Harderwijk (Gelderland)
 |
|||
|
|||
.svg) |
|||
|
|
|||
| Provincie | Gelderland | ||
| Coördinaten | 52°21' NB 5°37' OL | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 48,27 km² | ||
| - land | 38,47 km² | ||
| - water | 9,8 km² | ||
| Inwoners (1 april 2011) | 45.025? (1170/km²) | ||
| Hoofdplaats | Harderwijk | ||
| Belangrijke verkeersaders | A28 N302 N303 | ||
|
|
|||
| Burgemeester (lijst) | Drs. J.C.G.M. (John) Berends (CDA) | ||
|
|
|||
| Gemiddeld inkomen (2006) | € 12.700 per inw. | ||
| Gem. WOZ-waarde (2008) | € 235.000 | ||
| WW-uitkeringen (2007) | 16 per 1000 inw. | ||
| Autobezit (2007) | 441 per 1000 inw. | ||
|
|
|||
| Postcode(s) | 3840-3849 | ||
| Netnummer(s) | 0341 | ||
| CBS-code | 0243 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www.harderwijk.nl | ||
 |
|||
|
|||
Harderwijk (
uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Harderwiek) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. In de 17e eeuw was er een aantal verschillende vormen van de naam voor Harderwijk, zoals Harderwiick, Harderwich en het gelatiniseerde Hardervicum.[1]
De gemeente telt 45.604 inwoners (1 april 2011, bron: CBS) en een oppervlakte van 48,27 km², waarvan 9,81 km² water. Het totale aantal woningen in de gemeente Harderwijk per 01-01-2009 is 17.301. De stad Harderwijk zelf kent ongeveer 42.500 inwoners, het overige deel woont in het buitengebied, waarvan ongeveer 3000 in het dorp Hierden.
Harderwijk is een Hanzestad en ligt aan de rand van de Veluwe en aan het Wolderwijd, ongeveer op de helft tussen Zwolle en Amersfoort. Het is het regionale verzorgingscentrum voor de Noordwest-Veluwe.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
Over de vroegste geschiedenis van Harderwijk is weinig bekend. Het oudste deel kan de vroonhoeve (curtis) Selhorst (Zelhorst) van het Utrechtse kapittel van Sint Marie zijn geweest. Bij deze nederzetting bevond zich een Sint-Nicolaaskerk. Onbekend is waar deze nederzetting precies lag, mogelijk was dit in de buurt van de Luttekepoort.
In 1231 kreeg de ernaast gelegen nederzetting Herderewich (waarvan de ligging eveneens onbekend is) stadsrechten van graaf Otto II van Gelre en Zutphen. In de Hanze nam het van 1285 tot 1628 een belangrijke plaats in.
Koning Erik VI van Denemarken gaf de burgers van Harderwijk in 1316 een vitte in de Zweedse stad Skanör-Falsterbo.
Arnold van Egmont, hertog van Gelre en graaf van Zutphen, bevestigde in 1443 het stapelrecht voor de vis te Harderwijk. Waarschijnlijk verkreeg Harderwijk dit recht al in het begin van de 14e eeuw. Het recht had betrekking op alle vis die tussen Muiden en Kampen aan land werd gebracht, met uitzondering van Elburg. Dit betekende dat deze vis in Harderwijk verkocht moest worden en dat daar de prijs werd vastgesteld. De producten kwamen de stad in via de Hoge Bruggepoort, en niet via de Vischpoort zoals de naam doet vermoeden. Via laatstgenoemde poort werden de producten vanuit de stad vervoerd naar andere bestemmingen. De Afslag vond plaats in het voormalige 'Herbergkwartier', gelegen in de zone Bruggestraat, Vijhestraat en Schoolsteeg, nabij de Hoge Bruggepoort.
In 1446 werden in Harderwijk de onderhandelingen gevoerd over een hoogoplopend conflict tussen enerzijds de Noord-Duitse en anderzijds de Hollandse en Zeeuwse Hanzesteden. Uiteindelijk werd hier de Vrede van Harderwijk getekend.
In 1503 vond in Harderwijk een grote stadsbrand plaats. De Gelderse Munt vestigde zich in 1584 in Harderwijk en sloeg hier munten tot 1806.
Van 1648 tot 1811 had de stad een universiteit, de Universiteit van Harderwijk. Beroemde promovendi waren onder anderen de medicus Herman Boerhaave en de Zweedse botanicus Carolus Linnaeus. Professor David de Gorter (1689-1762) was volgens sommigen een van de beste hoogleraren die Harderwijk ooit heeft gehad. In 1754 ging hij naar Rusland, om lijfarts te worden van tsarina Elisabeth Petrovna, de dochter van Peter de Grote.
Te Harderwijk was vanaf 1814 ook het Koloniaal Werfdepot voor het Oost-Indisch Leger (later Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger) gevestigd, dat denigrerend weleens "het riool van Europa" werd genoemd. Het Depot werd in opgeheven 1910. Bijna 150.000 soldaten vonden hun weg van Harderwijk naar Indië. Onder hen bevond zich de Franse dichter Arthur Rimbaud.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in de stad zo'n 15.000 Belgen in een interneringskamp ondergebracht. Later werd op de Harderwijkse begraafplaats Oostergaarde het Belgisch Militair Ereveld 1914-1918 ingericht. Hier worden 349 Belgen herdacht.
Van 1909 tot 1994 was Harderwijk garnizoensstad. De stad ligt pal aan het Veluwemeer en het Wolderwijd, ontstaan na inpoldering van de Zuiderzee in 1932. Waar nu de boulevard aan de meren ligt, kwamen vroeger de botters aanleggen bij de Vischpoort om hun vis te verhandelen op de Vischmarkt. Het is nog steeds mogelijk om bottertochten op een van de meren te maken. Na 1932 nam de visserij als bron van bestaan sterk af. Handel, industrie en toerisme namen steeds meer toe.
In 1965 werd het Dolfinarium Harderwijk geopend, dat uitgroeide tot grootste zeezoogdierenpark van Europa met jaarlijks ongeveer één miljoen bezoekers.
[bewerken] Bezienswaardigheden
De schilderachtige binnenstad van Harderwijk is in 1969 tot beschermd stadsgezicht verklaard en telt anno 2009 een kleine honderd rijksmonumenten.
De protestantse Grote of Onze Lieve Vrouwekerk is een driebeukige basiliek, deels misschien daterend uit eind 14de eeuw; het dwarsschip dateert uit de 15de eeuw. De toren stortte op 28 januari 1797 in en werd nooit herbouwd. De kerk is in de jaren 1972-1980 ingrijpend gerestaureerd, waarbij belangrijke 16e-eeuwse muurschilderingen zijn ontdekt. Een mooi bouwwerk is het voormalige St. Catharinaklooster met laatgotische kapel (1502; gerestaureerd in 1913 en 1980).
Van de middeleeuwse ommuring resteren de Vischpoort, de Smeepoort en circa twee kilometer muurfragmenten. Op de Markt staat het vroegere stadhuis, van middeleeuwse oorsprong, dat in 1837 geheel in neoclassicistische stijl is herbouwd met behoud van de Louis XIV-raadzaal (1727). Het voormalige pesthuis (einde 16de eeuw) is in oorsprong een vroeg-16de-eeuwse kapel van de Fraters. Het Linnaeustorentje is een achtkantige laat-gotische traptoren (16de eeuw, gerestaureerd in 1907) van een verdwenen stadsgebouw van de Commanderij 's-Heerenloo. Het dankt zijn naam aan een borstbeeld van Linnaeus, die aan de universiteit van Harderwijk (1647-1811) promoveerde.
Voorts staan er diverse herenhuizen uit de 17de en 18de eeuw. Ook de visserij en lakennijverheid zijn belangrijke bronnen van inkomsten geweest, terwijl de stad van oudsher een regionaal verzorgende functie vervult. Reeds in 1441 was er een Latijnse School, die in 1647 werd verheven tot Academie des Vorstendoms Gelre en Graafschap Zutphen. In de 18de eeuw zonk Harderwijk langzaam terug tot een onbetekenend stadje, maar pas in 1812 werd de hogeschool opgeheven. De sterke groei begon na de Tweede Wereldoorlog toen de industrialisatie opkwam.
De molen De Hoop is een vervanger van de oude molen De Hoop, die in 1969 door brand verloren is gegaan. De herbouwde molen staat aan de overkant van de haven van Harderwijk.
[bewerken] Economie
De afsluiting van de Zuiderzee en de inpolderingen in het IJsselmeer, die een inkrimping en later het geheel wegvallen van de visserij en de vishandel tot gevolg hadden, zijn gepaard gegaan met een geleidelijke ontwikkeling van andere bestaansmogelijkheden. Harderwijk drijft nu vooral op de veelzijdige industrie, het toerisme en de dienstverlening. Het dorp Hierden is nog typisch Veluws, met fraaie voormalige boerderijen. De Veluwse klederdracht is ook in Hierden vrijwel geheel verdwenen.
Harderwijk kent veel toerisme, onder meer vanwege het dolfinarium, sauna- en welnessresort De Zwaluwhoeve en jachthavens aan het Wolderwijd/Veluwemeer. In het Stadsmuseum zijn talrijke historische voorwerpen en elementen bewaard gebleven van de visserij, het militaire garnizoen, de Gelderse Munt en de universiteit die Harderwijk heeft gehad.
[bewerken] Verkeer en vervoer
Ten zuiden van Harderwijk loopt de autosnelweg A28 van Utrecht naar Groningen. De tweede belangrijke verkeersader is de N302 van Hoorn naar Apeldoorn.
Harderwijk wordt twee maal per uur per richting aangedaan door de stoptrein Zwolle - Utrecht (zie ook: Centraalspoorweg). Harderwijk is tevens het regionale knooppunt voor zo'n 15 busdiensten op de Veluwe en in Flevoland.
[bewerken] Woningbouw
In Harderwijk wordt veel gebouwd. Voorbeelden zijn:
- Drielanden, een nieuwbouwwijk voor 4700 woningen
- het Waterfront-project: vernieuwing van de Boulevard en nieuwbouw van 1600 woningen. Tevens zijn hier recreatieve voorzieningen gepland.
[bewerken] Ziekenhuis
In Harderwijk stond al sinds begin negentiende eeuw het rooms-katholieke Piusziekenhuis midden in de oude binnenstad. Pius, het protestants-christelijke Boerhaaveziekenhuis en Salem uit Ermelo zijn per 1 januari 1976 gefuseerd tot Streekziekenhuis Sint Jansdal. In juni 1987 betrok men de nieuwbouw in de wijk Stadsweiden.
[bewerken] Politiek
[bewerken] College
Het college van burgemeester en wethouders wordt gevormd door CDA, VVD, PvdA en ChristenUnie. De oppositie wordt hierdoor gevormd door de drie lokale partijen. De burgemeester is John Berends van het CDA. Ook leveren alle partijen in het college van B&W - inclusief het CDA - één wethouder. Burgemeester en wethouders zijn:
- J.C.G.M. Berends (CDA): communicatie, participatie en bestuurlijke vernieuwing, integraal veiligheidsbeleid/ openbare orde, brandweer, bovengemeentelijke ontwikkelingen als RNV, GSO en regiocontract
- R.T.J. Daamen (VVD): loco-burgemeester, inrichting en beheer openbare ruimte, verkeer en vervoer, sport en gebouwenbeheer, economische zaken, recreatie en toerisme
- P. den Besten (CDA): 2e loco-burgemeester, Waterfront en welzijn (inclusief WMO, minderheden, jeugdzaken buurt- en wijkgericht werken)
- P. Teeninga (ChristenUnie): 3e loco-burgemeester, ruimtelijke ordening en stadsontwikkeling, monumentenzorg, volkshuisvesting, milieu, onderwijs en coördinatie handhaving
- L.A. de Kleine (PvdA): 4e loco-burgemeester, sociale zaken en werkgelegenheid, sport en cultuur, wijkgericht werken (proces) en beheer openbare ruimte (inclusief stadstoezicht).
[bewerken] Gemeenteraad
De gemeenteraad van Harderwijk bestaat uit 27 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:
| Gemeenteraadszetels | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partij | 1994 | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | ||||||||||
| VVD | 4 | 5 | 4 | 4 | 6 | ||||||||||
| CDA | 8 | 7 | 7 | 5 | 5 | ||||||||||
| ChristenUnie* | - | 3 | 4 | 5 | 5 | ||||||||||
| PvdA | 3 | 4 | 4 | 4 | 4 | ||||||||||
| Stadspartij Harderwijk Anders* | - | - | - | - | 3 | ||||||||||
| Gemeentebelangen | 1 | 1 | 2 | 2 | 3 | ||||||||||
| Fractie Nijman * | - | - | - | - | 1 | ||||||||||
| Stadspartij* | 4 | 4 | 3 | 4 | - | ||||||||||
| Harderwijk Anders | - | - | 2 | 3 | - | ||||||||||
| SGP | - | 1 | 1 | - | - | ||||||||||
| Overigen* | 5 | - | - | - | - | ||||||||||
| Totaal | 25 | 25 | 27 | 27 | 27 | ||||||||||
- De Stadspartij had in 1994 en 1998 een gemeenschappelijke lijst met D66
- De Stadspartij en Harderwijk Anders zijn in 2009 samengegaan in de Stadspartij Harderwijk Anders
- Fractie Nijman splitste zich enkele dagen voor de verkiezingen van 2010 af van de Stadpartij Harderwijk Anders en heeft haar zetel meegenomen. Aanleiding was ontevredenheid over de keuze van de wethouderskandidaat.
[bewerken] Stedenband
De stad Znojmo (Tsjechië) is een partnerstad van Harderwijk.
[bewerken] Geboren
- Jan Bos (1975), schaatser
- Theo Bos (1983), wielrenner
- Gerrit van Burink (1891-1961), politicus
- Joost Eerdmans (1971), ambtenaar en politicus
- Eibert den Herder (1876-1950), visser, politicus en grondlegger toerisme in Harderwijk
- Micha Klein (1964), veejay, nieuwe-mediakunstenaar
- Hester Knibbe (1946), dichter
- Monique Jansen (1978), atlete
- Jan Douwe Kroeske (1956), deejay, radio- en televisiemaker
- Thea Limbach (1959), chef de mission van de Paralympische Spelen
- Theo de Meester (1851-1919), politicus en minister-president
- Sofie Oosterwaal (1990), fotomodel
- Leen Pfrommer (1935), schaatscoach
- Roef Ragas (1965-2007), acteur
- Phreako Rico (1977), rapper, Opgezwolle
- Dirk Rijnders (1909-2006), ambtenaar en politicus
- Henk Schiffmacher (1954), tattoo-artiest en kunstschilder
- Liza Sips (1990), actrice
- Henk Timmer (1971), doelman bij verschillende clubs en het Nederlands voetbalelftal
[bewerken] Trivia
- In de Nederlandse televisieserie Het Klokhuis speelde Aart Staartjes in sommige sketches een professor, Fetze Alsvanouds, die beweerde afkomstig te zijn van de Universiteit van Harderwijk. Harderwijk heeft nochtans al sinds 1811 geen universiteit meer.
- Op 13 november 2010 meerde Pakjesboot 12 tijdens de landelijke intocht van Sinterklaas aan in de Vissershaven in Harderwijk.
[bewerken] Aangrenzende gemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Dronten (Fl) | ||
| Zeewolde (Fl) |  |
Nunspeet |
| Ermelo | ||
[bewerken] Zie ook
- Lijst van plaatsen aan of in de voormalige Zuiderzee
- Lijst van rijksmonumenten in Harderwijk
- Lijst van rijksmonumenten in Hierden
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Harderwijk van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
Plaatsen in de gemeente Harderwijk |  |
|---|---|---|
|
Hoofdplaats: Harderwijk Dorp: Hierden Buurtschap: Duinen |
||
|
Gemeenten in de provincie Gelderland | |
|---|---|---|
|
Aalten · Apeldoorn · Arnhem · Barneveld · Berkelland · Beuningen · Bronckhorst · Brummen · Buren · Culemborg · Doesburg · Doetinchem · Druten · Duiven · Ede · Elburg · Epe · Ermelo · Geldermalsen · Groesbeek · Harderwijk · Hattem · Heerde · Heumen · Lingewaal · Lingewaard · Lochem · Maasdriel · Millingen aan de Rijn · Montferland · Neder-Betuwe · Neerijnen · Nijkerk · Nijmegen · Nunspeet · Oldebroek · Oost Gelre · Oude IJsselstreek · Overbetuwe · Putten · Renkum · Rheden · Rijnwaarden · Rozendaal · Scherpenzeel · Tiel · Ubbergen · Voorst · Wageningen · West Maas en Waal · Westervoort · Wijchen · Winterswijk · Zaltbommel · Zevenaar · Zutphen |
||
