Kampen (Overijssel)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kampen (
uitspraak (info·uitleg)) is een stad, gemeente en oude Hanzestad helemaal aan de benedenloop van de rivier de IJssel in de Nederlandse provincie Overijssel. In de gemeente Kampen wonen ruim 49.000 inwoners op een oppervlakte van zo'n 162 km² (waarvan slechts een klein gedeelte water). Kampen is bestuurlijk door middel van een Netwerkstad-overeenkomst verbonden met Zwolle. In Kampen wordt een variant op het Sallands dialect gesproken, ook wel Kampers genoemd.
Inhoud |
[bewerk] Kernen
Binnen de gemeente Kampen liggen de volgende plaatsen:
| Plaatsnaam | Inwoners |
|---|---|
| Kampen | 32.840 |
| IJsselmuiden | 10.310 |
| Grafhorst | 900 |
| Wilsum | 780 |
| Kamperveen | * 780 |
| 's-Heerenbroek | 590 |
| Zalk | 540 |
| Bron: CBS | |
* alleen verspreide huizen
[bewerk] Geschiedenis
Rond 1150 was er al houten bebouwing op de plaats waar het huidige Kampen ligt, maar de naam Kampen wordt in de geschiedenis pas genoemd in 1277. De gunstige ligging aan de drukbevaren handelsroute tussen de Zuiderzee en de Rijn maakte dat Kampen zich al snel ontwikkelde van eenvoudige nederzetting tot welvarende handelsstad die zou uitgroeien tot één van de machtigste en toonaangevende steden van Noordwest-Europa. In de veertiende eeuw ruilde Kampen met de bisschop van Utrecht, Jan van Arkel, de polder Mastenbroek tegen het recht op aanwas in de IJsseldelta. Het verzanden van de IJssel maakte vanaf 1430 geleidelijk een einde aan de voorspoed van Kampen.
Op 11 augustus 1572 werd Kampen op de Spanjaarden veroverd door Willem van den Bergh, een zwager van Willem van Oranje. Na het bloedbad van Zutphen op 15 november gaf de stad zich echter vrijwillig over aan de Spanjaarden.
De Hollandse Oorlog, tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en Engeland en Frankrijk, betekende een definitief einde aan de enorme macht van de stad. Door het recht op aanwas in de IJsseldelta was de stad wel eigenaar geworden van het steeds groter wordende Kampereiland. De pachtinkomsten waren zo groot dat de stad geen belasting hoefde te heffen.
[bewerk] Tabak
Vanaf ongeveer 1815 bepaalde de tabaksindustrie het gezicht van Kampen. Deze tak van industrie werd aangetrokken door onder meer het gunstige belastingklimaat in de stad. Na de komst van twee kleinere tabaksfabrieken vestigde de grote uit Bremen afkomstige sigarenfabrikant Lehmkuhl zich in de stad. Rond 1880 was bijna de helft van de Kamper bevolking werkzaam in de tabaksindustrie en werden 1,5 miljoen sigaren per week geproduceerd. De sigarenindustrie verdween later vrijwel geheel uit Kampen door de economische crisis in de jaren dertig; de Tweede Wereldoorlog; en de opkomst van de sigaret. Alleen de inmiddels monumentale sigarenfabriek de Olifant is nog volop in bedrijf.
[bewerk] Militair
Nog zeker tot de Vestingwet van 1874, maar ook daarna was Kampen een garnizoensstad. Dit had te maken met de strategische ligging van Kampen in die tijd: aan de IJssel, aan de Zuiderzee en bij een oversteekplaats van de IJssel, die door een buitenwacht aan de andere kant van de IJssel bewaakt werd. De aanleg van een spoorlijn naar Kampen (1865) kan ook in dit licht worden gezien. Kampen telde drie kazernes: een was de van Heutszkazerne aan het van Heutszplein aan de Oudestraat. Hierin was tot in het begin van de 21e eeuw een Kunstacademie gehuisvest, voordat deze naar Zwolle verhuisde onder de naam ArtEZ. Een andere was de Koornmarkt Kazerne, thans is daar de Theologische Universiteit Kampen gevestigd. Verder was er op de Vloeddijk een kazerne waar ook een officierenopleiding gevolgd kon worden, dit gebouw wordt tegenwoordig gebruikt door Quintus, centrum voor kunsteducatie. Aangezien ook militairen oud worden, was er ook een tehuis voor militairen aan de Nieuwe Markt (dit was in de middeleeuwen een tuin van de monniken van de nabijgelegen Broederkerk).[1]
[bewerk] Universiteit
In 1854 vestigden de afgescheidenen hun predikantenopleiding in Kampen, mede vanwege het gunstige belastingklimaat. Na de Vrijmaking in 1944 waren er twee theologische universiteiten: de gereformeerde Theologische Universiteit Kampen (Oudestraat) (ThUK) en de vrijgemaakte Theologische Universiteit Kampen (Broederweg). De eerste is gevestigd aan de Oudestraat en de Koornmarkt, en was eigendom van de Gereformeerde Kerken in Nederland. De tweede is gevestigd aan de Broederweg en is eigendom van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.
Thans behoort de ThUK tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en is zij sinds 1 januari 2007 opgenomen in de ene Protestantse Theologische Universiteit en luidt haar nieuwe naam: Protestantse Theologische Universiteit vestiging Kampen (PThUK). De andere vestigingen van de PKN-universiteiten zijn in Utrecht en Leiden.
In het gebouw aan de Koornmarkt was vroeger een officiersopleiding van het Koninklijk Nederlandse Indisch Leger gevestigd.
[bewerk] Verkeer en Vervoer
Kampen ligt aan de N50. Het deel tussen Kampen en Knooppunt Hattemerbroek (A50) is uitgevoerd als een driestrooksweg. Het deel tussen Kampen en Emmeloord (A6) is deels ongelijkvloers, deels gelijkvloers uitgevoerd. Voor deze weg is ten westen van Kampen een nieuwe brug gebouwd; Eilandbrug genaamd. In het centrum en ten oosten van Kampen liggen nog twee bruggen: de Stadsbrug en de Molenbrug. Daarnaast is Kampen voor vervoer naar Zwolle niet alleen van de N50, die toegang geeft tot het zuidelijk deel van Zwolle afhankelijk, maar ook in mindere mate van de N764, die in Kampen bekend staat als de Zwolseweg en naar het centrum van Zwolle leidt en zodoende naar het noordelijk deel van Zwolle. Ook de wegen naar Genemuiden en Dronten zijn belangrijk.
Kampen is per trein bereikbaar vanaf Zwolle, wat toentertijd het laatste gedeelte was van de Spoorlijn Utrecht-Kampen. Het station ligt op de IJsselmuider oever en ligt dus ten noorden van (en buiten) de historische stad Kampen. Eind 2012 zal er een nieuw station bij komen, Kampen Zuid, gelegen aan de Hanzelijn. Enkele buslijnen zijn: lijn 74 (Kampen - Genemuiden - Hasselt - Zwolle(busstation Eekwal)); lijn 140 (Zwolle campus - Dronten Melisse (stopt niet bij NS-station); lijn 141 (Zwolle - Emmeloord - Urk), lijn 143 (Kampen - Dronten - Lelystad); de Hanzeliner 330 Zwolle - Lelystad komt niet langs het station, maar stopt wel bij de Carpoolplaats N50. Verder bedienen de stadslijnen 11 en 12 de inwoners van de stad Kampen.
[bewerk] Historische gebouwen en andere bezienswaardigheden
Kampen heeft een flink aantal oude tot zeer oude gebouwen, waaronder resten van de oude stadsmuur, (Koornmarktspoort, Cellebroederpoort, Broederpoort), en de Boven- of St-Nicolaaskerk. De structuur van de ommuurde stadvesting is in het stratenplan nog goed zichtbaar.
- De Koornmarktspoort aan de IJsselkant dateert waarschijnlijk uit de veertiende eeuw en werd in de vijftiende eeuw voorzien van twee gedrongen torens op de buitenhoeken.
- De Broederpoort is een rechthoekig poortgebouw met vier slanke hoektorens, oorspronkelijk uit 1465, in 1615 verbouwd in renaissancestijl.
- De Cellebroederspoort is eveneens een rechthoekig poortgebouw, geflankeerd door twee zware ronde torens, oorspronkelijk uit 1565, in 1617 verbouwd, eveneens in renaissancestijl.
- Het voormalig stadhuis dateert uit het einde van de vijftiende eeuw; in de schepenenzaal een rijke zandstenen schouw in renaissancestijl (1543-1545) en houtsnijwerk.
- De Nieuwe Toren met carillon dateert uit de jaren 1648-1664 en werd ontworpen door Philips Vingboons.
- De Boven- of Sint Nicolaaskerk is een grote gotische kruisbasiliek uit de 14e en 15e eeuw. Tot het interieur van de kerk behoort een vroeg-renaissance koorhek (1552), een natuurstenen kansel (circa 1500) en een monumentaal orgel uit de jaren 1670-1676.
- De Broederkerk is een 14e-eeuwse hallenkerk die oorspronkelijk behoorde tot een franciscaner klooster.
- De Onze Lieve Vrouwe- of Buitenkerk, een zogenaamde hallenkerk, ontstaan door verbouwingen van een 14e-eeuwse kruiskerk.
- De Burgwalkerk is een 19e-eeuws classicistische kerk, met een indertijd bijzonder grote overkapping. De kerk is gelegen aan de stadsgracht de Burgel.
- d' Olde Zwarver is een (verplaatste) achtkantige stellingmolen uit 1842.
Bij opgravingen kwamen resten van andere kerken (12de en 13e eeuw) aan het licht, die op het veen en de klei waren gebouwd. Kampen bezit verschillende oude Gast- en Proveniershuizen. In de stad bevinden zich ook enkele boerderijen, de zogenaamde stadsboerderijen. Vanaf de overkant van de rivier de IJssel levert Kampen een der fraaiste stadsgezichten van Nederland.
In het Kamper tabaksmuseum is de grootste sigaar van Europa (ruim 5 meter) te bezichtigen.
In tabaksfabriek 'de Olifant' worden sigaren nog met 19e-eeuwse machines vervaardigd en er worden rondleidingen gegeven.
Verspreid in de binnenstad van Kampen bevinden zich tientallen muurreclames. Deze verwijzen naar oude (niet meer bestaande) winkeltjes in Kampen. Deze kleurige muurschilderingen, waarin onder meer Jugendstil-invloeden zijn te vinden, werden gemaakt door plaatselijke schilders. De schilderingen worden 'fresco's van de middenstand' genoemd. Er is een actief gemeentelijk beleid om, waar deze schilderingen onder oude verf- en pleisterlagen worden aangetroffen, te trachten deze in de oude staat te herstellen.
[bewerk] Evenementen
- Kamper ui(t)dagen
Een jaarlijks terugkerend evenement gedurende de zomermaanden. De naam is afgeleid van Kamper ui, een reeks folkloristische volksverhalen waarin de inwoners van Kampen als dom worden afgeschilderd.
- Full Color Festival
Het Full Color Festival wordt jaarlijks georganiseerd door o.a. 't_Ukien en Quintus. Het Full Color Festival wordt gehouden in Juni en heeft als locatie De Wijde Blik, een deel van het Stadsplantoen.
[bewerk] Partnersteden
[bewerk] Politiek
Kampen ligt in de Nederlandse Bijbelgordel. Politiek uit zich dit in een christelijk stemgedrag, met onder andere een relatief hoog percentage mensen dat stemt op (streng-) christelijke partijen als de ChristenUnie en de SGP en de christelijke mainstreampartij van het CDA. Deze beweringen vallen te staven met onderstaande tabel.
[bewerk] College van Burgemeester en Wethouders
Het College van Burgemeester en Wethouders was voor de periode 2006-2007 ChristenUnie, PvdA, SGP en GBK. Op donderdag 8 november 2007 zegde de gemeenteraad in meerderheid (15 tegen 11) het vertrouwen op in de GBK-wethouder. De overige partijen gaan kijken naar een nieuwe vierde coalitiepartij. Wellicht wordt dat het CDA[2].
[bewerk] Gemeenteraad
[bewerk] Heden
Uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 en 2006:
| Gemeenteraadsverkiezingen | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Partij | % 2002 | % 2006 | Z. 2002 | Z. 2006 | |
| ChristenUnie | 19,3 | 20,9 | 6 | 6 | |
| CDA | 24,8 | 18,1 | 7 | 6 | |
| PvdA | 17,2 | 18,0 | 5 | 5 | |
| SGP | 13,8 | 11,8 | 4 | 3 | |
| Gemeentebelangen Kampen | 10,1 | 16,4 | 3 | 5 | |
| GroenLinks | 4,8 | 6,3 | 1 | 2 | |
| KIJK op Kampen | - | 4,5 | 0 | 1 | |
| VVD | 10,0 | 4,0 | 3 | 1 | |
| Opkomst | 61,2 | 67,2 | 29 | 29 | |
[bewerk] Bekende inwoners
[bewerk] Ereburger
- Willem Johan Kolff (1911), arts; uitvinder van de kunstnier (1945, Stadsziekenhuis Kampen)
[bewerk] Geboren
- Jan Willem de Winter (1761-1812), opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten ten tijde van de Franse revolutionaire en Napoleontische oorlogen
- Johannes van Vloten (1818-1853), theoloog, filosoof, kunstcriticus en letterkundige
- Jan Voerman (1857-1941), kunstschilder
- Alexander Cornelis Noordhoek Hegt (1870-1933), bestuurder in Suriname
- Samuel Goudsmit, (1884-1954) schrijver
- Klaas Schilder (1890-1952), theoloog en verzetsstrijder
- Gerrit Jan Held (1906-1955), cultureel antropoloog
- Willem G. van Maanen (1920), journalist en schrijver
- Sybren Polet (1924), dichter en schrijver
- Henk van Ulsen (1927), acteur en toneelspeler
- Cathy Ubels (1928), politica
- Ton Schipper (1935-2007), politicus (o.a. burgemeester van Texel en Oosterhesselen)
- Hilbrand Nawijn (1948), politicus
- Aleid Wolfsen (1960), politicus
- Petra van Staveren (1966), zwemster
- Jaap Stam (1972), voetballer
- Barbara Karel (1976), presentatrice
- Willy Kanis (1984), wielrenster
- Henrico Drost (1987), voetballer
- Jeroen Drost (1987), voetballer
[bewerk] Langdurig inwoner
- Hendrick Avercamp (1585-1634), schilder.
- Ida Gerhardt (1905-1997), dichteres.
- Geert van Wou (1440-1527), klokkengieter.
- Willem Tholen (1860-1931), schilder.
- Walter Brandligt (1901-1943), schrijver, vrijheidsstrijder.
[bewerk] Herdenkingssteentjes
Op initiatief van de Kamper Persclub is ruim 25 jaar geleden gestart met een eerbetoon aan prominente (oud) inwoners van Kampen en Kampen op positieve wijze in het nieuws hebben gebracht. Zij worden vereerd met een "steentje" op het Koeplein waarin hun naam is gegraveerd.
[bewerk] Trivia
Op 17 november 2007 is de Pakjesboot 12 van Sinterklaas en de Zwarte Pieten hier succesvol aangemeerd. Jeroen Kramer deed hier verslag van.
[bewerk] Zie ook
[bewerk] Externe link
- Website van de gemeente Kampen
- Website voor bezoekers van deze historische stad
- Kampen in oude ansichten
| Referenties: |
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Kampen op Wikimedia Commons.
|
| Gemeente Kampen |  |
|---|---|
|
Hoofdplaats: Kampen Dorpen: Grafhorst · 's-Heerenbroek · IJsselmuiden · Kamperveen · Wilsum · Zalk |
|
| Provincie Overijssel |
|
|---|---|
|
Almelo · Borne · Dalfsen · Deventer · Dinkelland · Enschede · Haaksbergen · Hardenberg · Hellendoorn · Hengelo · Hof van Twente · Kampen · Losser · Oldenzaal · Olst-Wijhe · Ommen · Raalte · Rijssen-Holten · Staphorst · Steenwijkerland · Tubbergen · Twenterand · Wierden · Zwartewaterland · Zwolle Steden en dorpen · Voormalige gemeenten · Nederland · Provincies - Gemeenten |
