Apeldoorn (stad)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
Apeldoorn (
uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Apeldoorne) is de grootste stad op de Veluwe in de Nederlandse provincie Gelderland, en de twaalfde stad van Nederland. Apeldoorn is de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente, die per die per 1 april 2011 156.355 inwoners telde. Het stedelijk gebied van de gemeente telde toen 137.683 inwoners.[1] De stad ontwikkelde zich pas in de laatste honderd jaar tot een van de grootste plaatsen van het land en heeft nooit stadsrechten gehad.
De stad vervult een centrumfunctie in de stedelijke agglomeratie met Deventer en Zutphen die bekend staat als de Stedendriehoek. Met 92.294 arbeidsplaatsen[1] is Apeldoorn bovendien een van de belangrijkste werkgelegenheidscentra in Midden- en Oost Nederland.
Apeldoorn staat tegenwoordig bekend om zijn stadsparken en zijn 'groene' karakter. Kenmerkend is de Apeldoornse huisjes-structuur, met veel monumentale en vrijstaande woningen en relatief weinig hoogbouw. Door de bouw van de nieuwbouwwijken Zonnehoeve en Zuidbroek werd verwacht dat het inwonertal tot 2020 zou stijgen tot 170.000, maar dit aantal is in 2006 door het CBS bijgesteld tot 161.500.[2]
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De geschiedenis van Apeldoorn gaat terug naar het jaar 792 toen het als "villa ut marca Appoldro" werd genoemd in een schenkingsakte. In het begin en de eeuwen daarna was Apeldoorn een klein dorpje, dat bestond uit een paar huizen. Toen tegen het einde van de 16e eeuw de papierindustrie op gang kwam, groeide Apeldoorn snel.
In 1684 kocht Willem III van Oranje het huis Het Loo en liet daarnaast paleis Het Loo bouwen omdat Apeldoorn centraal in een jachtgebied lag. Daarna hebben meerdere leden van de koninklijke familie het paleis bewoond, tot het overlijden van koningin Wilhelmina. Ook Lodewijk Napoleon zou paleis Het Loo als zomerresidentie gebruikt hebben. Paleis Het Loo is sinds 1984 een museum.
Om de werkgelegenheid en economie en daarmee de groei van Apeldoorn een duwtje in de rug te geven, liet koning Willem I uit eigen middelen het Apeldoorns Kanaal graven, dat loopt van de IJssel bij Hattem naar Apeldoorn en dat gereed kwam in 1829. Later, in 1868, werd dit kanaal doorgetrokken naar Dieren waar het ook weer aansluit op de IJssel. Het noordelijk deel volgt in grote lijnen het in de middeleeuwen aangelegde kanaaltje De Grift. Tegelijk schonk koning Willem I een derde deel van het benodigde kapitaal voor de aanleg van een grindpad (grotendeels langs het kanaal), dat de reistijd tussen Arnhem en Zwolle aanzienlijk verkortte. In 1876 werd Apeldoorn aangesloten op het landelijk spoorwegennet. Dit laatste zorgde voor een toename van de bedrijvigheid, maar het belang van het Apeldoorns kanaal nam daarmee af. In 1962 werd het noordelijk deel gesloten, gevolgd door het zuidelijk deel in 1972.
In 1909 was aan de Zutphense straat, die toen nog buiten Apeldoorn lag, een groot Joods psychiatrisch ziekenhuis verrezen, Het Apeldoornsche Bosch. Onder persoonlijk toezicht van de SS'er Ferdinand aus der Fünten en kampcommandant Albert Gemmeker werden in januari 1943 de 1200 patiënten van het Jodenbos, sommigen nog in dwangbuis, anderen onder de medicijnen of in open paniek, in kiepwagens naar het station gebracht, waar ze een klaarstaande goederentrein in werden gedreven. De bestemming was Auschwitz, waar ze onmiddellijk zijn vermoord. Een klein deel van het personeel ging met deze trein mee, de overige personeelsleden werden met de nog in Apeldoorn verblijvende andere Joden naar Kamp Westerbork gebracht. In Apeldoorn was er gedurende de tweede helft van de oorlog een Duits hoofdkwartier gevestigd, Seyss Inquart en Rauter hebben hier kantoor gehouden, toen ze het in Den Haag te gevaarlijk vonden worden. Rauter is in Apeldoorn verpleegd nadat hij gewond was geraakt door de aanslag bij Woeste Hoeve.
In april 1945, toen de Canadezen Apeldoorn tot aan het Apeldoorns Kanaal wisten te bevrijden, waren de Canadezen van plan de rest van Apeldoorn zwaar te beschieten. De Duitsers waren echter al aan het terugtrekken. Om burgerslachtoffers te voorkomen staken twee verzetsstrijders 's nachts het bewaakte Apeldoorns Kanaal over om de Canadezen hiervoor te waarschuwen.
Op 7 oktober 1946 stortte een eenpersoonsvliegtuig waarvan de piloot aan het stunten was geslagen neer op de gymzaal van de Christelijke H.B.S. (het tegenwoordige Christelijk Lyceum). Tweeëntwintig leerlingen kwamen daarbij om het leven. De gymleraar en vijf andere leerlingen overleefden de crash. Tegenwoordig hangt er een gedenksteen aan de muur aan het einde van de B-vleugel, met daarop de namen van de overledenen. Elk jaar wordt er door de burgemeester van Apeldoorn, overlevenden en leerlingen uit de huidige klas 2C van het Christelijk Lyceum een herdenking op de nabijgelegen begraafplaats Soerenseweg bijgewoond, waar de meesten van de overleden leerlingen liggen begraven.
In de jaren zestig vestigden zich rijksdiensten (Belastingdienst, Domeinen, Kadaster) in Apeldoorn en daarmee ook vele andere bedrijven. Het aantal inwoners groeide weer snel, hele nieuwbouwwijken moesten uit de grond worden gestampt. Zo zijn in de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw de wijken De Maten (30.000 inwoners) en Zevenhuizen (22.000 inwoners) gebouwd. Zevenhuizen bezit de eerste echte hoogbouwwoningen van Apeldoorn.
Op 30 april 2009 werden op Koninginnedag, net tijdens de doortocht van de koninklijke autobus naar Het Loo, verscheidene toeschouwers aangereden door een auto. Als gevolg van deze aanslag, die vermoedelijk op de koninklijke familie was gericht, vielen acht doden en ca. tien gewonden.
[bewerken] Politiek & indeling
 voor Politiek en bestuurlijke indeling zie Apeldoorn (gemeente) |
De stad Apeldoorn is onderverdeeld in 8 wijken (CBS-wijken) , die weer bestaan uit 64 buurten (CBS-buurten), namelijk[3]:
[bewerken] Bezienswaardigheden
Tegenwoordig is Apeldoorn vooral bekend door de reclames van Centraal Beheer ("even Apeldoorn bellen") en door attracties als Apenheul, Koningin Julianatoren en Nationaal Museum Paleis Het Loo. Verder is Apeldoorn het stedelijk middelpunt van Nederlands grootste aaneengesloten bos- en natuurgebied, de Veluwe.
In De Parkenbuurt, ten noorden van het centrum, staan veel oude herenhuizen, soms rijk versierd met ornamenten. Er is in deze wijk voor Apeldoornse begrippen veel groen. In 2005 is de wijk rijksbeschermd stadsgezicht geworden.
Uniek is het villapark Berg en Bos, dat wordt gekenmerkt door zijn ruime opzet, 'meanderende' lanen en een constellatie van de aanwezige bebouwing en de nog alom aanwezige bebossing. De wijk wordt vaak vergeleken met de villawijken in Blaricum en Laren (het Gooi). Aan de rand van deze wijk liggen het Boschbad en het Natuurpark Berg & Bos.
Het centrum van Apeldoorn is een mengsel van oud en nieuw. In delen van het centrum is de oude dorpskern goed te herkennen. In de hele stad staan zo'n 580 monumentale objecten, onderverdeeld in ca. 450 gemeentelijke monumenten en "beeldbepalende panden" en 132 rijksmonumenten. De gemeente duidt de stad aan als "een typisch 19de eeuwse monumentenstad"[4] Echter met name oude winkelpanden zijn vaak, in elk geval op de begane grond, ingrijpend gemoderniseerd, waardoor ze veel van hun oorspronkelijke karakter verloren hebben. Het centrum heeft vooral een modern uiterlijk. Er zijn veel winkelmogelijkheden, vooral geconcentreerd langs de Hoofdstraat en het overdekte winkelcentrum De Oranjerie. Zoals in veel steden zijn verreweg de meeste winkels echter filialen van de landelijke grote ketens en zijn er verhoudingsgewijs weinig lokale of speciaalzaken. De gemeente Apeldoorn heeft plannen gemaakt om de binnenstad de komende jaren aantrekkelijker te maken, zodat deze zich op den duur kan meten met de binnensteden van in grootte vergelijkbare steden als Arnhem en Nijmegen.
Ook is in de binnenstad van Apeldoorn in het kader van "herleef de beek" een oude beek, de Grift, weer bovengronds gehaald. Deze beek maakte deel uit van de vele sprengen die Apeldoorn en omgeving rijk is. Deze sprengen zijn echter grotendeels onder de grond verplaatst, maar worden nu dus weer "heropend".
De begraafplaats Heidehof in Ugchelen (een dorp tegen Apeldoorn aan; wordt ook wel als wijk van Apeldoorn beschouwd) is aangelegd in de Veluwse bossen nabij Apeldoorn. Op de begraafplaats liggen in de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde, geallieerde militairen. Daarnaast is er ook het Crematorium Heidehof gevestigd; de twee staan juridisch los van elkaar.
[bewerken] Kunst en cultuur
[bewerken] Musea
- Nationaal Museum Paleis Het Loo
- CODA (Cultuur Onder Dak Apeldoorn) is een samenvoeging van de centrale bibliotheek, het voormalig van Reekum en het voormalig Apeldoorns Historisch Museum.
- Museum "In de Zevende Hemel" heeft een collectie oude curiosa van het Oranjehuis, Sinterklaas, Kerst, Pasen en oud speelgoed.
- Veluwsche Stoomtrein Maatschappij
- Het Nederlands Politiemuseum is op dit moment (tijdelijk) gesloten.
[bewerken] Cultuur
Van de Apeldoornse Schouwburg Orpheus is de grootste zaal te gebruiken als concertzaal en als theaterzaal; deze zaal heeft een zeer goede akoestiek.[5][6] In Podium Gigant zijn een popzaal, theaterzaal en twee filmzalen gehuisvest. Bioscoop Tivoli verzorgt het commerciële filmaanbod in de stad.
[bewerken] Evenementen
- Het jaarlijkse jazzmuziekfestival Jazz in the woods.
- Het Tempo Doeloe-festival is een Nederlands-Indisch evenement dat elk jaar plaatsvindt op de derde vrijdag van augustus.
- Het Highlands Festival, een openlucht-filmfestival in het Natuurpark Berg en Bos.
- Bruisend Apeldoorn is een jaarlijks bierfestival.
- De Harleydag Apeldoorn op tweede pinksterdag.
- Op de dag voor koninginnedag (in Apeldoorn 'Prinsendag'genoemd) vindt elk jaar 's avonds het evenement Stationsdance plaats.
[bewerken] Winkels en markten
[bewerken] Winkelen
Apeldoorn heeft een groot en gevarieerd winkelaanbod. De binnenstad kent sfeervolle winkelstraten, leuke kleine winkelstraatjes en een groot overdekt winkelcentrum De Oranjerie. Aan de oostkant van Apeldoorn bevindt zich een woonboulevard. Verder zijn er diverse moderne (overdekte) winkelcentra in de verschillende wijken van Apeldoorn.
[bewerken] Winkelcentra
|
[bewerken] MarktenEr zijn in Apeldoorn diverse weekmarkten:
|
[bewerken] Kerken
In Apeldoorn staat de Grote Kerk uit 1892, ook wel bekend als Koninginnekerk, gebouwd naar een ontwerp van de Rotterdamse architect Jan Verheul. Deze kerk is gesticht in 1892 door Koningin Emma. In deze Hervormde kerk bevinden zich twee koninginneramen: één raam aangeboden aan koningin Wilhelmina en één raam aangeboden aan koningin Beatrix. In de Grote Kerk vond onder meer de oecumenische huwelijksdienst plaats van Prins Maurits van Oranje-Nassau, van Vollenhoven en Prinses Marilène.
Apeldoorn kent ook katholieke parochiekerken. In het centrum bevindt zich de vroegere dekenale parochiekerk Maria ten Hemelopneming uit 1898, ontworpen door J.W. Boerbooms en voltooid door de architecten Jan Stuyt en Joseph Cuypers. In Apeldoorn Zuid staat de parochiekerk (1924) gewijd aan de H.H. Fabianus en Sebastianus door de toenmalige aartsbisschop van Utrecht, mgr. H. v.d. Wetering. Deze kerk is van de hand van architect J.G.A. van Dongen.
Andere kerken zijn o.a.:
- De Gereformeerde Noorderkerk uit 1898 is ontworpen door J.A. Wijn.
- De Hervormde Julianakerk uit 1927 is ontworpen door de architecten J.G. en P.K. Mensink.
- De doopsgezinde kerk uit 1930 is van architect G.W. van den Beld.
- De Regentessekerk van de Nederlandse Protestantenbond uit 1931 is ontworpen door architect J.H. Klosters.
- De Gereformeerde Zuiderkerk uit 1932 is ontworpen door E.J. Rotshuizen.
- De Hervormde Goede Herderkerk uit 1934 is van architect T.G. Slijkhuis.
- De RK St. Theresia uit 1939 is ontworpen door J.G.A. van Dongen.
- De RK Victorkerk is van architect H.W. Valk en is gebouwd in 1955.
- De Barnabaskerk uit 1920 van architect J.A. Heuvelink.
[bewerken] Parken
Apeldoorn heeft verschillende parken. De wijk De Parken dankt zijn naam eraan. De vier parken in deze wijk zijn alle vier rijksmonumenten.
- Oranjepark (De Parken)
- Wilhelminapark (De Parken)
- Verzetsstrijderspark (De Parken)
- Prinsenpark (De Parken)
- Sprengenpark (Apeldoorn West)
- Mheenpark (Zevenhuizen)
- Matenpark (De Maten)
- Zuiderpark (Zuid)
- Westenenkerpark (Zuid)
[bewerken] Onderwijs
[bewerken] Voortgezet onderwijs
In de wijk De Parken vindt men twee middelbare scholen in monumentale gebouwen: de Koninklijke Scholengemeenschap (KSG) uit 1877 met onderwijs op de niveaus Mavo, Havo en Atheneum, en het Gymnasium Apeldoorn uit 1913, een categoriaal gymnasium. Andere middelbare scholen in Apeldoorn zijn:
- De Heemgaard (Vmbo-tl, Mavo, Havo en Atheneum)
- Veluws College (Vmbo, Mavo, Havo en Atheneum en Gymnasium)
- Edison College (Vmbo, Mavo, Havo en Atheneum)
- Christelijk Lyceum (Mavo, Havo en Atheneum en Gymnasium)
- Sprengeloo (Vmbo)
- De Boog (Christelijke praktijkschool)
- Praktijkschool Apeldoorn (Openbare praktijkschool)
- Oscar (Orthepedagogisch en didactisch centrum voor de regio Apeldoorn)
[bewerken] Middelbaar en hoger onderwijs
In 2007 werd aan de zuidkant van het Centraal Station een nieuw gebouw van ROC Aventus in gebruik genomen. Voorheen zat het ROC over 23 verschillende locaties verspreid over de Stedendriehoek (Apeldoorn, Deventer en Zutphen). Dit is nu geconcentreerd in één groot gebouw waar ruim 20.000 leerlingen les krijgen.
In samenwerking met Saxion Hogescholen, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Christelijke Hogeschool Windesheim wil de gemeente Apeldoorn het aantal hbo-opleidingen (in 2007 zijn het er twee) de komende jaren uitbreiden. Zo moet Apeldoorn in de toekomst op onderwijsgebied kunnen concurreren met steden als Arnhem, Zwolle, Enschede en Deventer. Sinds 2010 is in het gebouw van ROC Aventus Apeldoorn de Hogeschool Wittenborg gevestigd.
De enige universiteit die Apeldoorn rijk is is verbonden aan de Christelijke Gereformeerde Kerken. Sinds 1919 bevindt zich aan het Wilhelminapark de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA). In de jaren tachtig heeft de Theologische Hogeschool het predicaat universiteit gekregen.
Er zijn plannen geweest voor de komst van een Business Universiteit in Apeldoorn, een hbo op het gebied van duurzaam ondernemen, maar die werden in oktober 2011 afgeblazen.
[bewerken] Nederlandse Politieacademie
In Apeldoorn is de concernlocatie van de Nederlandse Politieacademie gevestigd.
[bewerken] Landelijke Opleidings- en Kenniscentrum van de Koninklijke Marechaussee
Ook het Landelijke Opleidings- en Kenniscentrum van de Koninklijke Marechaussee (LOKKMar) is in Apeldoorn gevestigd.
[bewerken] Bereikbaarheid
[bewerken] Autosnelwegen
Apeldoorn is per snelweg bereikbaar via de rijkswegen A1 en A50. Op de A50 tussen Arnhem en Apeldoorn en het A1-traject tussen Apeldoorn en Deventer-Oost zijn medio 2006 spits- respectievelijk plusstroken in gebruik genomen. Door minister Peijs van verkeer en waterstaat zijn deze spitsstroken geopend.
[bewerken] NS-stations
Apeldoorn beschikt over drie spoorwegstations: Station Apeldoorn, Station Apeldoorn Osseveld en Station Apeldoorn De Maten.
|
|
|
Tussen station Amersfoort en station Deventer stopt de intercity in de spits viermaal, en daarbuiten tweemaal per uur op station Apeldoorn. Hierdoor kent Apeldoorn een snelle en directe verbinding met Amsterdam, Rotterdam, Schiphol, Den Haag, Utrecht en Enschede. Tussen station Zutphen en station Apeldoorn rijdt een stoptrein met een halte Apeldoorn-de Maten. Tussen Deventer en Apeldoorn rijdt eveneens een stoptrein die nog stopt op de stations Twello en Apeldoorn-Osseveld
Vanaf 10 december 2006 stoppen ook de internationale treinen weer op station Apeldoorn zoals dat tot 1995 gebruikelijk was. Hierdoor heeft Apeldoorn weer een rechtstreekse verbinding met Rheine, Osnabrück, Hannover, Wolfsburg en Berlijn in Duitsland en Szczecin in Polen. Ook rijden per deze datum stoptreinen richting Deventer en Almelo, die op de nieuwe stations Apeldoorn Osseveld en Twello stoppen. Eveneens per deze datum is het Station Apeldoorn De Maten, gelegen aan de lijn Apeldoorn - Zutphen, in gebruik genomen.
Het gebied rondom het centraal station heeft een facelift gekregen. Het station zelf is gerenoveerd en is omgeven door een nieuw plein en fiets- en voetgangerstunnel. Het stationsgebied werd in januari 2008 officieel 'geopend'.
[bewerken] Ringweg
Een ringweg in de bebouwde kom van Apeldoorn zorgt voor de bereikbaarheid van de wijken van de stad.
[bewerken] Stadsbus
De verschillende wijken van de stad zijn bovendien verbonden door vijftien stadsbuslijnen: lijnen 1 t/m 11 en 15 t/m 18. De stadsdienst wordt verzorgd door Syntus Gelderland. Deze stadsbussen rijden, afhankelijk van de lijn en het tijdstip, om het kwartier of halfuur en sluiten altijd op elkaar aan. Reizigers kunnen op werkdagen na 09.00 uur en in de weekenden gebruik maken van het Syntus-City Ticket.
Op proef rijdt in Apeldoorn sinds 2008 ook 'The Whisper': Een elektrisch aangedreven fluisterbus waarbij de motoren in het wiel zelf zitten: een uitvinding van het Apeldoornse bedrijf e-Traction.
[bewerken] Sport
[bewerken] Verenigingen
In Apeldoorn zijn meerdere sportverenigingen die op hoog niveau in Nederland spelen:
- Het damesteam van Kindercentrum-Alterno speelt in de A-League (volleybal).
- Het herenteam van Dynamo speelt in de A-League (volleybal).
- Het damesteam van Dynamo speelt in de A-league (volleybal).
- Het eerste damesteam van Robur '58 speelt in de Hoofdklasse Softbal.
- AGOVV Apeldoorn behoort sinds seizoen 2003/2004 (weer) tot de betaalde voetbalclubs en speelt in de eerste divisie (Jupiler League).
- Voetbalclub CSV Apeldoorn speelt in de Zaterdag Hoofdklasse C.
- Voetbalclub WSV speelt in de Eerste klasse.
- Handbalvereniging Univé/Achilles Apeldoorn speelt vanaf het seizoen 2010/2011 in de eerste divisie van het NHV.
- Schaakstad Apeldoorn speelt in de Meesterklasse.
- Tafeltennisclub TTV de Veluwe is meervoudig landskampioen en heeft onder meer Paul Haldan in de geledingen gehad.
- Tennisclub Coldec de Manege speelt in de eredivisie met verschillende (buitenlandse) tennisspelers en -speelsters.
[bewerken] Locaties
Apeldoorn kent verschillende locaties voor sportbeoefening. Een uitgebreide gelegenheid is het Sportpark Orderbos.
In mei 2006 werd aan de oostkant van Apeldoorn begonnen met de bouw van Omnisport Apeldoorn, bestemd om de A-locatie van de Koninklijk Nederlandse Atletiek Unie en de thuishaven van volleybalvereniging Piet Zoomers/D (vanaf zomer 2009 weer Dynamo geheten) te worden. In november 2008 werd het geopend. In december van dat jaar werd hier het Nederlands Kampioenschap baanwielrennen gehouden. In 2011 werden er zelfs de Wereldkampioenschappen baanwielrennen gehouden.
[bewerken] Overig
Jaarlijks wordt de Midwinter Marathon gelopen met duizenden lopers.
Sinds 2005 wordt elk jaar 's zomers het Drakenbootfestival gehouden op en rond het Apeldoorns Kanaal. Dit is een mix van roeisport en cultuur en de strijd gaat tussen de boten van verschillende wijken, bedrijven, verenigingen etc.
In 1971 werd in Apeldoorn het Wereldkampioenschap veldrijden gehouden. De Belg Eric De Vlaeminck werd destijds wereldkampioen, hij hield de Belgen Albert Van Damme en René De Clercq achter zich.
In december 2009 werd de eerste wielerzesdaagse van Apeldoorn gehouden. De eerste winnaars werden de Nederlanders Léon van Bon en Pim Ligthart en de Duitser Robert Bartko. Tevens vindt in het Orderbos sinds 2004 de Stappenbelt Rabobank MTB Trophy plaats, een internationale mountainbikewedstrijd.
[bewerken] Toekomst
Tussen de A50, industrieterrein Apeldoorn-Noord en de wijk Zevenhuizen/Anklaar wordt de nieuwe wijk Zuidbroek gerealiseerd; de wijk zal ongeveer 10.000 inwoners krijgen.
Ook wordt er in Apeldoorn druk gewerkt aan de kanaalkades. De bestaande bebouwing zal grotendeels worden vervangen door nieuwbouw. Rondom het kanaal in centrum is al een deel van de vernieuwde kanaalzone zichtbaar.
Diverse horeca- en recreatiebedrijven en watersportverenigingen hebben plannen ontwikkeld voor het (opnieuw) bevaarbaar maken van het Apeldoorns kanaal. In oktober 2008 kwamen Gedeputeerde Staten van Gelderland met de toezegging om 10 miljoen euro te investeren in de herstructurering van de kanaalzone in Apeldoorn. Het geld zal worden aangewend voor de bouw van nieuwe woningen en het opknappen van bedrijfsterreinen langs het kanaal. Dat het kanaal op den duur weer bevaarbaar zal zijn is hiermee echter nog geenszins zeker, aangezien de kosten daarvan vele malen hoger zullen zijn en het volstrekt onduidelijk is wie die kosten zou moeten gaan dragen.
[bewerken] Bekende Apeldoorners
[bewerken] Koninklijke familie
[bewerken] Overige bekende Apeldoorners
[bewerken] Landelijk bekende Apeldoornse bedrijven/werkgevers
- Belastingdienst
- Centraal Beheer Achmea, bekend van de kreet even Apeldoorn bellen uit reclamespotjes
- 's Heeren Loo (Groot Schuylenburg), hulpverlening aan mensen met een verstandelijke beperking
- HITT, verkeersbegeleiding
- Kadaster
- Leprazending, ontwikkelingsorganisatie
- Monuta, uitvaartverzorging en verzekering
- Nederlandse Politieacademie
- Nemef, fabrikant van hang- en sluitwerk
- Remeha, cv-ketels
- Sandd, postbedrijf
- Sparta, fietsfabrikant
- Theologische Universiteit Apeldoorn
- Wegener, uitgeverij
- AMeFa, Apeldoornse Messen Fabriek
[bewerken] Bijnamen
De stad Apeldoorn heet in carnavalstijd 'Knienenburg'.
[bewerken] Zie ook
- Lijst van rijksmonumenten in Apeldoorn
- Lijst van beelden in Apeldoorn-Noord
- Lijst van beelden in Apeldoorn-Zuid
[bewerken] Externe links
[bewerken] Voetnoten
- ↑ a b c Apeldoorn in Cijfers
- ↑ Gemeentesite: Monitor Apeldoorn: Bevolkingsgroei stagneert
- ↑ CBS Staline wijken en buurten in Apeldoorn
- ↑ Monumenten in Apeldoorn, website gemeente Apeldoorn, geraadpleegd 26 november 2011
- ↑ Akoestisch ontwerp voor Orpheus in Apeldoorn voldoet aan hoge eisen
- ↑ Geschiedenis van Orpheus. Orpheus.nl
 |
Plaatsen in de gemeente Apeldoorn |  |
|---|---|---|
|
Stad: Apeldoorn Dorpen: Beekbergen · Hoenderloo · Hoog Soeren · Klarenbeek · Lieren · Loenen · Oosterhuizen · Uddel · Ugchelen |
||
