Station Utrecht Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Utrecht Centraal)
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie Station Utrecht Centraal (tot 2016) voor het oude station vanaf 1843.
    Utrecht Centraal   
Plaats Utrecht
Afkorting Ut
Opening 7 december 2016
Perrons 8
Perronsporen 16 (waarvan 4 kopsporen)
Lijn(en) Centraalspoorweg,
Rhijnspoorweg,
Staatslijn H,
Spoorlijn Utrecht - Rotterdam
Tramlijn 60 en 61
Stadsbus 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 19, 24, 95, 208
Streekbus 18, 28, 37, 38, 39, 41, 47, 50, 51, 52, 53, 55, 63, 65, 66, 74, 77, 81, 85, 90, 94, 95, 102, 103, 107, 120, 181, 195, 207, 241, 247, 251, 295
Qliner 387 en 388
Nachtbus 402, 407, 412, 420, 441, 447, 450, 452, 474, 477, 495
Vervoerder(s) NS
NS International
U-OV
Connexxion
Arriva
Reizigers 176.292 (2014)[1] per dag
Coördinaten 52° 5′ NB, 5° 7′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Utrecht Centraal
Station Utrecht Centraal
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Luchtfoto van Station Utrecht Centraal, gezien vanuit het zuidwesten; 9 maart 2014.
Schaalmodel 1:25 van de toekomstige OV-Terminal in Madurodam.
Het eerste deel van de nieuwe stationshal van Utrecht Centraal, een week na de opening op 3 februari 2013.
Juli 2015, tijdens de bouw.
Ingang Jaarbeurszijde.

Station Utrecht Centraal is het centraal station van de stad Utrecht, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Utrecht. Het station is het belangrijkste knooppunt van de spoorlijnen in Nederland en is mede daardoor in oppervlakte en reizigersaantallen het grootste station van Nederland.

Algemeen[bewerken]

In 2014 stapten er op het station dagelijks circa 176.292 reizigers in of uit[1] in meer dan 900 vertrekkende treinen per dag.[2] Met jaarlijks 57 miljoen reizigers,[3] is Utrecht Centraal het drukste station van Nederland. Nabij het Utrechtse Centraal Station bevinden zich de Hoofdgebouwen I, II, III (De Inktpot) en IV van de Nederlandse Spoorwegen en ProRail. Het station wordt verbouwd en uitgebreid tot OV-terminal, "een integraal centraal station dat binnen één gebouw de afhandeling regelt voor trein, sneltram en bus", waardoor het station sinds 2011 aan veel veranderingen onderhevig was. In december 2016 is dit grote project afgerond. Maar in de directe omgeving van de OV-terminal zal de komende jaren vanwege de grootschalige vernieuwing van het Utrechtse centrum (CU2030) nog intensief gebouwd worden aan bijvoorbeeld de sneltramlijn naar de Uithof, een grote fietsenstalling en een nieuw stationsplein, pal aan het eveneens grootschalig te vernieuwen Hoog Catharijne. Ook aan de westelijke / Jaarbeurs-zijde van het station, zijn meerdere bouwprojecten gaande zoals de nieuwbouw van een World Trade Center, een ondergrondse parkeergarage en (meer richting het hallencomplex van de Jaarbeurs) een mega-bioscoop.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Station Utrecht Centraal (tot 2016) voor het oude station vanaf 1843.

Station Utrecht Centraal was tot de bouw van de OV-terminal een station dat door de jaren heen telkens was vernieuwd en uitgebreid. Daardoor was er sprake van verschillende en uiteenlopende bouwstijlen op het station met zowel perronoverkappingen uit de 19e eeuw als een stationshal uit 1989 (met een ouder deel uit 1973). Een ander kenmerk van dit oudere station was dat het vanaf 1973 onderdeel was van het Hoog-Catharijne complex (maar met de gedeeltelijke oplevering van het nieuwe stationsplein in 2017 zal er geen koppeling meer zijn met het winkelcentrum Hoog Catharijne).

Indeling[bewerken]

Het station telt acht perrons en zestien perronsporen (waarvan vier kopsporen). Parallel aan de treinperrons worden aan weerszijden busperrons in soortgelijke stijl gebouwd: twee busperrons aan de westelijke zijde en aan de oostzijde komt een gecombineerd sneltram- en busperron. De stationshal, die zich boven de sporen bevindt, loopt (tot 2017) naadloos over in het winkelcentrum Hoog Catharijne en eindigt aan de andere zijde aan een plateau waar zich de ingang van het stadskantoor bevindt en een zijtoegang tot het Beatrixgebouw van de Jaarbeurs, het plateau gaat daarna over in een brede trappenpartij naar het Jaarbeursplein met aan het plein, of in de directe nabijheid, het Beatrix Theater, het hallencomplex van de Jaarbeurs, de (tijdelijke) beginhalte van de sneltram, het NH-hotel en diverse kantoren.

In het kader van de bouw van de OV-terminal is er vanaf 2014 gebouwd aan een achtste eilandperron met de sporen 20 en 21. Dit perron is op 13 juli 2015[4] in dienst gekomen als onderdeel van de verbouwing om de doorstroming te verbeteren en om genoeg capaciteit te hebben voor de Sprinters die, in het kader van Randstadspoor, doorgaande diensten via Utrecht Centraal zijn gaan rijden naar onder meer de Vinex-wijken Leidsche Rijn en Houten-Zuid.

Ongelijkvloerse kruisingen[bewerken]

Door het toenemend aantal treinbewegingen moest aan de noordwestkant van het station de capaciteit flink uitgebreid worden. Aan deze kant van het station zijn er meer treinbewegingen omdat veel treinen hier kopmaken. Om de treinen in de drie hoofdrichtingen: Gouda, Amsterdam, en later, Amersfoort onafhankelijk en kruisingsvrij van elkaar af te wikkelen, is in het begin van de jaren 70 een enkelsporig viaduct gebouwd waardoor treinen naar Gouda en Amsterdam in elke situatie gelijktijdig konden vertrekken. Met dit viaduct kon de dienstregeling, die sinds Spoorslag '70 sterk was uitgebreid, beter worden uitgevoerd. In het kader van het opheffen van de 8 (later 10) grote spoorwegknelpunten in Nederland is tussen 1991 en 1996 het baanvak Utrecht Centraal – Utrecht OvervechtBlauwkapel viersporig gemaakt en werd het aantal vrije kruisingen aan de noordzijde van Utrecht Centraal sterk uitgebreid. Het oorspronkelijke viaduct werd verdubbeld (zodat intercity's naar Gouda het spoor niet meer hoeven te delen met intercity's uit Gouda) en de oorspronkelijke fly-over werd enkelsporig verlengd over de intercity-sporen naar en van Amersfoort. Grotendeels parallel aan dit verlengde stuk werd een tweede enkelsporig viaduct gebouwd voor de treinen naar Amsterdam over de intercitysporen naar en van Amersfoort.

Tegelijk werden er extra sporen aangelegd, onder de fly-overs door, waardoor het, bijvoorbeeld, mogelijk was voor de stoptrein om naar Woerden te vertrekken zonder de intercity's uit Woerden en Gouda te hinderen. Door dit stelsel van vrije kruisingen kunnen de treinen uit Woerden over alle andere sporen heen rijden. Hierdoor zijn de meeste perronsporen vanuit de drie richtingen grotendeels kruisingsvrij bereikbaar geworden. (zie spoordiagram van Utrecht – Amersfoort). Aan de zuidzijde zijn in het kader van Randstadspoor in 2016 nieuwe vrije kruisingen (dive-unders) in gebruik genomen . Deze bevinden zich echter niet bij Utrecht Centraal maar vlak ten noorden van het station Utrecht Lunetten als onderdeel van de aansluiting waar de sporen uit Den Bosch en Arnhem samenkomen of uit elkaar gaan. Door deze nieuwe 'dive-unders' hinderen treinen naar Arnhem en Intercity's uit Den Bosch elkaar dan niet meer, tevens zitten de sprinters WoerdenGeldermalsen v.v. (het Randstadspoor) de Intercitytrein Amsterdam/SchipholDen Bosch dan niet meer in de weg.

Verbouwing tot OV-terminal[bewerken]

Ideeën[bewerken]

Sinds ongeveer 2000 bestaan er plannen om het station uit te breiden en te verbouwen tot een moderne en toekomstvaste OV-terminal, berekend voor 100 miljoen reizigers per jaar. Het college van Utrecht heeft ingestemd met het definitieve ontwerp voor de nieuwe "OV-Terminal": een integraal Centraal Station dat binnen één gebouw de afhandeling regelt voor trein, sneltram en bus. De OV-Terminal wordt het grootste station van Nederland. Het bestaande station verwerkte ongeveer 65 miljoen reizigers per jaar. Naar verwachting groeit het aantal reizigers naar ongeveer 100 miljoen per jaar tussen 2025-2030. Deze verwachtingen hangen samen met de voortgaande groei van de stad Utrecht, onder meer door de ontwikkeling van het nieuwe stadsdeel Leidsche Rijn waarvoor tevens Randstadspoor is ontwikkeld. Bovendien wordt het busstation grotendeels naar de westzijde van het station verplaatst waardoor het aantal busreizigers dat (van en naar Hoog Catharijne) door het stationsgebied moet gaan lopen waarschijnlijk gaat toenemen.

In 2011 zijn de werkzaamheden aan het station begonnen.[5] Deze namen vijf jaar in beslag. Het station heet sindsdien in marketingtermen een 'wereldstation'. De verbouwing had namelijk als oorspronkelijke aanleiding het concept van de Nieuwe Sleutelprojecten geïnitieerd door het voormalige Ministerie van VROM. "De Nieuwe Sleutelprojecten zijn integrale stedelijke projecten op en rond de stations Amsterdam-Zuid/WTC, Rotterdam Centraal, Utrecht Centraal, Den Haag Centraal, Arnhem Centraal en Breda Centraal. Met de aanleg van de hogesnelheidslijn (HSL) krijgen deze stations een bijzondere positie". "De projecten versterken de internationale concurrentiepositie van Nederland en ondersteunen de vorming van stedelijke netwerken". Een van de beleidsdoelen was dan ook: "Een hoogwaardige bereikbaarheid realiseren. Stations met hun omgeving moeten integraal worden ontwikkeld tot toplocaties voor wonen, werken en voorzieningen."[6]

Er waren dan ook speciale voorzieningen gepland voor de Hogesnelheidslijn HSL-Oost, een geplande hogesnelheidslijn tussen Amsterdam, Utrecht, Arnhem en het Ruhrgebied waar echter vanaf is gezien vanwege de in verhouding (tot de kosten) beperkte reistijdwinst (het spoor tussen Amsterdam Bijlmer Arena en Utrecht is overigens wél geschikt gemaakt voor hogere snelheden tot 200 km/h). De integrale ontwikkeling van de stationsomgeving is voor Utrecht gehandhaafd gebleven omdat er andere belangrijke redenen voor de ontwikkeling zijn, zoals de herstructurering van het centrumgebied en het toenemend inwonertal. De verbouwing van het station is in dat kader een van de projecten binnen de plannen Aanpak Stationsgebied.

Ontwerp[bewerken]

De opdracht voor het Definitief Ontwerp is gegeven aan ProRail.[7] Het ontwerp, gemaakt door Benthem Crouwel Architecten en Movares, is in december 2005 aangeboden aan de beide opdrachtgevers, de gemeente Utrecht en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Daarna is een toetsing gestart met onder meer diverse gemeentelijke diensten, Rijkswaterstaat, Bestuur Regio Utrecht, hulpdiensten en private partners.

Van de nieuwe OV-terminal is op 12 juli 2007 een schaalmodel 1:25 onthuld in Madurodam. Het station is daarmee het eerste gebouw in Nederland dat al in Madurodam te zien is voordat het in werkelijkheid bestaat.[8] Daarnaast is een schaalmodel te bezichtigen in het Infocentrum Stationsgebied (Vredenburg 40).

De terminal kan in een zeker opzicht worden gezien als een enorm rechthoekig plateau dat een overdekte en gesloten overspanning is vanaf het nieuwe stationsplein aan de oostelijke zijde tot aan het Jaarbeursplein en het Beatrixgebouw aan de westelijke zijde. Waar de overkluizing van de sporen voorheen varieerde in breedte (de Jaarbeurstraverse was in vergelijking met de stationshal bijvoorbeeld vrij smal) zal de OV-terminal in volle breedte (begrensd door stadskantoor aan de noordzijde en de Katreinetoren aan de zuidzijde) een overdekt plateau vormen tussen Nieuw Hoog Catharijne en het Jaarbeursplein. De noordelijke rand van deze OV-terminal is een passage die open is maar wel overdekt. De OV-terminal wordt gekarakteriseerd door het, over de gehele lengte én breedte, golvende of gebogen dak.

In tegenstelling tot voorheen waarbij Utrecht Centraal telkens gedeeltelijk werd uitgebreid en vernieuwd, en het station daardoor een lappendeken werd van uiteenlopende bouwstijlen uit verschillende perioden, is hier sprake van een totaalplan, waarbij het gehele station vanuit één uniforme stijl wordt uitgebreid en vernieuwd. Deze Utrechtse OV-terminal deelt oppervlakkig gezien enkele overeenkomsten met een luchthaventerminal zoals een bovenverdieping met horeca voor de mensen die wat meer tijd hebben (de exploitant van deze horeca exploiteert dan ook horecagelegenheden op luchthavens,[9]) de aanwezigheid van veel winkels, en een wandelpromenade aan de noordzijde, in dit geval met uitzicht op de vertrekkende en aankomende treinen i.p.v. op vliegtuigen, ook aan de zuidzijde komt er bovendien goed uitzicht op de treinen en bussen. Na de voltooiing van de OV-terminal en de voltooiing van DoorStroomStation Utrecht (waarbij perrons verbreed zijn en diverse sporen zijn verlegd) is er aan stationsbebouwing weinig van de oude situatie te herkennen. Alleen de ligging van sommige roltrappen en sporen, de beide reizigerstunnels, en de oudere gebouwen in de nabijheid zoals de Katreinetoren, zijn referentiepunten voor de vroegere situatie.

Details[bewerken]

Het plan was de eindhalte van de sneltram te verplaatsen van de oostkant naar de westkant van het station (Jaarbeursplein). Nu er sprake is van de aanleg van een tramlijn naar de Uithof, die verbonden wordt met de bestaande sneltram, besloot het BRU in te zetten op verdere vertramming van het Utrechtse OV-netwerk. Daarom is besloten de tramhaltes aan de oostzijde te situeren. Aan de westzijde van de OV-terminal komen de meeste bussen, ook omdat de busbaan richting het zuiden van de oostkant van de spoorbaan naar de westkant van de sporen wordt verplaatst. Aan de oostzijde blijft een klein busstation gehandhaafd voor bussen die niet naar de zuidelijke wijken van Utrecht hoeven te gaan (de zuidelijke busbaan aan de oostzijde is namelijk verbouwd tot sneltrambaan richting de Uithof). Het station zelf heeft een ruime lichte hal met een grote glazen wand. Het Centraal Station vormt in de eindsituatie niet meer een geheel met het groeiende winkelcentrum Hoog Catharijne, want er komt een nieuw hooggelegen voorplein.

Omdat de perrons 1/2 en 3/4 te smal zijn voor de reizigersstroom zijn deze verbreed. De sporen 1, 2 en 3 zijn daartoe enkele meters in oostelijke richting verschoven. Hiervoor moest een fietspad verdwijnen en de onder deze sporen liggende fietsenstalling voorlopig sluiten. De fietsenstalling wordt aangesloten op een nieuwe fietsenstalling: een ondergrondse fietsenstalling met drie tussenniveaus onder het nieuwe stationsplein door (dit stationsplein zal zich overigens 1 niveau boven het straatniveau gaan bevinden). Deze fietsenstalling zal bij oplevering de grootste ter wereld zijn en 12.500 stallingplaatsen hebben. Tevens is er door deze fietsenstalling een doorgaande route voor fietsers in noordelijke en zuidelijke richting. De middentunnel van het station komt uit op deze fietsenstalling, zodat reizigers per fiets weer een snelle route hebben tussen de fietsenstalling en de perrons. Medio 2017 wordt een belangrijk eerste deel van deze fietsenstalling opgeleverd. Aan de Jaarbeurszijde is overigens in 2014 al een 'ondergrondse' stationsfietsenstalling geopend met 3 niveaus waar plaats is voor 4.200 fietsen: deze bevindt zich onder de nieuwe trappenpartij tussen Jaarbeursplein en de OV-terminal.

Gefaseerde ingebruikname[bewerken]

Op zondag 3 februari 2013 is het eerste gedeelte van de nieuwe stationshal geopend (bouwstap 1),[10] dit betrof een uitbreidingsdeel naast de toenmalige Jaarbeurstraverse over het voormalige goederensporenterrein dat al jaren als parkeerterrein voor het NS-personeel werd gebruikt. In dit gedeelte bevinden zich onder meer de (rol)trappen en liften naar de busperrons aan de Jaarbeurszijde.

In het najaar van 2013 werd het tweede gedeelte van de hal geopend (bouwstap 2), dit betreft het gedeelte ter hoogte van de OV-servicewinkel centrumzijde, en het gedeelte naar de sporen 4b, 5 en 7 en de Katreinetoren (het kantoorgebouw van NS dat direct aan het stationscomplex grenst). Voor de verbouwing zat in dit gedeelte onder meer het stationsrestaurant 'De Tijd' en de bloemenzaak.

Op 31 juli 2015 is het derde gedeelte van de stationshal opengegaan (de zogenaamde bouwstappen 3, 4 en 5), en daarmee was de bouw van de hal voor 5/6 deel voltooid.[11] Het kenmerk van dit gedeelte is de lange winkelgalerij met zeer veel eet- en drinkgelegenheden (zowel voor verblijf als om mee te nemen). Daarnaast zijn er ook non-food artikelen verkrijgbaar zoals in de Hema of in de Etos. Tegelijk is de poortvrije passage tussen de binnenstad en de Jaarbeurs aan de noordzijde langs de stationshal geopend. Deze is wel overdekt maar aan de zijkant open. Ook aan deze passage zitten winkels. Er zijn verbindingen met de stationshal aan de uiteinden en op één plaats ertussen. Eind 2015 is ook de bovenverdieping in gebruik genomen: hier bevinden zich diverse horecagelegenheden voor reizigers die meer tijd hebben, ook de bagagekluizen bevinden zich op deze verdieping. In 2016 zijn er ook vergaderzalen in gebruik genomen op deze etage.

Tot december 2016 is bouwstap 6 uitgevoerd, in het gedeelte van het station waar de (rol)trappen en liften zijn naar de drukke perrons met de sporen 8 t/m 15. Ook in dit gedeelte zijn er winkels, niet aaneengesloten zoals aan de noordzijde van de terminal, maar als 'vrijstaande winkels' tussen de roltrappen naar de zuidzijde. Er is in het gedeelte van 'bouwstap 6' ook een fraai vormgegeven trap geplaatst naar de horeca op de eerste etage, ter vervanging van de tijdelijke trap bij het restaurant.

De geheel vernieuwde stationshal van Utrecht Centraal is op woensdag 7 december 2016 feestelijk geopend. De verbouwing is officieel klaar en de hal is 'teruggegeven' aan de reiziger.[12][13][14]

Verbetering doorstroming[bewerken]

Organisatie van aanvoerlijnen en perronsporen na het project. Wissels zijn niet of symbolisch aangegeven.
Het sporenplan ten noorden van Utrecht Centraal anno 2013. Tussen 2013 en 2016 werden vrijwel alle wissels hier gesaneerd.

Om de doorstroming te verbeteren verwijderde ProRail tussen 2013 en 2016 ruim 130 van de 200 wissels. Staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu heeft hiervoor 270 miljoen euro uitgetrokken.[15]

De vele wissels hadden de bedoeling het spoorgebruik zo flexibel mogelijk te maken door de treinen uitwijkmogelijkheden te bieden, bijvoorbeeld bij storingen. Van vrijwel elk perron konden treinen uit/in alle richtingen aankomen en vertrekken. De achtergrond van de verwijdering is de gedachte dat het aantal storingen zal verminderen als er minder wissels zijn. Voor elke rijroute is er een beperkt aantal vaste perronsporen, waarbuiten geen andere sporen kunnen worden bereikt. Daarnaast kan de rijsnelheid binnen het station worden verhoogd, waardoor zowel reizigers- als goederentreinen minder lang beslag leggen op de spoorcapaciteit.

Het aanpassen van deze spoorweginfrastructuur maakt, onder de naam DoorStroomStation Utrecht,[16] deel uit van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer dat als doel heeft dat reizigers op de drukste trajecten in de Randstad, Gelderland en Brabant, elke tien minuten een trein kunnen nemen.

Voorzieningen[bewerken]

Kunst op het station[bewerken]

In de stationshal stond een tweetal beelden. Het standbeeld midden bij het meetingpoint is een werk uit 2005 van Wim Steins, getiteld "l'Incontra". Dit beeld is gemaakt in opdracht van MS Research. De persoon boven op het werk zou wijzen naar een beeldscherm, waarop een nummer stond waarheen een sms verstuurd kon worden. Een deel van het sms-bedrag kwam dan ten goede aan de stichting en het bericht zou verschijnen in het beeldscherm. In 2010 is dit beeld (tijdelijk) verwijderd.

In de hal hangt ook een Plaquette voor het Gevallen Spoorwegpersoneel, ter nagedachtenis aan het spoorwegpersoneel dat omkwam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De plaquette hangt nabij de zuidelijke toegang naar perron 2.

In de midden- en noordtunnel zijn schilderingen aangebracht door Leön Keer (die in de noordtunnel zijn bij de herinrichting in 2009 verwijderd). Tevens is de noordtunnel verfraaid met een mozaïek van Jan Boon uit 1948, dit stamt nog uit de tijd van het stationsgebouw van Van Ravesteyn. De gekleurde vlakken bij de fietsingang aan de bushaltezijde is een ontwerp van Ton van Os en dateert van de uitbreiding in 1986.[17]

Duurzaamheid[bewerken]

Tussen december 2010 en juni 2012 zijn duurzame perronkappen met zonnecellen geplaatst op drie perrons, langs de sporen 11/12, 8/9 en 5/7. De zonnecellen wekken energie op voor verlichting, roltrappen en liften in de nieuwe OV-terminal, en realiseren een energieopbrengst van ongeveer 85.000 kWh per jaar. Dat is te vergelijken met het energieverbruik van 25 huishoudens. De duurzame energieopwekking levert een CO2-reductie op van 46 ton per jaar.[18][19]

Informatieschermen[bewerken]

Het grote LCD scherm van dichtbij.

Voor de totstandkoming van de OV-terminal hing in de centrale hal een groot bord met paletten met dynamische informatie over alle vertrekkende treinen. Dit achterhaalde systeem was niet meer te onderhouden en is op 28 oktober 2011 gedemonteerd. Twee dagen later werd een nieuw LCD-scherm, bestaande uit kleinere deelschermen, in gebruik genomen. Op 14 augustus 2013 werd het grote LCD-scherm weer verwijderd vanwege de verbouwing van de stationshal. Het is niet zeker of het grote scherm terug zal keren.[20] Dit eerste LCD-scherm van groot formaat in een Nederlands station wordt gevolgd door soortgelijke exemplaren in andere grote stations, ter aanvulling van de al bestaande kleinere LCD-schermen. Het oude scherm is nu in Het Spoorwegmuseum te zien en is ook beschikbaar als app voor de iPad.

Spoorlijnen[bewerken]

Station Utrecht Centraal is gelegen aan de spoorlijnen:

Treinen[bewerken]

De volgende treinseries stoppen te Utrecht Centraal:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100

ICE 43

InterCityExpress (NS International) [ Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf Hbf ] / [ Hannover HbfMinden (Westf)HerfordBielefeld HbfGütersloh HbfHamm (Westf)Hagen HbfWuppertal Hbf ] – Köln HbfSiegburg/Bonn Frankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofMannheim HbfKarlsruhe HbfOffenburgFreiburg (Breisgau) HbfBasel Bad BfBasel SBB Één keer per dag tussen Amsterdam en Basel.
120 / 220

ICE 78

InterCityExpress (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf HbfKöln HbfFrankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofFrankfurt (Main) Hbf Wordt aangevuld door de serie 100 / ICE 43.
400 CityNightLine Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalZürich HB Brig / München Hbf Garmisch-Partenkirchen
500 Intercity Rotterdam CentraalUtrecht CentraalAmersfoortZwolleGroningen Vormt tussen Rotterdam Centraal en Zwolle een halfuursdienst met serie 12500. Vormt tussen Zwolle en Groningen een halfuursdienst met serie 700. Stopt tussen Zwolle en Groningen alleen 's morgens vroeg en 's avonds laat op alle stations.
12500 Intercity Rotterdam CentraalUtrecht CentraalAmersfoortZwolleLeeuwarden Vormt tussen Rotterdam Centraal en Zwolle een halfuursdienst met serie 500. Stopt tussen Zwolle en Leeuwarden alleen soms 's morgens vroeg en 's avonds laat op alle stations.
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarSchagen 's Avonds en op zondag tot Amsterdam Centraal. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen.
1400 Intercity Utrecht CentraalAmsterdam CentraalSchiphol AirportDen Haag HSRotterdam Centraal Nachtnet. De treinserie 21400 voor de trajectverlengingen Rotterdam Centraal – Eindhoven en Utrecht Centraal – Eindhoven rijden uitsluitend in de nachten volgend op vrijdag en zaterdag. In het eerste deel van de nachten volgend op woensdag en donderdag stopt de trein in Gouda in plaats van Delft. Daarnaast worden bussen ingezet op het traject Rotterdam Centraal – Delft – Den Haag HS.
1452 Intercity Utrecht CentraalGoudaRotterdam Centraal Nachtnet. Rijdt van Utrecht Centraal naar Rotterdam Centraal via Gouda, 1x per nacht in de nachten volgend op vrijdag en zaterdag.
1700 Intercity Den Haag CentraalUtrecht CentraalAmersfoortDeventerHengeloEnschede
11700 Intercity Amersfoort SchothorstAmersfoortUtrecht CentraalGoudaDen Haag Centraal
2000 Intercity Den Haag CentraalGoudaUtrecht Centraal Rijdt niet na 21:00.
2800 Intercity Rotterdam CentraalGoudaUtrecht Centraal Rijdt niet na 21:00 en in het weekend
3000 Intercity NijmegenArnhem CentraalEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 21.00 uur ook op Driebergen-Zeist. Stopt alleen 's avonds en op zondag in Heiloo
3100 Intercity Schiphol AirportUtrecht CentraalEde-WageningenArnhem CentraalNijmegen Rijdt niet na 21:00 uur
3500 Intercity Schiphol AirportUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhovenHeerlen Na 18.00 uur alleen Schiphol - Eindhoven, na 20.30 alleen Schiphol - Utrecht Centraal en na 18.45 alleen Utrecht Centraal - Schiphol.
4900 Sprinter Utrecht CentraalHilversumAlmere CentrumAlmere Oostvaarders Stopt niet in Hollandsche Rading, Hilversum Media Park en Bussum Zuid.
5500 Sprinter Utrecht CentraalDen DolderBaarn
5600 Sprinter Utrecht CentraalAmersfoortZwolle
5700 Sprinter Utrecht CentraalHilversumWeespSchiphol AirportLeiden CentraalDen Haag Centraal
6000 Sprinter Utrecht CentraalGeldermalsenTiel
6100 Sprinter WoerdenUtrecht Centraal Rijdt niet na 20.00 uur en in het weekend.
16000 Sprinter Utrecht CentraalGeldermalsen's-Hertogenbosch Vanaf 's-Hertogenbosch verder als treinserie 13600 naar Breda.
7400 Sprinter Amsterdam Centraal BreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistRhenen In de spits gekoppeld aan Sprinter 4700 van/naar Uitgeest. 's Nachts enkele trein van Amsterdam Centraal naar Utrecht Centraal.
17400 Sprinter BreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistVeenendaal Centrum Rijdt alleen in de spits.
8800 Intercity Leiden CentraalAlphen a/d RijnWoerdenUtrecht Centraal
9800 Sprinter Den Haag CentraalGoudaUtrecht Centraal Stopt na 20:00 uur en in het weekend ook op Utrecht Leidsche Rijn
22400 Intercity Utrecht CentraalAmersfoort Nachtnet. Rijdt alleen in de nachten volgend op vrijdag en zaterdag.
23400 Intercity NijmegenElstArnhem CentraalEde-WageningenVeenendaal-De KlompDriebergen-ZeistUtrecht Centraal
28300 Sprinter Utrecht CentraalUtrecht Maliebaan Trein naar het Spoorwegmuseum, alleen als dit open is (niet op maandag, behalve tijdens de schoolvakanties)
1rightarrow blue.svg Zie voor de aansluitende bus- en tramlijnen het artikel Openbaar vervoer in Utrecht

Busstation en sneltram[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Station Utrecht Centraal (tot 2016) voor onder andere de voormalige busstations.
De Utrechtse sneltram op de vertrekhalte op het Jaarbeursplein; 9 december 2013.
Aanleg tramsporen naar Utrecht Centraal

Utrecht Centraal heeft het grootste en drukste busstation van Nederland, een belangrijk knooppunt van stads- en streekbusdiensten.

Op 14 december 2015 werd het nieuwe busstation Jaarbeurszijde geopend. Enkele lijnen van Centrumzijde verhuisden naar dit busstation en de lijnen van Connexion en U-OV die op busstation West halteerden. Tegelijkertijd werd er een tijdelijk busstation Jaarbeursplein naast de tramhalte in gebruik genomen, de bussen van Arriva vertrekken van dit tijdelijke busstation totdat de Uithoflijn gereed is, dus tot ca 2018 (dan ontstaat er ruimte op busstation Jaarbeurszijde). Vanaf april 2016 verhuisde ook de lijn 90 richting Rotterdam Zuidplein van Arriva van busstation Jaarbeursplein naar busstation Jaarbeurs zijde.

Op 2 juli 2016 is busstation Centrumzijde gesloten, zo is er ruimte ontstaan om een bus en tramstation voor de Uithoflijn te realiseren. Het busstation Jaarbeurszijde was helemaal gereed waardoor een groot deel van de bussen naar hun definitieve plaats is verhuisd. Alle lijnen verhuisden naar de Jaarbeurskant maar niet allemaal naar Jaarbeurszijde. Enkele lijnen verhuisden naar het tijdelijke busstation Jaarbeursplein voor een periode van 1,5 jaar (de lijnen die later weer terugkomen naar de Centrumzijde op het nieuwe gecombineerde bus- en tramstation voor de Uithoflijn), de rest van de lijnen verhuizen naar hun definitieve plaats namelijk het busstation Jaarbeurszijde. Ook de lijnen 81/181 richting Gorinchem en de lijn 85 naar Leerdam van Arriva verhuizen naar Jaarbeurszijde. De andere Qliners (387 naar Gorinchem en de lijn 388 naar Dordrecht) + Brabantliners (400 en 401) van Arriva vertrekken nog vanaf busstation Jaar beursplein

De Utrechtse sneltram heeft sinds het begin van de verbouwing al twee keer een nieuw beginpunt gekregen rond het Centraal Station: halte Moreelsepark, het oorspronkelijk eindpunt, werd eind 2009 gesloten voor het reizigersverkeer, maar bleef behouden als keerpunt voor de trams. Halte Centraal Station was van eind 2009 tot 18 april 2013 het eindpunt, maar ook deze halte moest wijken voor de verbouwing. Vanaf 23 april 2013 is de nieuwe beginhalte van de sneltram halte Jaarbeursplein, de plaats van het voormalige busstation Jaarbeursplein. Bij deze verhuizing is halte Westplein opgeheven, daar het stuk spoor waar deze halte aan lag buiten de route kwam te liggen.

Tussen de tramlijnen aan de Jaarbeurszijde en de centrumzijde wordt een nieuwe bus- en trambaan aangelegd. Om dit nieuwe tracé aan te kunnen leggen, is het kantoorpand 'Cranenborch' gesloopt. Vanaf daar gaan de bus- en trambaan over de Leidse Rijn en de hoofdfietsroutes heen lopen. Ter hoogte van de Van Sijpesteijnkade kruist hij de Leidse Rijn, daarna buigt hij af richting de Leidseveertunnel. Na de tunnel gaat de baan weer over de Leidse Rijn en de hoofdfietsroute heen, richting de stationshal.

Aan de centrumzijde van station Utrecht Centraal komt een gecombineerd bus-/tramstation voor de Uithoflijn en bussen van en naar de binnenstad. In het midden van het perron komen twee keersporen waar de trams van en naar de Uithof kunnen keren. De huidige busbaan langs de spoorlijn wordt verbouwd tot trambaan. Aan de westzijde van het spoor komt een vervangende busbaan. Deze Dichtersbaan zal vanaf busstation Jaarbeurszijde als vrijliggende busbaan (Dichtersbaan) direct langs het spoor doorlopen tot de Vondellaan.[21]

Utrecht Centraal is een halte of eindpunt voor in totaal 68 buslijnen:

De bussen van U-OV en Connexxion stoppen op busstation Jaarbeurszijde en Jaarbeursplein (alleen U-OV), de bussen van Arriva stoppen op Utrecht CS Jaarbeurszijde en het tijdelijke busstation Jaarbeursplein.

Externe links[bewerken]

Foto's[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Verjongd stadshart. Een nieuw Utrecht Centraal. Ton Burgers, Jan Vredenberg, Herbert Boland. Uitgave in samenwerking met Gemeente Utrecht; november 2016. ISBN: 978-90-5345-509-8
  • Utrecht Centraal. Victor Lansink en Jos Zijlstra. Uitgeverij WBOOKS; november 2016 ISBN 978-94-6258-159-3
Openbaar vervoer in de provincie en stad Utrecht