Mierenzuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mierenzuur
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van mierenzuur
Structuurformule van mierenzuur
Mierenzuur (oplossing van 85% in water)
Mierenzuur (oplossing van 85% in water)
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
CH2O2
IUPAC-naam methaanzuur
Andere namen waterstofcarbonzuur, hydrogeencarbonzuur
Molmassa 46,03 g/mol
SMILES
C(=O)O
CAS-nummer 64-18-6
EG-nummer 200-579-1
Beschrijving Kleurloze vloeistof met een sterke geur
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Ontvlambaar Corrosief
Gevaar
H-zinnen H226 - H314
EUH-zinnen geen
P-zinnen P280 - P305+P351+P338 - P310
Hygroscopisch? ja
Omgang Damp niet inademen, contact vermijden
Opslag Verwijderd houden van ontstekingsbronnen, hitte, vonken en open vlammen; stevig gesloten houden, doch regelmatig druk aflaten (mierenzuur kan druk ontwikkelen).
VN-nummer 1779
MAC-waarde 9 ml/m3 = 5 ppm
LD50 (ratten) 1100 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vloeibaar
Kleur kleurloos
Dichtheid 1,220 g/cm³
Smeltpunt 8,4 °C
Kookpunt 100,7 °C
Zelfontbrandings- temperatuur 540 °C
Dampdruk 2800 Pa
Goed oplosbaar in water, ethanol, di-ethylether, glycerol
Thermodynamische eigenschappen
ΔfHog -378,6 kJ/mol
ΔfHol -424,72 kJ/mol
Sog, 1 bar 248,7 J/mol·K
Sol, 1 bar 128,95 J/mol·K
Cop,m 99,04 J/mol·K
Evenwichtsconstante(n) pKa = 3,75
Nutritionele eigenschappen
E-nummer E236
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Mierenzuur of methaanzuur is een zeer corrosief carbonzuur met als brutoformule CH2O2. Het wordt ook geschreven als HCOOH. Het is het eenvoudigste carbonzuur en vroeger was de wetenschappelijke naam dan ook hydrogeencarbonzuur. De zouten en esters van mierenzuur worden formiaten genoemd.

Synthese[bewerken]

Mierenzuur kan via enkele stappen bereid worden uit methanol, water en koolstofmonoxide:

  • Methanol en koolstofmonoxide reageren bij verhoogde temperatuur en druk tot de ester methylformiaat
  • Methylformiaat reageert met water tot mierenzuur en methanol

Daarnaast kan het ook gesynthetiseerd worden, uitgaande van natriumhydroxide, zwavelzuur en koolstofmonoxide:

  • Natriumhydroxide en koolstofmonoxide reageren bij verhoogde temperatuur en sterk verhoogde druk tot natriumformiaat
  • Natriumformiaat reageert met zwavelzuur tot mierenzuur en natriumsulfaat

Voorkomen[bewerken]

Mierenzuur komt in veel levende wezens, zowel dieren als planten, voor. Onder andere mieren maken en gebruiken mierenzuur als middel tot aanval en zelfverdediging, vandaar de naam mierenzuur, maar ook wespen, bijen, hommels en brandnetels verdedigen zich met mierenzuur. In het verleden onttrokken leerlooiers mierenzuur aan mierennesten; men meende toen dat het de urine van mieren was. Om die reden hebben mieren in sommige dialecten woorden voor urine in hun naam: mieghummel (Drents), mierezeiker, zeikmoeier (Brabants), aomzeik (Limburgs).

Zuiver mierenzuur is een gevaarlijke stof omdat het erg corrosief is.

Toepassingen[bewerken]

Industrie[bewerken]

Zuiver mierenzuur is een belangrijke stof in de synthese van vele organische stoffen. Met alcoholen vormt mierenzuur esters die als oplosmiddel of geurstof gebruikt worden. Zuiver mierenzuur wordt in reinigingsmiddelen gebruikt als desinfectans en ontkalkend middel. Verder als looi-of beitsmiddel in de leer- en textielindustrie

Voeding[bewerken]

Mierenzuur en sommige formiaten (zouten van mierenzuur) worden gebruikt als conserveermiddel of zuurteregelaar in levensmiddelen. Dit zijn:

Mierenzuur zelf heeft als E-nummer E236.

Externe links[bewerken]