Geografie van Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Reliëfkaart Nederland met provinciegrenzen (3000 pixels breed)

De geografie van Nederland geeft een geografisch en topografisch overzicht van Nederland weer. Het betreft hier het 'Europese' deel van Nederland. Sinds 2010 maken ook drie Caribische eilanden (de BES-eilanden) staatkundig deel uit van Nederland. Geografisch hebben zij een totaal verschillend karakter en ze worden dan ook niet hier behandeld.

Algemeen[bewerken]

Nederland boven NAP

Nederland is in zijn fysieke verschijningsvorm in hoofdzaak door twee factoren bepaald. De eerste betreft de ligging. Zoals de naam van het land al aangeeft, is Nederland laag, zelfs extreem laag gelegen. Ongeveer 25 % van het land[1], waaronder grote delen van het dichtbevolkte en economisch belangrijke westen, ligt beneden de waterspiegel N.A.P. Nederland ligt in van delta van drie grote rivieren, de Rijn, de Maas en de Schelde, waarnaast de IJssel, hoewel een noordwaartse zijrivier van de Rijn, als vierde grote rivier mag gelden. Deze ligging heeft het land ook grote economische voordelen gebracht. Handel en verkeer, met name met het Duitse achterland, hadden zich niet zo voorspoedig kunnen ontwikkelen zonder deze situatie. De groei en bloei van wereldhavens als eerst die van Amsterdam en vervolgens die van Rotterdam, is er mede door verklaarbaar, zoals ook de ligging aan de Noordzee Nederland gedurende de eeuwen een belangrijk logistiek voordeel heeft geboden en zijn rol als koopvarende en maritieme natie sterk heeft bepaald.

De tweede factor is de dichtheid van zijn bevolking. Nederland hoort tot de dichtstbevolkte landen van Europa. Dit heeft grote gevolgen voor het gebruik van de ruimte. Het land bezit geen grote metropool, maar in de westelijke provincies zijn de vier grootste steden geconcentreerd. Daartussen en daaromheen ligt een kransvormige ring van middelgrote plaatsen, die tezamen de zogeheten Randstad vormen. Ongeveer 40% van de landelijke bevolking is hier op een klein oppervlak geconcentreerd, rond een betrekkelijk open ruimte, het zogeheten Groene Hart. Men zou kunnen stellen dat de randstad een 'gespreide metropool' vormt. Deze situatie heeft voor- en nadelen, maar de nadelen beginnen steeds zwaarder te wegen. Het wegennet is overbelast en verkeerscongesties doen zich dagelijks voor. De verstedelijking van het land beperkt zich overigens niet tot het westen. Ook in de zuidelijke en oostelijke provincies bevinden zich stedenrijen, stedelijke regio's en stedelijke knooppunten. Afhankelijk van de definitie reiken deze agglomeraties van ruim 100.000 tot zo'n 500.000 inwoners.

Grenzen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Rijksgrens van Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nederland wordt in begrensd door de Noordzee, Duitsland en België. De lengte van de landsgrens bedraagt 1027 km en de kustlijn is 451 km lang.

Provincies[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Provincies van Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In onderstaande grafiek staan de 12 provincies op volgorde van aantal inwoners gesorteerd. Klik op de provincie naam voor details van die provincie.

Verstedelijking[bewerken]

Verstedelijking en gemeenten in Nederland, 2012 (3659 pixels breed)

Stedelijke gebieden[bewerken]

  1. Randstad
  2. Rotterdam-Rijnmond
  3. Regionaal Orgaan Amsterdam (ROA)
  4. Bestuur Regio Utrecht (BRU)
  5. Brabantse Stedenrij
  6. Parkstad Limburg
  7. Knooppunt Arnhem-Nijmegen (KAN)
  8. Regio Twente
  9. Regiovisie Groningen-Assen
  10. Breda-Tilburg
  11. Samenwerkingsverband Regio Eindhoven
  12. Brabantse Buitensteden en Woensdrecht

Grootste agglomeraties[2][bewerken]

De 22 stadsgewesten en grootstedelijke agglomeraties[3]
Grootstedelijke agglomeratie Stadsgewest
CBS-nr Regio Aantal Gemeenten Aantal Gemeenten
8 Amersfoort 179.709 Amersfoort, Leusden 286.053 Amersfoort, Soest, Nijkerk, Leusden, Bunschoten
10 Amsterdam 1.071.870 Amsterdam, Zaanstad, Amstelveen, Diemen, Wormerland, Landsmeer, Oostzaan 1.528.645 Amsterdam, Almere, Zaanstad, Haarlemmermeer, Amstelveen, Purmerend, Diemen, Waterland, Wormerland, Ouder-Amstel, Landsmeer, Oostzaan, Muiden, Zeevang
5 Apeldoorn 156.306 Apeldoorn 212.808 Apeldoorn, Epe, Voorst
6 Arnhem 149.698 Arnhem, Rozendaal 357.681 Arnhem, Overbetuwe, Lingewaard, Rheden, Renkum, Duiven, Westervoort, Rozendaal
16 Breda 174.708 Breda 318.354 Breda, Oosterhout, Etten-Leur, Drimmelen, Zundert
15 Dordrecht 236.923 Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam 283.906 Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam
19 Eindhoven 330.480 Eindhoven, Veldhoven, Geldrop-Mierlo, Waalre, Son en Breugel 412.198 Eindhoven, Veldhoven, Geldrop-Mierlo, Valkenswaard, Best, Nuenen, Gerwen en Nederwetten, Waalre, Son en Breugel
8 Enschede 157.659 Enschede 314.920 Enschede, Hengelo, Oldenzaal, Losser, Borne
13 's-Gravenhage 640.631 's-Gravenhage, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk, Wassenaar 1.027.778 's-Gravenhage, Zoetermeer, Westland, Delft, Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Midden-Delfland
1 Groningen 208.847 Groningen, Haren 352.344 Groningen, Tynaarlo, Noordenveld, Leek, Zuidhorn, Haren, Winsum, Marum, Bedum, Ten Boer
11 Haarlem 199.135 Haarlem, Heemstede, Bloemendaal 414.491 Haarlem, Velsen, Beverwijk, Heemskerk, Castricum, Heemstede, Bloemendaal, Zandvoort, Uitgeest, Haarlemmerliede en Spaarnwoude
21 Heerlen 204.077 Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Brunssum 251.288 Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Brunssum, Nuth, Voerendaal, Simpelveld, Onderbanken
18 's-Hertogenbosch 166.625 's-Hertogenbosch, Vught 194.730 's-Hertogenbosch, Sint-Michielsgestel, Vught
2 Leeuwarden 94.821 Leeuwarden 162.078 Leeuwarden, Tietjerksteradeel, Menaldumadeel, het Bildt, Leeuwarderadeel
12 Leiden 253.336 Leiden, Katwijk, Leiderdorp, Voorschoten, Oegstgeest 338.356 Leiden, Katwijk, Teylingen, Leiderdorp, Noordwijk, Voorschoten, Oegstgeest, Noordwijkerhout, Zoeterwoude
22 Maastricht 119.694 Maastricht 181.153 Maastricht, Eijsden-Margraten, Meerssen, Valkenburg aan de Geul
7 Nijmegen 164.442 Nijmegen 283.161 Nijmegen, Wijchen, Beuningen, Groesbeek, Heumen, Ubbergen, Mook en Middelaar
14 Rotterdam 1.004.051 Rotterdam, Schiedam, Spijkenisse, Vlaardingen, Capelle aan den IJssel, Barendrecht, Maassluis, Krimpen aan den IJssel 1.169.749 Rotterdam, Schiedam, Spijkenisse, Vlaardingen, Capelle aan den IJssel, Barendrecht, Ridderkerk, Hellevoetsluis, Maassluis, Krimpen aan den IJssel, Albrandswaard, Brielle, Westvoorne, Nederlek, Bernisse
20 Sittard/Geleen 137.034 Sittard-Geleen, Stein, Beek 150.448 Sittard-Geleen, Stein, Beek, Schinnen
17 Tilburg 229.019 Tilburg, Goirle 295.497 Tilburg, Gilze en Rijen, Oisterwijk, Goirle, Hilvarenbeek
9 Utrecht 470.484 Utrecht, Stichtse Vecht, Nieuwegein, IJsselstein 635.774 Utrecht, Stichtse Vecht, Nieuwegein, Zeist, Houten, De Bilt, IJsselstein, Bunnik
3 Zwolle 120.624 Zwolle 178.021 Zwolle, Dalfsen, Heerde, Hattem

Grootste gemeenten[bewerken]

Dit zijn alleen de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Venlo (stad) Ede (gemeente) Emmen (Drenthe) Leiden Maastricht Dordrecht (Nederland) Zwolle (Overijssel) Zoetermeer 's-Hertogenbosch (gemeente) Haarlemmermeer Amersfoort Zaanstad Arnhem Haarlem Apeldoorn Enschede Nijmegen Breda Groningen (stad) Almere Tilburg Eindhoven Utrecht (stad) Den Haag Rotterdam Amsterdam

1rightarrow blue.svg Zie ook de lijst van grootste gemeenten in Nederland

Steden, dorpen en buurtschappen per provincie[bewerken]

De afbeelding toont de 12 provincies. Klik op de provincienaam in de afbeelding voor een lijst van steden en dorpen van die locatie

Landschap[bewerken]

Nederland is landschappelijk in te delen in een laag gedeelte, bestaande uit (soms met veen overdekte) zeekleigebieden, in het westen en noorden, en een hoog gedeelte, bestaande uit zand- en lössgebieden in het oosten en zuiden. Tot laag-Nederland kunnen ook de rivierkleigebieden in midden-Nederland worden gerekend.

Heuvelgebieden[bewerken]

Dinkelland- Hondsrug - Montferland - Rijk van Nijmegen - Sallandse Heuvelrug - Utrechtse Heuvelrug - Veluwe - Zoomland - Zuid-Limburg

Streekgebieden[bewerken]

Achterhoek - Betuwe - Bollenstreek - Eemland - Gelderse Vallei - Het Gooi - Groene Hart - De Peel - Twente - Westerwolde - West-Friesland - Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden -Zeeuws-Vlaanderen - Zuid-Limburg - Kempen - Salland- Kop van Overijssel - Zuidwest-Friesland (Westergo)

Eilanden[bewerken]

Waddeneilanden[bewerken]

Texel - Vlieland - Terschelling - Ameland - Schiermonnikoog - Rottumeroog - Rottumerplaat

Inpolderingen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook de artikelen over droogmakerijen en polders

Grote delen van Nederland zijn ingepolderd en in het buitenland staat Nederland hier ook om bekend. Zo geldt er de buitenlandse uitspraak; God schiep de Aarde, maar de Nederlanders schiepen Nederland.

Nederland vanuit de ruimte

Belangrijke droogmakerijen in Nederland zijn:

1597: Zijpe
1610: Wieringerwaard
1612: Beemster
1614: Zoetermeerse Meerpolder
1622: Purmer - Wijdewormer
1629: Watergraafsmeer
1631: Heerhugowaard
1635: Schermer
1840: Zuidplaspolder
1852: Haarlemmermeer
1874: Prins Alexanderpolder
1876: IJpolders
1930: Wieringermeer
1942: Noordoostpolder
1957: Oostelijk Flevoland
1968: Zuidelijk Flevoland

Ook de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden zijn grotendeels ingepolderd.

Rivieren[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van rivieren in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Amstel - Bergsche Maas - Dintel - Eem - Gouwe - Hollandsche IJssel - IJ - IJssel - Lek - Maas - Merwede - Nieuwe Maas - Noord - Oude Maas - Reitdiep - Rijn - Roer - Overijsselse Vecht - Utrechtse Vecht - Waal

Kanalen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie kanaal (watergang) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Amsterdam-Rijnkanaal - Calandkanaal - Kanaal van Gent naar Terneuzen - Nieuwe Waterweg - Noordzeekanaal - Prinses Margrietkanaal - Schelde-Rijnkanaal - Twentekanaal - Valleikanaal - Van Harinxmakanaal - Van Starkenborghkanaal - Wilhelminakanaal - Zuid-Willemsvaart - Kanaal door Zuid-Beveland - Kanaal door Walcheren - Julianakanaal

Meren en andere wateren[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie meer (water) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Biesbosch - Dollard - Eemmeer - Eems - Friese meren - Gooimeer - Grevelingenmeer - Haringvliet - Hollands Diep - IJsselmeer - Ketelmeer - Lauwersmeer - Loosdrechtse plassen - Maasplassen - Markermeer - Noordzee - Oosterschelde - Reeuwijkse plassen - Veerse Meer - Veluwemeer - Vinkeveense plassen - Waddenzee - Westerschelde - Wolderwijd - Zwarte Meer

Verdere statistieken[bewerken]

Hieronder staat een tabel met informatie over de geografie van Nederland[bron?].

Locatie: Westelijk Europa, grenzend aan de Noordzee, buurland van België en Duitsland, ten westen van de Noordzee ligt Engeland, en ten noorden ligt Noorwegen.
Geografische coördinaten: 52 NB, 5 OL
Oppervlakte: Totaal: 41.543 km²

land: 33.881 km²
water: 7645 km²

Vergelijkbaar gebied: iets groter dan Zwitserland
Klimaat: Gematigd Zeeklimaat met koele zomers en zachte winters.
Terrein: Voor het grootste deel uit laaggelegen, vlak kustland en op de zee gewonnen polders; in het zuidoosten is het heuvelachtig
Uitersten Laagste punt: Zuidplaspolder bij Nieuwerkerk aan den IJssel, gemeente Zuidplas, (Zuid-Holland) -6.74 m

Hoogste punt: Vaalserberg

Natuurlijke rijkdommen: aardgas, aardolie, zeezout, zout, vruchtbaar land
Landgebruik: Bouw- en weiland: 25%, permanente bebouwing: 3%, permanente beweiding: 25%, bossen en bosgronden: 8%, overig: ca. 39% (1996) Geïrrigeerd land: ca. 6000 km² (1996)
Natuurlijke gevaren: Overstroming door zee en rivieren
Rivieren: Drie grote Europese rivieren (Rijn, Maas en Schelde) monden uit in Nederland. Andere grote rivieren zijn de Waal en de IJssel, beide aftakkingen van de Rijn
Aardrijkskunde - noot: na Monaco en Malta het dichtstbevolkte land van Europa en een van de dichtstbevolkte landen ter wereld
Bronnen