Jordanië

المملكة الأردنّيّة الهاشميّ Al Mamlakah al Oerdoeniyah al Hashimiyah
(Details) (Details)
Basisgegevens
Officiële landstaal	Arabisch
Hoofdstad	Amman
Regeringsvorm	Parlementaire monarchie (Koninkrijk)
Staatshoofd	Koning Abdoellah II
Regeringsleider	Marouf Bakhit
Religie	Soennisme 92% Christelijk 6%
Oppervlakte	89.342 km²  (0,03% water)
Inwoners	5.100.981 (2004) 6.342.948 (2009) (71/km² (2009))
Overige
Volkslied	As-salam al-malaki al-oerdoeni
Munteenheid	Jordaanse dinar (JOD)
UTC	+2
Nationale feestdag	25 mei
Web | Code | Tel.	.jo | JOR | 962
Voorgaande staten
Transjordanië  Arabische Federatie 1946 1958-1958
Topografie
Portaal    Landen & Volken

Jordanië, officieel het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, is een land ten oosten van de rivier de Jordaan, gelegen tussen Israël en de Westelijke Jordaanoever in het westen, Syrië in het noorden, Irak in het noordoosten, Saoedi-Arabië in het zuidoosten, en het heeft in het zuiden een toegang tot de Rode Zee in de stad Akaba. De hoofdstad is Amman.

Het land behoort tot de Arabische Liga.

Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Jordanië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Jordanië was een deel van het Ottomaanse Rijk tot 1917, toen Turkije - in de Eerste Wereldoorlog - door de geallieerde troepen werd verslagen. Jordanië maakte in 1922 kortstondig deel uit van het Britse mandaatgebied Palestina. Maar reeds in 1923 werd Abdoellah I van Jordanië tot Emir van Transjordanië verklaard. Op 1 maart 1946 werd het land formeel onafhankelijk; het bleef Transjordanië ('over de Jordaan') heten.

Toen de Verenigde Naties in 1947 - na het beëindigen van het Britse mandaat - besloten Palestina op te delen in een Joodse en een Arabische staat, kwam de Palestijnse bevolking in opstand en dreigde de Arabische Liga de Joodse kolonie aan te vallen. Koning Abdoellah, wiens koninkrijk deel uitmaakte van de Liga, sloot daarop een geheime overeenkomst met het Joods Agentschap om Palestina te verdelen tussen de toekomstige Joodse staat en Transjordanië. Hij beloofde bij een eventuele oorlog de grenzen van de Joodse staat, zoals beschreven in het verdelingsplan, te zullen respecteren. Deze overeenkomst kreeg de zegen van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Ernest Bevin.

Toen na het vertrek van de Britse mandaattroepen oorlog uitbrak tussen de zojuist uitgeroepen staat Israël en de Arabische Liga slaagde het Jordaanse leger erin heel het Arabische gebied aangrenzend aan het koninkrijk te bezetten. (Later zou dit gebied de Westelijke Jordaanoever gaan heten.) Israël kon zich ondertussen concentreren op het noordelijk en zuidelijk front tegen de andere Arabische legers, die veel zwakker waren dan het Jordaanse Arabisch Legioen. De enige keer dat het tot een direct treffen kwam tussen de Joodse troepen en het Arabisch Legioen was in de strijd om Jeruzalem. Over de verdeling van de stad, die in het Corpus Separatum lag, hadden Abdoellah en de Joodse leiding tijdens de onderhandelingen geen consensus kunnen bereiken. Na zware gevechten kwam Oost-Jeruzalem, waaronder de oude stad, in Jordaanse handen, terwijl de Israëliërs het westelijke gedeelte bezetten.

Op 3 april 1949 tekenden Israël en Transjordanië een bestand en op 24 april 1950 annexeerde het koninkrijk formeel het bezette gebied (de Westelijke Jordaanoever) en veranderde zijn naam in Jordanië. Slechts het Verenigd Koninkrijk en Pakistan erkenden deze annexatie, terwijl de meeste Arabische landen haar sterk afkeurden.

Op 20 juli 1951 werd koning Abdoellah I bij het betreden van de Rotskoepelmoskee in Jeruzalem door een Palestijn gedood. Ook zijn kleinzoon, de latere koning Hoessein werd door een kogel geraakt, maar overleefde de aanslag. In 1951, gedurende het korte leiderschap van Koning Talal, werd een liberale grondwet ingevoerd. Jordanië werd een constitutionele monarchie.

Eind 1956, ten tijde van de Suezoorlog, bezette Israël de stad Akaba. Begin 1957 verliet het Israëlische leger Jordanië weer.

Na een staatsgreep in 1957 ontbond koning Hoessein (1953-1999) echter het parlement. Daarna regeerde hij vrijwel als alleenheerser, totdat hij in 1992 politieke partijen weer toestond.

In 1967 werd de Westelijke Jordaanoever door Israël op Jordanië veroverd, en tot bezet gebied gemaakt (alleen Oost-Jeruzalem werd ingelijfd). Zo'n 200.000 Palestijnen vluchtten naar Jordanië. De Palestijnse strijders en Jordaanse regeringstroepen vielen hierna herhaaldelijk de Westelijke Jordaanoever binnen. Israëlische vergeldingsacties en aanvallen op Jordanië ondermijnden de stabiliteit van het land.

In 1970 kaapte het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina drie westerse vliegtuigen, waarna de vliegtuigen in Jordanië landden. Na acht dagen van gevechten tussen regeringstroepen en Palestijnse guerrillero's, die de kapers beschermden, werd een bestand getekend. De stabiliteit van het land kwam echter direct in gevaar en de koning besloot de militante Palestijnen uit zijn land te verwijderen. In de maanden daarna werden de Palestijnse strijders verslagen en Jordanië uitgezet. In juli 1971 waren hun laatste bases vernietigd.

Volgens sommigen richtte koning Hoessein daarna in de jaren zeventig bloedbaden aan onder de Palestijnse bevolking van Jordanië, die zijn regime zouden ondermijnen. De internationale aandacht hier aangaande was zeer beperkt.

In 1989 liet koning Hoessein weer verkiezingen toe en gaf hij het parlement en de regering geleidelijk grotere macht. Vanaf 1992 mochten weer partijen gevormd worden. In 1993 hield Jordanië, voor het eerst sinds 1956, verkiezingen waar meerdere partijen aan meededen. In 1994 werd een vredesverdrag getekend met Israël.

Geografie en demografie

Gouvernementen van Jordanië

Bevolkingsgroei van Jordanië

De hoofdstad van Jordanië is Amman, die met 1.430.000 inwoners de grootste stad van het land is. Andere steden zijn Akaba, Al-Karak, Az-Zarqa, Irbid, Ma'an, Rihab, Madaba en Jerash.

De bekendste rivier is de Jordaan en deze vormt de grens met Israël en de Westelijke Jordaanoever. Door watergebruik voor irrigatie is de Jordaan bijna geheel opgedroogd en is de monding verzand. Een andere rivier is de Jarmuk, deze stroomt in het noorden van het land.

De Dode Zee is geen zee maar een zoutmeer. Het is het grootste meer van Jordanië. Jordanië deelt het meer met de Palestijnse Autoriteit en Israël.

Jordanië heeft via de Golf van Akaba een open verbinding naar de Rode Zee en daarmee met de rest van de wereld.

90% van het Jordaanse grondgebied is woestijn. Een nauwe strook langs de oostelijke oever van de Jordaan is - vooral dankzij irrigatie - een vruchtbare streek waar aan land- en vooral tuinbouw wordt gedaan. Verder zijn in het noordwesten enkele bossen te vinden.

Het noordwesten van het land behoort tot het mediterrane gebied, de rest van het land tot het woestijngebied.

Bekende wegen - die ook al in de oudheid gebruikt werden - zijn de King's Highway en de Desert Highway.

Bestuurlijke indeling

Zie Gouvernementen van Jordanië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het land is onderverdeeld in twaalf gouvernementen, die zijn onderverdeeld in 52 nahias.

Bevolking

• Bevolkingsgroepen: Arabieren 98%, Tsjerkessen 1%, Armeniërs 1%, Turken, Koerden
• Bevolkingsgroei: 2,49% (2006); in de 20e eeuw is de bevolking meer dan vertienvoudigd; in 1900 waren er 450.000 Jordaniërs .
• Talen: Arabisch (officiële taal), Engels

Religies

• soennieten 92% van de totale bevolking. De islam is ook de staatsgodsdienst.

• christenen 6%: vooral Oosters-orthodoxen maar ook Melkitisch katholieken, Rooms-katholieken, Syrisch orthodoxen, Kopten, Armeens-orthodoxen en Protestanten.

• overigen 2%: onder meer sjiieten en druzen.

Staatsinrichting en politiek

Abdoellah II

Het staatshoofd van Jordanië is koning Abdoellah II van Jordanië die in 1999 zijn overleden vader Hoessein van Jordanië opvolgde.

Jordanië wordt beschouwd als een parlementaire monarchie.

De premier wordt aangesteld door de koning en wordt dus niet door het volk gekozen. De premier stelt vervolgens zijn ministerraad samen, die uit 25 personen bestaat. De koning geeft de premier en zijn raad ook nog een opdracht mee hoe het land het beste geregeerd kan worden.

Op 17 oktober werd Awn Khasawneh tot premier benoemd, die op 24 oktober zijn kabinet presenteerde. Zij kregen als opdracht mee om politieke hervormingen door te voeren. Ook moet er meer decentralisatie plaatsvinden, het parlement moet onafhankelijker worden en de oppositie moet in de regering worden opgenomen om zo de publieke deelname aan het besluitvormingsproces te vergroten.

De volksvertegenwoordiging is het enige gekozen orgaan in de Jordaanse politiek. Zij oordeelt in een vertrouwensstemming over het kabinet. De leden van de volksvertegenwoordiging worden om de vier jaar gekozen door alle stemgerechtigde Jordaniers.

De leden van de senaat, echter, worden om de vier jaar benoemd door de koning.

Aangezien de koning dus het kabinet én de senaat samenstelt, heeft hij een allesbepalende macht in de Jordaanse politiek.

Jordanië kent geen persvrijheid. Hoewel er onafhankelijke media bestaan wordt kritiek op bevriende naties bestraft met gevangenisstraf. Kritiek op de koning is ondenkbaar in Jordanië en wordt eveneens bestraft.

Tijdens de Arabische Lente vonden in Jordanië ook protesten plaats, maar deze waren kleinschaliger dan in andere landen. Ook werden de demonstraties snel de kop ingedrukt.

Koningen van Jordanië

Hoessein van Jordanië

Naam	Jaar van kroning	Jaar van abdicatie
Abdoellah I	1923	1951
Talal	1951	1952
Hoessein	1952	1999
Abdoellah II	1999	heden

Het Jordaanse Koningshuis behoort tot de dynastie van de Hasjemieten en stamt af van Hasjem, de overgrootvader van de profeet Mohammed.

Buitenlandse betrekkingen

Jordanië onderhoudt goede betrekkingen met de landen van de Arabische Liga, maar ook met het Westen en met Israël.

Jordanië en Israël tekenden in 1994 een vredesverdrag. De Verenigde Staten steunen mede hierom de Jordaniërs en het land is een van grootste ontvangers van Amerikaanse hulp in het Midden-Oosten. De Jordaanse koning probeert zo veel mogelijk te bemiddelen in het regionale vredesoverleg.

Economie

Algemene cijfers

• BNP: $26,8 miljard ($4700 per inwoner) (2005)
• Groei BNP: 6,1% (2005)
• Inflatie: 4,5% (2005)
• Werkloosheid: 12,5% (2004)
• Ontwikkelingshulp: Ontvangen $552 miljoen (2000)

Aandelenbeurs van Jordanië is de Amman Stock Exchange.

Productie

• Landbouw: fruit, groente, graan
• Delfstoffen: fosfaat, kalium, oliehoudende schalie
• Industrie: olieraffinage, cement

Internationale handel

• Export: $1 miljard
• Exportproducten: chemische producten, kunstmeststoffen, halffabricaten
• Exportpartners: India (16%), Irak (9%), Saoedi-Arabië (9%)
• Import: $3,292 miljard
• Importproducten: machines, voedingsmiddelen, brandstof
• Importpartners: Irak (15%), Duitsland (11%), Verenigde Staten (10%)
• Havens: Akaba

Bezienswaardigheden en toerisme

Met Petra heeft Jordanië één van 's werelds toeristische hoogtepunten, zoals bleek uit de verkiezing van de New7Wonders of the World. De meeste toeristen komen speciaal voor Petra naar het land. Andere bezienswaardigheden zijn de historische stad Jerash, de woestijnkastelen en de kruisvaardersburchten.

Voor wat de natuur betreft zijn met name Wadi Rum en de Dode Zee spectaculair.

Daarnaast zijn er buitenlandse toeristen die komen ontspannen in de badplaats Akaba.

Enkele bezienswaardigheden

• De archeologische site op de citadel van Amman
• De ruïnestad Petra en Siq al-Berid
• De archeologische sites van Jerash, van Gadara, van Pella, van Baydha
• De woestijnkastelen: Qasr Hraneh, Quseir Amra, Qasr Azraq, Qasr Mushatta
• De kruisvaardersburcht Kerak
• Het stadje Madaba en de Berg Nebo
• De natuurgebieden Wadi Rum, Wadi Mujib, Dana
• De Dode Zee
• Akaba havenstad en toeristisch oord in het zuiden van het land

Galerij

• 

  De Schatkamer in Petra

• 

  Wadi Rum

• 

  De triomfboog van Hadrianus in Jerash

• 

  Zeldzame islamitische fresco's in Quseir Amra

• 

  De Dode Zee

• 

  De plek waar Jezus gedoopt zou zijn.

• 

  Vanaf de Neboberg heeft men uitzicht over de Jordaanvallei en de Dode Zee

• 

  Kruisvaardersburcht van Kerak

Defensie

Het Arabisch Legioen was de voorloper van het huidige Jordaanse leger. Het legioen werd in de jaren 1920 gevormd door veteranen van de Arabische opstand en werd getraind door de Brit John Bagot Glubb. Tegenwoordig heeft het Jordaanse leger nog steeds de structuur zoals destijds door de Britten is geïntroduceerd. Koning Abdoellah is opgeleid in Sandhurst.

Het Jordaanse leger heeft nauwe banden met de Verenigde Staten, die een trainingsbasis ten oosten van Amman hebben.

Zie ook

• Monumenten op de Werelderfgoedlijst

Bibliografie

• A History of the Middle East door Peter Mandelson (ISBN 0-14-101123-8)

Externe links

• CIA World Factbook Jordan
• Officiële website Jordaans verkeersbureau

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Mediabestanden

Zie de categorie Jordanië van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

31° 1' NB, 36° 37' OL