Apeldoorn (stad)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||
Apeldoorn (
uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Apeldoorne) is de grootste stad op de Veluwe in de Nederlandse provincie Gelderland. Apeldoorn is de hoofdplaats van de gemeente Apeldoorn. Het is de twaalfde stad van Nederland. De stad heeft 136.208 inwoners (per 1 januari 2008), die Apeldoorners[1] worden genoemd. Apeldoorn ontwikkelde zich pas in de laatste honderd jaar tot een van de grootste steden van het land en heeft nooit stadsrechten gehad.
De stad vervult een centrumfunctie in de stedelijke agglomeratie met Deventer en Zutphen die bekend staat als de Stedendriehoek en circa 470.000 inwoners telt. Met meer dan 80.000 arbeidsplaatsen is Apeldoorn bovendien een van de belangrijkste werkgelegenheidscentra in Oost-Nederland.
Apeldoorn staat tegenwoordig bekend om zijn stadsparken en zijn 'groene' karakter. Kenmerkend is de Apeldoornse huisjes-structuur, met veel monumentale en vrijstaande woningen en relatief weinig hoogbouw. Door de bouw van de nieuwbouwwijken Zonnehoeve en Zuidbroek zal het inwoneraantal in de komende jaren stijgen naar ongeveer 170.000 inwoners.
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
De geschiedenis van Apeldoorn begint ongeveer in 792, toen het als "villa ut marca Appoldro" werd genoemd in een schenkingsacte. In die tijd was het nog niet meer dan een paar huizen. Aan het eind van de 16e eeuw kwam de productie van papier op gang en groeide Apeldoorn snel. Aan de Grift (een beekje dat tegenwoordig ook weer door het centrum kabbelt) werden de eerste papiermolens neergezet. Tot aan 1800 was deze industrie erg belangrijk voor Apeldoorn, waarna hij van betekenis afnam en zowat verdween, op enkele grote papierfabrieken na. Andere molens werden wasserijen.
Zeer belangrijk voor de groei van Apeldoorn was dat de familie van Oranje zich er vestigde. In 1684 kocht Stadhouder Willem III huis Het Loo, omdat het centraal in een groot jachtgebied lag. In vervolg op andere paleizen, en met name die van Versailles, wilde hij echter ook in Apeldoorn een paleis van formaat en de fonteinen moesten ook hoger spuiten dan die van Versailles, wat ook gelukt is. Ook Koningin Wilhelmina heeft nog gewoond op Paleis het Loo.
In 1869 was het Apeldoorns kanaal klaar, waardoor kleine binnenschepen Apeldoorn konden bereiken. In 1962 en 1972 werden het zuidelijk en het noordelijk deel van dit kanaal weer gesloten.
Vervolgens werd Apeldoorn in 1876 aangesloten op het landelijk spoorwegnet en had het ook een spoorwegstation met koninklijke wachtruimte. Dit alles zorgde voor toenemende bedrijvigheid in de regio. In deze periode ontwikkelde Apeldoorn zich steeds meer van dorp naar stad, in 1940 had Apeldoorn 74.447 inwoners, ongeveer de helft van wat het nu is.
In 1943 werden alle patiënten en een deel van het personeel van het Apeldoornsche Bosch, een Joods psychiatrisch ziekenhuis, vanuit Apeldoorn naar het concentratiekamp Auschwitz gedeporteerd en daar vermoord.
In de jaren zestig vestigden zich rijksdiensten (Belastingdienst, Domeinen, Kadaster) in Apeldoorn en daarmee ook vele andere bedrijven. Het aantal inwoners groeide weer snel, hele nieuwbouwwijken moesten uit de grond worden gestampt. Zo zijn in de jaren '60 en '70 van de vorige eeuw de wijken De Maten (30.000 inwoners) en Zevenhuizen (22.000 inwoners) gebouwd. Zevenhuizen bezit de eerste echte hoogbouwwoningen van Apeldoorn.
[bewerk] Bezienswaardigheden
Tegenwoordig is Apeldoorn vooral bekend door de reclames van Centraal Beheer ("even Apeldoorn bellen") en door attracties als de Apenheul, Koningin Julianatoren en museum Paleis het Loo. Verder is Apeldoorn het stedelijk middelpunt van Nederlands grootste aaneengesloten bos- en natuurgebied, de Veluwe.
In Apeldoorn staat de Grote Kerk, ook wel bekend als Koninginnekerk. Deze kerk is gesticht in 1892 door Koningin Emma. In de kerk bevinden zich 2 koninginnenramen: één raam aangeboden aan koningin Wilhelmina en één raam aangeboden aan koningin Beatrix. In de Grote Kerk vond onder meer de oecumenische huwelijksdienst plaats van Prins Maurits van Oranje-Nassau, van Vollenhoven en Prinses Marilène plaats.
Apeldoorn kent ook mooie katholieke parochiekerken. In het centrum bevindt zich de vroegere dekenale parochiekerk Maria ten Hemelopneming. In Apeldoorn-Zuid staat de indrukwekkende parochiekerk toegewijd aan de H.H. Fabianus en Sebastianus, gewijd in 1924 door de toenmalige aartsbisschop van Utrecht, mgr. H. v.d. Wetering.
De Parkenbuurt, ten noorden van het centrum, is wellicht de mooiste wijk van Apeldoorn. Hier staan veel oude herenhuizen, soms rijk versierd met ornamenten. Er is in deze wijk zelfs voor Apeldoornse begrippen veel groen. In 2005 is de wijk rijksbeschermd stadsgezicht geworden.
Uniek is het villapark Berg en Bos, dat wordt gekenmerkt door haar ruime opzet, 'meanderende' lanen en een bijzondere constellatie van de aanwezige bebouwing en de nog alom aanwezige bebossing. De wijk wordt vaak vergeleken met de villawijken in Blaricum en Laren (het Gooi).
Het centrum van Apeldoorn is een mengsel van oud en nieuw. In delen van het centrum is de oude dorpskern goed te herkennen. Er staan vrij veel monumentale panden, maar de oude winkelpanden zijn vaak, in elk geval op de begane grond, ingrijpend gemoderniseerd, waardoor ze veel van hun oorspronkelijke karakter verloren hebben. Het centrum heeft vooral een modern, volgens de critici saai, uiterlijk. Er zijn veel winkelmogelijkheden, vooral geconcentreerd langs de Hoofdstraat, de langste winkelstraat van Nederland, en het overdekte winkelcentrum De Oranjerie. Zoals in veel steden zijn verreweg de meeste winkels echter filialen van de landelijke grote ketens en zijn er verhoudingsgewijs weinig lokale of speciaalzaken die het centrum iets eigens zouden kunnen geven. De gemeente Apeldoorn heeft plannen gemaakt om de binnenstad de komende jaren aantrekkelijker te maken, zodat deze zich op den duur kan meten met de binnensteden van in grootte vergelijkbare steden als Arnhem en Nijmegen.
Ook is in de binnenstad van Apeldoorn in het kader van "herleef de beek" een oude beek, de Grift, weer bovengronds gehaald. Deze beek maakte deel uit van de vele sprengen die Apeldoorn en omgeving rijk is. Deze sprengen zijn echter grotendeels onder de grond verplaatst, maar worden nu dus weer "heropend".
De begraafplaats Heidehof in de wijk Ugchelen is aangelegd in de Veluwse bossen nabij Apeldoorn. Op de begraafplaats rusten in de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde, geallieerde militairen. Daarnaast is er ook het Crematorium Heidehof gevestigd, de twee staan juridisch los van elkaar.
[bewerk] Kunst en cultuur
De stad bezit naast paleis Het Loo nog een aantal musea. In CODA (Cultuur Onder Dak Apeldoorn) aan de Vosselmanstraat zijn naast de centrale bibliotheek, het voormalige historische museum en het eveneens voormalige Van Reekum Museum gevestigd. Het Nederlands Politiemuseum was tot in 2007 tijdelijk aan het Apeldoorns Kanaal gevestigd. Dit tijdelijk onderkomen is vanwege nieuwbouw gesloopt. Het politiemuseum is op dit moment (tijdelijk) gesloten.
Van de Apeldoornse Schouwburg Orpheus is de grootste zaal te gebruiken als concertzaal en als theaterzaal; deze zaal heeft een zeer goede akoestiek.[2] [3]
Een jaarlijks terugkerend evenement is het muziekfestival Jazz in the woods.
[bewerk] Onderwijs
In 2007 werd aan de zuidkant van het Centraal Station een nieuw gebouw van ROC Aventus in gebruik genomen. Voorheen zat het ROC over 23 verschillende locaties verspreid over de Stedendriehoek (Apeldoorn, Deventer en Zutphen). Dit is nu geconcentreerd in één groot gebouw waar ruim 20.000 leerlingen les krijgen. In samenwerking met Saxion Hogescholen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Christelijke Hogeschool Windesheim wil de gemeente Apeldoorn het aantal hbo-opleidingen (in 2007 zijn het er twee) de komende jaren uitbreiden. Zo moet Apeldoorn in de toekomst op onderwijsgebied kunnen concurreren met steden als Arnhem, Zwolle, Enschede en Deventer.
[bewerk] Bereikbaarheid
Apeldoorn is per snelweg bereikbaar via de rijkswegen A1 en A50. Op de A50 tussen Arnhem en Apeldoorn en het A1-traject tussen Apeldoorn en Deventer-Oost zijn medio 2006 spits- respectievelijk plusstroken in gebruik genomen. Door minister Peijs van verkeer en waterstaat zijn deze spitsstroken geopend.
Apeldoorn is ook per trein bereikbaar. Tussen station Amersfoort en station Deventer stopt de intercity tweemaal per uur op station Apeldoorn. Hierdoor kent Apeldoorn een snelle en directe verbinding met Amsterdam, Rotterdam, Schiphol, Den Haag, Utrecht en Enschede. Tussen station Zutphen en station Apeldoorn rijdt een stoptrein.
Vanaf 10 december 2006 stoppen ook de internationale treinen weer op station Apeldoorn zoals dat tot 1995 gebruikelijk was. Hierdoor heeft Apeldoorn weer een rechtstreekse verbinding met Rheine, Osnabrück, Hannover, Wolfsburg en Berlijn in Duitsland en Szczecin in Polen. Ook rijden per deze datum stoptreinen richting Deventer en Almelo, die op de nieuwe stations Apeldoorn-Osseveld en Twello stoppen. Eveneens per deze datum is het Station Apeldoorn De Maten, gelegen aan de lijn Apeldoorn - Zutphen, in gebruik genomen. Hierdoor beschikt Apeldoorn nu over drie spoorwegstations.
In Apeldoorn zelf zorgt een ringweg voor de bereikbaarheid van de wijken van de stad. Ook kent Apeldoorn een zeer fijnmazig netwerk van fietspaden.
De verschillende wijken van de stad zijn bovendien verbonden door twaalf stadsbuslijnen: lijnen 1 t/m 11 en 15. Deze stadsbussen rijden, afhankelijk van de lijn en het tijdstip, om het kwartier of halfuur en sluiten altijd op elkaar aan. Bovendien kost een retourkaart met de stadsbus in Apeldoorn slechts 1 euro. Hierdoor is het gebruik van de stadsbus in Apeldoorn de laatste jaren sterk toegenomen.
[bewerk] Topsport in Apeldoorn
In Apeldoorn zijn er 3 sportverenigingen die op hoog niveau in Nederland spelen, 2 volleybalclubs en 1 voetbalclub.
[bewerk] Volleybal
- Het damesteam van Dros/Alterno speelt in de A-League.
- Het herenteam van Piet Zoomers/Dynamo speelt in de A-League.
[bewerk] Voetbal
- AGOVV Apeldoorn behoort sinds seizoen 2003/2004 weer tot de betaalde voetbalclubs en speelt in de eerste divisie (Jupiler League).
[bewerk] Overig
Jaarlijks wordt de Midwinter Marathon gelopen met duizenden lopers.
[bewerk] Toekomst
In mei 2006 is aan de oostkant van Apeldoorn begonnen met de bouw van een Omnisportcentrum, dat de A-locatie van de Koninklijk Nederlandse Atletiek Unie wordt en de thuishaven van Piet Zoomers/Dynamo. Ook komt er een groot winkelcentrum van ruim 12.000m².
Het gebied rondom het centraal station heeft een facelift gekregen. Het station zelf is gerenoveerd en is omgeven door een nieuw plein en fiets- en voetgangerstunnel.
Verder wordt op dit moment de nieuwe wijk Zuidbroek gerealiseerd; de wijk zal ongeveer 10.000 inwoners krijgen. Deze wijk zal tussen de A50, industrieterrein Apeldoorn-Noord en de wijk Zevenhuizen/Anklaar gelegen zijn.
Ook wordt er in Apeldoorn druk gewerkt aan de kanaalkades. De bestaande bebouwing zal worden vervangen nieuwbouw in een stijl vergelijkbaar met die rond "Het Potlood", een woontoren aan de Koningshaven.
Waterschap Veluwe heeft plannen voor het (opnieuw) bevaarbaar maken van het Apeldoorns kanaal (van Dieren tot Hattem). Hiervoor zouden tientallen bruggen vervangen moeten worden en zou het gehele kanaal gebaggerd moeten worden. Ook zal een deel van snelweg A1 verhoogd moeten worden, hetgeen mogelijk problemen oplevert voor het vrachtverkeer.
[bewerk] Bekende Apeldoorners
[bewerk] Koninklijke familie
[bewerk] Overige bekende Apeldoorners
- Cynthia Beekhuis, voetbalster
- Léon van Bon, wielrenner
- Arie Boomsma, model, presentator
- Peter Bosz, voetballer en voetbaltrainer
- Joop Braakhekke, televisiekok
- Rosa Bromet, schrijfster
- Jaime Bruinier, voetballer
- Priscilla Büchele, zangeres
- Orhan Delibas, bokser
- Nienke Disco, belspelpresentatrice, radio DJ
- Bas van de Goor, volleyballer
- Mike van de Goor volleyballer
- Piet de Jong, premier
- Wijnand van Klaveren, toonkunstenaar
- Jan Kromkamp, voetballer
- Medy van der Laan, staatssecretaris
- Gert-jan Liefers, atleet
- Rihairo Meulens, voetballer
- Henk Pleket, zanger
- Peter Ressel,voetballer
- Wilhelm Röntgen, natuurkundige
- Kees Schilperoort, presentator
- Ans Schut, schaatsster
- Will Simon , televisiepresentator, schrijver
- Henny Stoel, nieuwslezeres
- Edward Sturing, voetballer en voetbaltrainer
- Ronnie Tober, zanger
- Jeroen Trommel, volleyballer
- Theun de Vries, schrijver
- Renger Witkamp, hoogleraar
- Ugur Yildirim, voetballer
- Demy de Zeeuw, voetballer
- Roeland van Zeijst, radiopresentator
- Wim Zomer, acteur
- Silvester Zwaneveld, cabaretier
- Pim Wessels, acteur
[bewerk] Landelijk bekende Apeldoornse bedrijven/werkgevers
- Belastingdienst
- Monuta Uitvaartverzorging en verzekering
- Centraal Beheer Achmea
- HITT verkeersbegeleiding
- Kadaster
- Nederlandse Politieacademie
- Remeha CV-ketels
- Sandd Postbedrijf
- Wegener Uitgeverij
- Sparta Fietsfabrikant
- Nemef, Fabrikant van hang- en sluitwerk
[bewerk] Overige informatie
Zie ook de Apeldoornse wijken: Binnenstad, De Parken, De Maten en Zuid, Zevenhuizen, Kerschoten, Orden, Berg en Bos, Woudhuis en Osseveld.
Voor partnersteden, zie Apeldoorn (gemeente).
[bewerk] Voetnoten
[bewerk] Externe links
| Gemeente Apeldoorn |  |
|---|---|
|
Hoofdplaats: Apeldoorn |
