Heerlijkheid Appeltern

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kasteel/landhuis Appeltern in 1732
De Heerlijkheid Appeltern met het voormalige washuis in 2012
Een van de bouwhuizen, in 1967
Deur en trap van het washuis naar de slotgracht

De Heerlijkheid Appeltern is een heerlijkheid ten oosten van het dorp Appeltern in de Nederlandse provincie Gelderland. Het landgoed meet 38 hectare en bestaat uit weilanden, bossen, een historisch park en een kasteelplaats met daarop het restant van een vroeger landhuis. Enkele monumentale bijgebouwen staan nog overeind.

Geschiedenis[bewerken]

Stamwapen van het geslacht Van Appeltern

De heerlijkheid is ontstaan vanuit een kasteel dat in de 12e eeuw op deze plaats te vinden was. De oudst bewaarde documenten waarmee belening kan worden vastgesteld, dateren van 1379.[1] Tegen het eind van de veertiende eeuw werd het kasteel bewoond door het geslacht Van Appeltern.[1] en in 1484 werd het verworven door de familie Van Gent. In 1686 werden kasteel en landgoed door de familie Sweerts de Landas gekocht, waarna zij het kasteel tot landhuis lieten verbouwen.[2] In 1709 kwam het landhuis als bruidsschat in handen van de familie Van der Capellen.[3]

Eind achttiende eeuw werden twee ‘bouwhuizen’ gebouwd, bedrijfsgebouwen ten dienste van het agrarische bedrijf dat toentertijd ter plaatste werd uitgeoefend.[4] Rond 1800 is ten noorden van de ringdijk rond de kasteelplaats een park aangelegd met daarin een sterrenbos (een bos met een stervormig lanenpatroon). In de tweede helft van de 19e eeuw is het landhuis vanwege bouwvalligheid grotendeels gesloopt.[1] Het voormalige dienstengebouw dat de noordvleugel van het kasteel is geweest, het zogenaamde washuis, werd eind achttiende eeuw nog gerenoveerd en het werd bij de sloop gespaard.[1] De beide bouwhuizen werden evenmin gesloopt. Telgen van de familie Van der Capellen bewoonden het landgoed tot 1969.[3]

Aan het Volk van Nederland[bewerken]

De bekendste telg uit deze familie, de voorman van de Nederlandse Patriotten Joan Derk van der Capellen, schreef in 1781 in het landhuis te Appeltern zijn beroemde oproep aan het volk van Nederland: het Democratisch Manifest, bekend als Aan het Volk van Nederland.[5]

Jongste geschiedenis en heden[bewerken]

Sinds 1968 is de Heerlijkheid Appeltern eigendom van de Maatschappij van Welstand.[6] De kasteelplaats, omzoomd door de voormalige slotgracht bevat restanten van het vroegere landhuis. De bouwhuizen zijn, evenals het ‘washuis’ en de twee resterende toegangspoorten van de Heerlijkheid aan de Maasdijk, aangewezen als rijksmonument.[4] Het washuis is in 1995 verbouwd tot woonhuis. Het park werd in 1975 gerestaureerd en voor het publiek opengesteld.[7] In 2014 werd het restant van het sterrenbos gerestaureerd. Bij die gelegenheid is in het park voor Joan Derk van der Capellen een monument opgericht.[5] Tussen zonsopgang en zonsondergang is het landgoed voor het publiek vrij toegankelijk.

Externe links[bewerken]