's-Hertogenbosch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf 's-Hertogenbosch (stad))
Ga naar: navigatie, zoeken
 Dit artikel gaat over de stad 's-Hertogenbosch. Zie ook het artikel over de gemeente en overige betekenissen van 's-Hertogenbosch.
's-Hertogenbosch
Plaats in Nederland
Wapen van 's-Hertogenbosch
(Details)
Locatie van 's-Hertogenbosch
Situering
Provincie Provincievlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente 's-Hertogenbosch
Algemeen
Oppervlakte 39,98 km²
- land 36,38 km²
- water 3,60 km²
Inwoners (2006) 100.850 (2522 inw/km²)
Overig
Netnummer 073
Belangrijke verkeersaders A2, A59, A65, Staatslijn H, Spoorlijn Tilburg - Nijmegen
1195
   Nederland
Portaal:Portalenoverzicht
 Portaal 's-Hertogenbosch
Vestingmuur
Vestingmuur

's-Hertogenbosch (Sound uitspraak (info·uitleg)) of Den Bosch (Sound uitspraak (info·uitleg)) is de hoofdstad van de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het is de hoofdplaats van de gemeente 's-Hertogenbosch, waar ook de dorpen Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruisstraat, Maliskamp, Meerwijk, Orthen, Oud-Empel en Rosmalen toebehoren. De Franse naam voor deze stad is Bois-le-Duc; de Duitse Herzogenbusch. Haar Latijnse naam is Silva Ducis of Buscum Ducis. De zustersteden van 's-Hertogenbosch zijn Trier in Duitsland en Leuven in België.

's-Hertogenbosch is lid van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden.

Inhoud

[bewerk] Geschiedenis van de stad

De stad 's-Hertogenbosch in 1866
De stad 's-Hertogenbosch in 1866
Zie Geschiedenis van 's-Hertogenbosch voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

's-Hertogenbosch is een van de oudste middeleeuwse steden van Nederland en is volgens de overlevering in 1185 gesticht door hertog Hendrik I van Brabant aan de samenloop van de Aa en de Dommel, die tegenwoordig samenkomen bij de Citadel in de stad.

's-Hertogenbosch werd als stad officieel gesticht vanuit Orthen, een oud domein van de graven van Leuven. Op de locatie was vermoedelijk al eerder spontaan een handelsnederzetting ontstaan, hetgeen opmerkelijk is omdat de meeste plaatsen destijds bij een klooster of als agrarische nederzetting ontstonden. Al enkele decennia na de vorming van deze nederzetting, verleende hertog Hendrik I van Brabant stadsrechten, vermoedelijk tussen 1185 en 1196. De vroegste vermelding is in een document uit 1196. In die tijd was het niet zo gebruikelijk dergelijke rechten expliciet vast te leggen en veel andere (nieuwe) steden in de Nederlanden namen het Bossche geschreven stadsrecht als voorbeeld.

In 1629 werd 's-Hertogenbosch veroverd door Frederik Hendrik tijdens het Beleg van 's-Hertogenbosch

[bewerk] 's-Hertogenbosch in de 21ste eeuw

's-Hertogenbosch is een administratief, financieel, onderwijs-, winkel-, bestuurlijk en industrieel centrum en is, qua inwoneraantal, de vierde stad van Noord-Brabant, na Eindhoven, Tilburg en Breda. Het industriële karakter van de stad is in de loop van de jaren flink veranderd door vertrek of sluiting van bekende fabrieken als AMP, Michelin, De Gruyter, Verkade en de Kruithoorn. Men richt zich nu meer op de zakelijke en financiële dienstverlening. In deze stad bevindt zich een van de vestigingen van Nederlands grootste bierbrouwer Heineken, die een flink aandeel heeft in de regionale werkgelegenheid.

In de stad zijn drie openbare archiefdiensten gevestigd:

[bewerk] Ligging

Door de ligging als noordelijkste stad in de Zuidelijke Nederlanden heeft het goede verbindingen met Nijmegen en Arnhem in het oosten, Utrecht en Amsterdam in het noorden, Tilburg en Breda in het westen en Eindhoven, Veghel en Helmond in het zuidoosten. Ook zijn de Randstad, het Duitse Ruhrgebied, Antwerpen en Luik goed bereikbaar geworden. Deze laatste twee verbindingen stammen al uit de tijd van het Hertogdom Brabant. Ook bevindt het zich in de stedelijke regio Waalboss, een combinatie van de gemeenten 's-Hertogenbosch, Oss, Waalwijk, Loon op Zand, Heusden, Vught, Bernheze en Maasdonk. Deze regio maakt momenteel een economische groei door.

[bewerk] Bezienswaardigheden

De Sint-Janskathedraal
De Sint-Janskathedraal
Sint-Catharinakerk
Sint-Catharinakerk
Binnendieze
Binnendieze

's-Hertogenbosch is wereldwijd bekend vanwege de kathedrale basiliek Sint-Jan Evangelist, een hoogtepunt van de late Brabantse gotiek. Hier zetelt de bisschop van 's-Hertogenbosch. In de Sint Jan staat het beeld van Onze Lieve Vrouwe van 's-Hertogenbosch (de Zoete Moeder).

In de binnenstad van de stad zijn ook nog andere kerken te vinden. Dat zijn de Sint-Jacobskerk in de Bethaniëstraat, de Sint-Jacobskerk aan het Jeroen Boschplein en de Sint-Catharinakerk aan het Kruisbroedershof. De beide Sint-Jacobskerken zijn tegenwoordig niet meer in gebruik als kerk. In de kerk aan het Jeroen Boschplein is nu het Jheronimus Bosch Art Center gevestigd.

Het middeleeuwse stadscentrum van 's-Hertogenbosch is een van de oudste en compleetste van Nederland. De binnenstad is het grootste omwalde gebied van het land.

Uniek voor een middelgrote stad is de situatie tussen 's-Hertogenbosch en Vught: daar grenst het buitengebied, thans natuurgebied "Het Bossche Broek", nog altijd pal aan de oorspronkelijke middeleeuwse stadswal. Aan de stadswallen wordt momenteel gewerkt om die volledig in de oorspronkelijke zichtbare staat terug te krijgen. De stad werd hiervoor verkozen tot Europese vestingstad van het jaar 2005.

's-Hertogenbosch bezit ook het oudste nog bestaande bakstenen huis van Nederland, de "Moriaan", waar momenteel het VVV-kantoor is gevestigd. 's-Hertogenbosch was vroeger een garnizoensstad. De Koning Willem I Kazerne is hiervan nog steeds te bewonderen als miniatuurkazerne in Madurodam te Den Haag.

Verder staat de stad ook bekend om het Noordbrabants Museum, het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch (voorheen Museum Het Kruithuis). Op de Markt staat een standbeeld van de 15e eeuwse schilder Jeroen Bosch, gemaakt door August Falise; het Jheronimus Bosch Art Center is een museum in de stad waarin zijn werken centraal staan.

Een andere attractie is de nu volledig gerestaureerde Binnendieze, waar verschillende rondvaarten de gelegenheid bieden de stad ondergronds te bewonderen. De Binnendieze is in 1996 gerestaureerd en is nu toegankelijk voor rondvaartboten. Niet aan claustrofobie of arachnofobie lijdende belangstellenden kunnen reserveren voor drie rondvaarttrajecten in het systeem van de Vughterstroom. Hunne Majesteiten Beatrix, Koningin der Nederlanden, en Albert, Koning der Belgen gingen in 1999 gezamenlijk hierin voor.

[bewerk] Cultuur

[bewerk] Musea

Noordbrabants Museum
Noordbrabants Museum

[bewerk] Evenementen

Enkele evenementen die in de stad hebben plaatsgevonden zijn:

[bewerk] Carnaval

Bekend is 's-Hertogenbosch in carnavalstijd. De stad wordt in die dagen omgedoopt tot het Bourgondische Oeteldonk.

Anders dan de carnavalsvierders in Limburg, die hun carnaval vieren volgens de Rijnlandse traditie, houden 's-Hertogenbosch en Bergen op Zoom vast aan het Bourgondische Carnaval. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het verschijnsel dat men zich (in 's-Hertogenbosch) in een boerenkiel hult om duidelijk te maken dat in deze tijd gangbare rangen en standen binnen de samenleving vervallen.

De tijdelijke overdracht van de stadssleutel door de burgemeester aan de "carnavalsburgemeester" (Peer vaan den Muggenheuvel tot den Bobberd) is hier ook een teken van. Ook kent men in 's-Hertogenbosch geen dansmariekes en steken met fazantenveren, zoals men die in andere delen van Brabant en in Limburg wel veel ziet.

[bewerk] Evenementgebouw

[bewerk] Bossche Bol

De eigen eetcultuur van de stad komt tot uitdrukking in de lekkernij van de Bossche Bol.

[bewerk] Media

[bewerk] Kranten

De hoofdredactie van de regionale krant het Brabants Dagblad is gevestigd in 's-Hertogenbosch aan het Koningin Emmaplein. Deze krant heeft ook in andere plaatsen als Tilburg, Oss, Uden en Zaltbommel. De krant is een onderdeel van Wegener, waar ook de BN/De Stem en het Eindhovens Dagblad onder vallen.

Een andere krant die in 's-Hertogenbosch wordt verspreid, is de Bossche Omroep op Zondag. Dit is een huis-aan-huisblad, welke niet alleen in 's-Hertogenbosch wordt bezorgd, maar ook in Engelen, Bokhoven, Empel, Gewande, Vught, Cromvoirt, Helvoirt, Nieuwkuijk, Vlijmen, Haarsteeg, Rosmalen, Berlicum, Middelrode, Den Dungen, Sint-Michielsgestel, Hedel, Velddriel en Kerkdriel. Deze krant wordt elke zondag bezorgd. Daarnaast is er door de weeks nog het huis-aan-huisblad Stadsblad 's-Hertogenbosch. Deze krant wordt bezorgd in de gehele gemeente 's-Hertogenbosch en in Vught en Berlicum.

[bewerk] Radio en tv

De lokale omroep van de gemeente 's-Hertogenbosch heet Boschtion. Deze zender zendt naast een kabelkrant ook televisie en 24 uur per dag radio uit. Daarnaast worden er in 's-Hertogenbosch ook door een aantal lokale commerciële stations radio uitgezonden, waaronder Radio Mexico FM en Radio 8FM waarvan de studio in Rosmalen staat. Beide zenders richten zich echter niet puur op 's-Hertogenbosch of de gemeente.

[bewerk] Onderwijs

Er zijn verschillende vormen onderwijs en vele scholen in 's-Hertogenbosch. Onder andere:

[bewerk] Sport

BVV werd in 1948 landskampioen voetbal. In 1967 fuseerde de club met Wilhelmina tot FC Den Bosch. FC Den Bosch werd viermaal kampioen van de eerste divisie: in 1970, 1999, 2001 en 2004. Bekendste speler van FC Den Bosch is de huidige spits van Real Madrid en het Nederlands elftal: Ruud van Nistelrooy. Hij speelde van zijn negende tot zijn 21ste voor de Brabantse club.

Hockeyclub 's-Hertogenbosch (meervoudig landskampioen) en basketbalclub EiffelTowers (voormalig EBBC en Nashua, dertienvoudig landskampioen, finalist Europa Cup II in '79 en wereldcup in '82). In de jaren zestig behoorde IJshockeyclub Red Eagles 's-Hertogenbosch tot de landelijke top (landskampioen in 1967), de club bracht toen veel internationals voort.

Rugbyclub The Dukes speelt al weer enkele jaren in de Ereklasse, het hoogste landelijke niveau en levert een aantal spelers voor de nationale selectie.

[bewerk] Verkeer en vervoer

De Ring van 's-Hertogenbosch is één van de drukst bereden autosnelwegen van Nederland. Mede daardoor en door het feit dat de gemeente een economische groei doormaakt, zijn er voor 2005 maatregelen getroffen om de stad verder te laten groeien. De rondweg A2 wordt uitgebreid tot een 4×2-autosnelweg. De binnenste 2×2-rijstroken zijn voor doorgaand verkeer tussen Utrecht en Eindhoven. De buitenste 2x2-rijstroken voor regionaal verkeer tussen de stadsdelen en Waalwijk en Oss. De beide rijbanen van de A2 tussen 's-Hertogenbosch en Zaltbommel worden verbreed van twee naar drie rijstroken. De Zuid-Willemsvaart wordt om de stad heen geleid. Deze zal aan de oostkant van de A2 komen te liggen, tussen Rosmalen en de stad in.

Deze infrastructurele wijzigingen hebben de gemeente geïnspireerd tot het project "Avenue2/Kanaalzone", een nieuw te vormen secundair stadscentrum met moderne hoogbouw boven de A2 tussen 's-Hertogenbosch en Rosmalen. Deze nieuwe wijk zal in het kader van OV-Netwerk Brabant een eigen intercitystation krijgen. Dit alles moet in 2010 gerealiseerd zijn. Er loopt ook nog een plan om de zuidwestelijke aansluiting op de A2, de N65, de rijksweg Vught - Tilburg om te bouwen tot autosnelweg, om dezelfde problemen als op de voormalige N50, richting Nijmegen te voorkomen.

Om de Ring 's-Hertogenbosch te completeren zijn er nog steeds plannen om het laatste stuk, in de polder tussen 's-Hertogenbosch en Vught, de Gement, aan te leggen. Nu moeten auto's die de zuidkant van de Ring gebruiken, nog een eind over de Vlijmenseweg rijden.

Ook zijn er werkzaamheden gestart voor een aanleg van een nieuw industrieterrein ten westen van de spoorweg Utrecht - Boxtel, met de daarbij behorende voorzieningen, zoals een nieuw NS-station dat ook de wijk Maaspoort bereikbaar maakt per trein.

[bewerk] Openbaar vervoer

Zie Openbaar vervoer in 's-Hertogenbosch voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

[bewerk] Bekende Bosschenaren

Standbeeld Jeroen Bosch
Standbeeld Jeroen Bosch
Zie Lijst van Bosschenaren voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Als men geboren wordt in 's-Hertogenbosch, is men automatisch een Bosschenaar. De bekendste Bosschenaar is Jeroen Bosch, een 15e eeuwse schilder. Uit 's-Hertogenbosch komt ook een aantal politici, zoals voormalig minister-president Jan de Quay.

[bewerk] Gebruik van de namen 's-Hertogenbosch en Den Bosch

Net als Den Haag heeft 's-Hertogenbosch een dubbele naam: beide steden hebben officieel een archaïsch aandoende naam, terwijl ze in de hedendaagse praktijk veelal met een meer volkse naam worden aangeduid. 's-Gravenhage en 's-Hertogenbosch worden veel frequenter aangeduid als Den Haag respectievelijk Den Bosch. Aangezien de naam van Den Haag in vreemde talen veelal een vertaling is van deze verkorte variant (The Hague, La Haye), gebruikt die stad inmiddels ook zelf bij voorkeur deze variant. Voor Den Bosch ligt dat anders. De naam luidt in andere talen niet The Wood, Der Wald, of Le Bois, maar Bois-le-Duc in het Frans en Herzogenbusch in het Duits.

Zie Genootschap ter bevordering van het gebruik van de naam 's-Hertogenbosch voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

[bewerk] Fotogalerij

Station 's-Hertogenbosch

De Armada gebouwen

Stationsweg (Het Zand) met de Draak

Het provinciehuis van Noord-Brabant

Graafsewijk

Paleis van Justitie

Paleis van Justitie

Uitzicht over het centrum

De Gulden Hopsack

Stadswal bij Het Bossche Broek

Binnendieze

De Moriaan

[bewerk] Externe link

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie 's-Hertogenbosch van Wikimedia Commons.


[bewerk] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:
  • 's-Hertogenbosch binnen de Veste. Een historische verkenningstocht - Frans van Gaal en Peter Verhagen, Adr. Heinen Uitgevers, 's-Hertogenbosch, 2001.
 
Gemeente 's-Hertogenbosch
Hoofdplaats: 's-Hertogenbosch
Voormalige gemeenten: Bokhoven | Empel en Meerwijk | Engelen | Rosmalen
 
Persoonlijke instellingen