Station Amsterdam Amstel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Amstelstation)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Amsterdam Amstel
Station Amsterdam Amstel
Plaats Amsterdam
Afkorting Asa
Opening 15 oktober 1939
Reizigers 33.717 (2018)[1]
Constructie
Perrons 2
Perronsporen 2 (trein), 2 (metro) (Sporenschema)
Treinvervoer
Treinvervoerder NS
Spoorlijn Rhijnspoorweg
Metrostation
Metrovervoerder GVB
Type Talud
Perronsporen 2
Metro
Lijn richting Volgend station
 51  Centraal Station Wibautstraat
 51  Isolatorweg Spaklerweg
 53  Centraal Station Wibautstraat
 53  Gaasperplas Spaklerweg
 54  Centraal Station Wibautstraat
 54  Gein Spaklerweg
Tram en/of bus
Tramvervoerder GVB
Tramlijn  12 
Busvervoerder GVB, Keolis Nederland en Transdev
Stadsbus GVB: 37 | 40 | 62 | 65
Spitsbus GVB: 245
R-net Transdev: 320
Keolis:  322   327 
Nachtbus Keolis:  N22 
GVB: N85
Ligging
Coördinaten 52° 21′ NB, 4° 55′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Amsterdam Amstel (Randstad)
Station Amsterdam Amstel
Locatie van het metrostation
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Amsterdam Amstel of het Amstelstation is een trein- en metrostation in Amsterdam-Oost, gelegen aan de spoorlijn Amsterdam – Utrecht. Er komen per dag 50.000 reizigers langs, men verwacht in de jaren twintig een groei naar 80.000.[2]

Geschiedenis en ligging[bewerken | brontekst bewerken]

De naam Amstelstation dateert uit het begin van de jaren dertig, toen de baas van de Dienst der Publieke Werken, W.A. de Graaf, in 1932 zijn plannen ontvouwde voor de burgemeester en wethouders van Amsterdam voor wat de Spoorwegwerken Oost zouden gaan heten.[3] De stad was ongelukkig met al die gelijkvloerse kruisingen van spoor en weg in Amsterdam-Oost tussen het Centraal Station en de Omval. De Graaf stelde voor het spoor op een dijklichaam te leggen en ook de situatie rond het verouderde Weesperpoortstation aan te pakken. Door dat station te sluiten en te verplaatsen in zuidoostelijke richting zou er in dit project een rechtstreekse verbinding tussen Utrecht en het Centraal Station tot stand komen en was men verlost met het kopmaken op het station Weesperpoort met zijn beperkte capaciteit.

Het talud van het dijklichaam werd een groenstrook dwars door de stad. Als plaatsaanduiding werd aanvankelijk nog gebruikt: een terrein in de Watergraafsmeer in het verlengde van de Berlagebrug, want de bebouwing van Amsterdam lag hier alleen langs de oever van de Amstel, de naamgever van het station. Voordeel van deze locatie was dat het station in de jaren na oplevering voor een betere bereikbaarheid zorgde voor de uitdijende wijken in Amsterdam-Oost en Amsterdam-Zuid. Het station werd gebouwd aan een dan nog naamloos plein, officieus Amstelstationsplein, dat op 26 juli 1939 haar officiële naam kreeg: Julianaplein. Het station werd gebouwd tussen 1937 en 1939 naar het ontwerp van C. van Eesteren (stedenbouwkundig traject), H.G.J. Schelling (Nederlandse Spoorwegen) en J. Leupen (Dienst der Publieke Werken (Amsterdam)). De eerste heipalen gingen augustus 1937 de bodem in, nadat de omliggende terreinen twaalf meter met zand opgehoogd waren en de maand ervoor proefpalen waren geslagen.[4] In de hal bevinden zich twee enorme wandschilderingen van Peter Alma. Op 15 oktober 1939 kwam koningin Wilhelmina het station openen.

De steeds maar groter wordende stad zorgde in de geschiedenis van het station voor een constante stroom van veranderingen en herinrichtingen van de terreinen rondom het station en ook voor doorlopende renovaties en herinrichtingen binnen. Het station lag bij de opening buiten de bebouwing van de stad. In de jaren vijftig kwam er bebouwing in de omgeving. Vanaf de jaren tachtig ontwikkelde het gebied rondom het station zich in een rap tempo. Een kantorengebied (Manhattan aan de Amstel) werd er gebouwd, zodat de moderne forensische medewerker snel ter plekke was zonder gebruik te maken van de auto.

Na 2000 werd het station afgesloten met OVC-poorten met een gemeenschappelijk OV-chipkaartgebied voor de twee vervoerders NS en GVB. Twee afscheidingen van het buitengebied lopen in de dwarsrichting van de hal. Er zijn aparte rijtjes poortjes per vervoerder, en ook, op de perrons, losse kaartlezers van beide vervoerders. Voor het overstappen zijn op beide perrons OV-paaltjes van beide vervoerders geplaatst.

Aan het Julianaplein werden nieuwe gebouwen gerealiseerd voor woningen en kantoren, waarvoor de keerlus van de trams verplaatst moeten worden. Het terrein ten noordoosten van het station was jarenlang openbare fietsenstalling. Het terrein langs het Julianaplein werd geheel heringericht tussen 2017 en 2019, met een nieuw busstation aan de zuidzijde en een tramlus aan de noordzijde.

Indeling perron[bewerken | brontekst bewerken]

Het station telt twee eilandperrons en vier sporen, waarvan de middelste twee, sporen 2 en 3, sinds 1977 in gebruik zijn voor de Amsterdamse metro. Er is een cross-platform-overstap tussen trein en metro mogelijk gemaakt. De twee perrons zijn niet even breed, in het extra brede westelijke perron lag vroeger een hellingbaan die werd gebruikt voor auto's die dan over het perron door een uitgang aan de zuidzijde de autoslaaptrein op konden rijden die op een kopspoor aan de oostzijde van het westelijke perron stond, waar toen vijf sporen lagen.

Wegens de verbouwing voor de komst van de metro werd het vertrekpunt van de autoslaaptreinen in 1972 verplaatst naar station 's-Hertogenbosch. Het westelijke spoor, dat nauwelijks werd gebruikt door normale treinen, werd weer in gebruik genomen waarna de middelste sporen door de NS buiten gebruik konden worden gesteld om plaats te maken voor de aanleg van de metrosporen.

Treinverbindingen[bewerken | brontekst bewerken]

De volgende treinseries stoppen in Amsterdam Amstel:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven Centraal's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam AmstelAmsterdam CentraalAlkmaarSchagenDen Helder Rijdt niet 's avonds. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen. In de spitsrichting van/naar Den Helder.
2900 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalAmsterdam AmstelUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhoven CentraalRoermondMaastricht Rijdt alleen 's avonds laat en op zondagochtend. Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations.
3000 Intercity NijmegenArnhem CentraalEde-WageningenVeenendaal-De KlompUtrecht CentraalAmsterdam AmstelAmsterdam CentraalZaandamAlkmaarDen Helder Driebergen-Zeist wordt alleen na 22:00 en op woensdagen bediend door deze serie. Veenendaal-De Klomp wordt niet op woensdag tot 21:00 bediend.
3900 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalAmsterdam AmstelUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhoven CentraalSittardHeerlen Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations. Rijdt in de vroege ochtend en 's avonds alleen 1x per uur tussen Sittard en Heerlen.
4000 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalAmsterdam AmstelBreukelenWoerdenGoudaRotterdam Centraal
7400 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalAmsterdam AmstelBreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistRhenen Rijdt alleen op werkdagen overdag, op de overige tijden tussen Breukelen en Rhenen vervangen door serie 7300.

Sinds 25 april 2007 reden er geen directe stoptreinen meer vanaf Amsterdam Amstel naar Utrecht Centraal, met uitzondering van enkele heel vroege en late Sprinters. Vanaf eind 2008 kwam er in de spits weer een stoptrein die echter alleen richting Amsterdam Centraal in Amsterdam Amstel stopte. Vanaf 13 december 2010 stopte de trein weer in beide richtingen. Sinds 12 december 2011 rijden er op werkdagen in de spits weer rechtstreekse sprinters naar Utrecht en sinds 12 december 2016 ook op werkdagen overdag.

Overig openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Bij de opening in 1939 kreeg het Amstelstation een tramverbinding, de tramlijnen 5 en 25 werden toen vanaf de Berlagebrug hierheen verlengd. Voor de trams werd 'beneden' een ruim emplacement op het Julianaplein aangelegd. In 1945 keerde lijn 25 echter niet terug, lijn 5 reed voortaan via de Wibautstraat. In 1948 en 1949 reed er een tijdelijke tramlijn S. Sinds 1961 reed tramlijn 7 naar het station. Deze werd in 1977 opgevolgd door tramlijn 12 die sindsdien hier zijn eindpunt heeft.

Het Amstelstation is verder te bereiken met de metrolijnen 51 (IsolatorwegCentraal Station), 53 (GaasperplasCentraal Station) en 54 (GeinCentraal Station) De Amstelveenlijn is vanaf 3 maart 2019 vervangen door metrolijn 51.

Het busstation bevond zich tot 2015 'boven' op hetzelfde niveau als het station en was te klein in omvang voor alle lijnen waarvan een aantal elders hun halte hadden. Tot de ingebruikname van de metro (in 1977) en later de Flevolijn (in 1987) was het, afgezien van het Centraal Station, met rond de 20 buslijnen het drukste overstappunt van Amsterdam. Daarna nam het aantal streekbuslijnen af en kreeg Eurolines het oude streekbusstation tot zijn beschikking.

In 2015 werd het busstation verplaatst naar een tijdelijke locatie binnen de tramlus in verband met de bouw van een woontoren op de plaats van het oude busstation. Hiervoor moest Eurolines op 3 december 2014 uitwijken naar station Duivendrecht. In april 2018 werd het vernieuwde en uitgebreide busstation geopend op de vroegere locatie, naast de nieuwe Amstel Tower. De bussen staan in de andere richting opgesteld dan voorheen. De doorgaande lijnen maken geen gebruik van het busstation en behouden vooralsnog hun oude haltes. Ook de gehele verdere stationsomgeving is ingrijpend veranderd. In augustus 2018 werd de tramlus verplaatst naar de noordoostzijde van het station op de plaats van de voormalige taxistandplaats.[5]

Tram die stopt op station Amsterdam Amstel (sinds 22 juli 2018)
Platform Tramlijn Maatschappij Route Bijzonderheden
C 12 Gvba12.svg GVB AmstelstationRivierenbuurtDe PijpMuseumpleinLeidsepleinDamCentraal Station
Bussen die stoppen op station Amsterdam Amstel (sinds 22 augustus 2021)
Platform Buslijn Maatschappij Route Soort Bijzonderheden
A3 37 GVB Metro NoordNieuwendamMuiderpoortstationAmstelstation Stadsbus
A4 40 GVB MuiderpoortstationScience Park AmsterdamAmstelstation Stadsbus
A2/B1 62 GVB Station LelylaanStation RAIAmstelstation Stadsbus
B1/B2 65 GVB KNSM-eilandAmstelstationStation Zuid Stadsbus
B2 245 GVB MolenwijkMuiderpoortstationAmstelstationSchiphol Stadsbus Drie ritten in vroege ochtend
A5  320  Transdev Hilversum – Blaricum – Huizen – Naarden – MuidenAmsterdam Amstelstation R-net
A6  322  Keolis Nederland Station Almere ParkwijkAlmere 't OorStation Almere PoortMuidenStation Amsterdam Amstel R-net
A7  327  Keolis Nederland Almere HavenAlmere 't OorMuidenStation Amsterdam Amstel R-net
B1/B2  N22  Keolis Nederland Amsterdam Leidseplein – Station Amsterdam Amstel – Muiden P+R – Station Almere Poort – Station Almere Muziekwijk – Station Almere Centrum – Station Almere Parkwijk – Station Almere Buiten Nachtbus Rijdt alleen op vrijdag- en zaterdagnacht.
B1/B2 N85 GVB Centraal Station – Amstelstation – Gein - Holendrecht - Amstelstation - Centraal Station Nachtbus

Kunst[bewerken | brontekst bewerken]

De volgende kunstwerken bevinden zich in de openbare ruimte:

In 1977 werd bij de opening van het metrostation een kunstwerk aangeboden van Ruud van de Wint getiteld "Ruimtediagonaal", een 41 meter lange buis van 16 cm doorsnee die diagonaal door de stationshal hing, bevestigd aan het plafond.[6] Dit kunstwerk is na ruim een decennium weer verwijderd.[7]

Afbeeldingen[bewerken | brontekst bewerken]

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

  • Voor de serie Peppi en Kokki werden er opnames gemaakt op station Amsterdam Amstel voor de aflevering Peppi en Kokki op reis.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Amstelstation van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.