
Gestegen 4
2018 334.050 Gestegen 5,38%
11 / 383
Gestegen 11

Politieke mandaten[bewerken | brontekst bewerken]

Europees Parlement[bewerken | brontekst bewerken]

Kamer van volksvertegenwoordigers[bewerken | brontekst bewerken]

Senaat[bewerken | brontekst bewerken]

Vlaams Parlement[bewerken | brontekst bewerken]

Waals Parlement[bewerken | brontekst bewerken]

Brussels Hoofdstedelijk Parlement[bewerken | brontekst bewerken]

Parlement van de Franse Gemeenschap[bewerken | brontekst bewerken]

Provincieraden[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeente- en districtsraden[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de Belgische lokale verkiezingen 2018 zetelen er PVDA-verkozenen in onderstaande gemeente- en districtsraden:

Kritiek[bewerken | brontekst bewerken]

Politieke tegenstanders, meer bepaald in Gent en Antwerpen, hebben de PVDA de "Partij Van De Auto" genoemd.[81][82] Op 17 februari 2020 stemde de PVDA tegen de uitbreiding van de lage-emissiezone in Gent.[83][84] In Luik verzet de PVDA zich tegen het bestraffen van foutparkeerders en in Schaarbeek tegen betalend parkeren.[85] De partij benadrukt dat haar beleid zich vooral op openbaar vervoer richt, maar dat ingrepen zoals het betalend parkeren en de kilometertaks in de praktijk alleen de werkende klasse treffen, terwijl een doeltreffend klimaatbeleid zich op structurele maatregelen zou moeten richten. De partij wijst erop dat de maatregelen zinloos zijn zolang er geen sterke alternatieven bestaan voor autogebruik.[86][87]

De partij werd beschuldigd van antisemitisme door Hervé Hasquin (Université libre de Bruxelles) in 2014,[88] door Marc Loewenstein (DéFI) in 2018[89][90] en door Michael Freilich (N-VA) in 2020. De partij ontkent die aantijgingen en wijst erop dat ze net een traditie heeft in antifascisme en de strijd tegen het antisemitisme.[91][92][93] Volgens Europees onderzoek uit 2021 hebben PVDA-kiezers significant minder vaak antisemitische vooroordelen dan gemiddeld.[94]

Bij de inval van het Russische leger in Oekraïne op 24 februari 2022 oogstte de Partij van de Arbeid kritiek nadat ze zich zowel in de Kamer, in het Vlaams Parlement en enkele dagen later ook in het Europees Parlement onthield bij resoluties die de agressie door de Russische president Vladimir Poetin veroordeelden.[95][96] De partij veroordeelde de Russische invasie, maar stoort zich evenzeer aan de rol van het Westen en de NAVO, die volgens de PVDA de escalatie van het conflict zouden aanwakkeren.[97] "We passen voor een nieuwe Koude Oorlogslogica, ook al krijgen we de wind van voren," verklaarde oud-PVDA-voorzitter Peter Mertens eerder.

Bekende (ex-)leden[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Partij van de Arbeid van België van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.