Jezuïeten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf Jezuïet)

deel van de serie over Kloosters
en het christelijke monastieke leven

Oorsprong Heremieten Antonius Paulus van Thebe Pachomius families Augustijnen Benedictijnen Cisterciënzers Dominicanen Franciscanen Jezuïeten Kapucijnen Karmelieten Kartuizers Norbertijnen Trappisten Redemptoristen Congregatie van Sint-Jan Stichters Benedictus van Nursia Augustinus van Hippo Norbertus Bruno van Keulen Franciscus van Assisi Dominicus Guzman Ignatius van Loyola Gebruiken Getijdengebed Metten Lauden Priem Terts Sext Noon Vespers Completen Nederlandse kloosters Sint-Adelbertabdij Sint-Willibrordabdij Abdij Sion Emmausklooster Koningshoeven Koningsoord Mariëndaal Augustijnenklooster Mariënhage Abdij Lilbosch Abdij van Berne Abdij St. Benedictusberg Karmel Zenderen Belgische kloosters Achelse Kluis Abdij van Affligem Abdij van Grimbergen Abdij Notre-Dame d'Orval Abdij van Averbode Abdij van Herkenrode Abdij Mariënlof (Borgloon) Abdij van 't Park Abdij van Keizersberg Abdij van Westmalle Ten Duinen Abdij Ter Doest Abdij van Sint-Winoksbergen Abdij van Tongerlo Abdij van Postel Klooster van Chevetogne Kluizenarijen Kluis van Bolderberg Kluis van Helshoven Sint-Janskluis Kluis op de Schaelsberg Warfhuizen Kloosterkleding Habijt Kovel Verwante Artikelen Clausuur Christendom Kloosterregel Katholicisme Orthodoxie

De Sociëteit van Jezus, bekend als de jezuïeten, is een kloosterorde die in 1534 werd opgericht door een groep afgestudeerde Parijse studenten, onder leiding van Iñigo Lopez de Loyola, beter bekend onder zijn Latijnse naam Ignatius van Loyola. De sociëteit werd in 1540 goedgekeurd door Paus Paulus III. Een pater jezuïet zet veelal achter zijn naam de afkorting 's.j.' van 'Societas Jesu'. Veel jezuïeten zijn leraar, maar zij vervullen ook andere wereldlijke beroepen, zoals advocaat en econoom.

Inhoud

1 Geschiedenis
2 Oprichting
3 Kritische intellectuelen
4 Jaartallen in vogelvlucht
5 Bekende Jezuïeten
6 Alle generaal-oversten van de Societas Jesu (met vermelding van ambtsduur)
7 Opleiding
8 Jezuïetencolleges
9 Zie ook
10 Externe links

[bewerk] Geschiedenis

Il Gesù, moederkerk van de Societas Jesu in Rome

De sociëteit werd opgericht als onderdeel van de Contrareformatie, die ontstaan was als reactie op de Reformatie. Ignatius preekte een verregaande gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift, de geloofswaarheden en de kerkelijke hiërarchie. Bij wijze van boutade drukte hij zijn geloof uit in Christus, de Kerk en de Heilige Geest, in de volgende regel uit de Geestelijke Oefeningen : "We moeten geloven dat het wit dat ik zie zwart is, als de Hiërarchische Kerk dat zo definieert, omdat we geloven dat er tussen Christus onze Heer en de Kerk die Zijn Bruid is, dezelfde Geest aanwezig is, die werkzaam is en ons leidt naar de redding van onze ziel."

Een van de gebruikelijkste methoden van de jezuïeten is de retraite. Hiervoor komen mensen bij elkaar om onder leiding van een priester conferenties en meditaties bij te wonen. Ze handelen voornamelijk over de zin van het menselijk leven. De retraites duren gewoonlijk een aantal dagen of soms worden ze georganiseerd als (de oorspronkelijke) dertigdaagse retraite.

Het motto van de sociëteit is Ad Majorem Dei Gloriam ('Tot meerdere eer van God'), dikwijls afgekort tot 'AMDG'. Het gezegde bedoelt het idee uit te drukken, dat elk werk dat niet duivels is, voor de hemel verdienstelijk is, als het met die bedoeling wordt gedaan, zelfs handelingen die normaal alledaags worden geacht, zoals het vullen van de benzinetank.

De jezuïetenorde wordt geleid door de generaal-overste (Praepositus generalis) van de orde. Sinds 19 januari 2008 is dit de Spanjaard Adolfo Nicolás.

[bewerk] Oprichting

Ignatius van Loyola

De oprichting van de orde der Jezuïeten is niet zonder slag of stoot verlopen. Nadat Ignatius van Loyola in zijn dertigste levensjaar gedurende zijn dienst als officier in het leger gewond was geraakt aan zijn been inspireerde vrome lectuur hem een eigen orde te stichten.

Toen Ignatius met zijn groep gelijkgestemden in 1537 op weg was naar Rome kreeg hij bij het plaatsje La Storta een visioen, waarin Christus met het kruis tot hem zei: “Ego vobis Romae propitius ero” (Ik zal jullie in Rome welgezind zijn) alsook “Ik wil dat u ons dient”. Dit visioen was voor Ingatius en zijn volgelingen aanleiding in Rome de Societas Jesu te vestigen.

De acceptatie van de orde verliep moeizaam. Ignatius werd meermaals in hechtenis genomen en verhoord door de Inquisitie. Hij kreeg ook spreekverboden en werd gesommeerd te verhuizen. In 1540 gaf Paulus III eindelijk zijn fiat.

[bewerk] Kritische intellectuelen

Ook nadien hadden Jezuïeten het regelmatig moeilijk. Jezuïeten zijn vrijwel zonder uitzondering kritische intellectuelen, die als individu geen blad voor de mond nemen en ook op hun scholen hun leerlingen opvoeden tot kritische intellectuelen. Dat maakte de Jezuïeten in veel landen, zeker onder totalitaire regimes, ongeliefd, omdat dergelijke regimes door de veelal toonaangevende Jezuïeten vaak openlijk werden bekritiseerd. Zelfs werden de Jezuïeten, onder wie Pierre Teilhard de Chardin, in 1904 uit het toch liberale Frankrijk verbannen, omdat zij niet in de smaak vielen bij de antiklerikale regering van die dagen.

[bewerk] Jaartallen in vogelvlucht

1491 - Iñigo wordt geboren in een slot in Spaans Baskenland in het adellijke milieu van Loyola. Tot zijn zevende wordt hij opgevoed door het gezin van María de Garín, de vrouw van de plaatselijke smid. Vervolgens voedt zijn zus hem verder op.

Iñigo gaat studeren in Parijs. Hij en zijn vrienden stichten een nieuwe religieuze orde genaamd Jezuïeten. Iñigo noemt zichzelf nu Ignatius.

27 september 1540 - De nieuwe gemeenschap onder de naam 'Sociëteit van Jezus' wordt goedgekeurd door Paus Paulus III.

31 juli 1556 - Ignatius sterft. De Algemene Congregatie, het hoogste gezag in de orde, wijst in 1558 Diego Laynez aan als zijn opvolger. Bij de dood van Ignatius heeft de orde al meer dan 1000 leden. Vervolgens wordt het ledenaantal vijftien maal zo groot. De hele wereld is voor deze eerste generaties Jezuïeten missiegebied. Bezigheden van de Jezuïeten zijn onder andere het begeleiden van Geestelijke Oefeningen, catechese en werken als legeraalmoezenier of biechtvader.

1773 - Paus Clemens XIV heft de orde op onder druk van vorsten. De vorsten Frederik II en Catharina II respectievelijk van Pruisen en Rusland gehoorzamen niet aan deze pauselijke opdracht. In enkele landen in het Verre Oosten, China en India komt de opdracht zelfs nooit aan. Hierdoor kon de sociëteit blijven bestaan in deze landen.

1814 - Na de Franse Revolutie wordt de Jezuïetenorde weer hersteld. De Amsterdammer Jan Roothaan zorgt voor een sterke impuls van deze orde die toen nog maar uit 600 personen bestond.

Na het Tweede Vaticaans Concilie kent de Jezuïetenorde een diepe crisis: tussen 1965 en 1974 verlaten 6602 Jezuïeten de orde (een zesde van het totale aantal ordeleden).

1974-1975 - Algemene Congregatie - Gerechtigheid wordt de nieuwe grondoriëntatie voor het werk van de Jezuïeten. Van nu af aan gaat de aandacht naar de armen en uitgestotenen.

1995 - 34e Algemene Congregatie - Actualiseren van enkele stichtingsteksten van de Sociëteit. Ook moest het ordesrecht aangepast worden aan het algemeen kerkelijk recht.

[bewerk] Bekende Jezuïeten

Een van de voornaamste jezuïeten was Franciscus Xaverius (1506-1552), missionaris in Azië, van wie gezegd wordt dat hij meer mensen tot het katholicisme heeft bekeerd dan Paulus.

Andere bekende jezuïeten zijn :

Petrus Faber (Pierre Favre of Lefevre)(1506-1546)
Franciscus Borgia (1510-1572)
Petrus Canisius (1521-1597)
Robertus Bellarminus (1542-1621)
Matteo Ricci (1552-1610) missionaris aan het keizerlijk hof in China
Aloysius Gonzaga
Petrus Claver (1580-1654)
Gregorius van St-Vincent (1584-1667)
Andreas Bobola (1591-1657)
Jan Berchmans (1599-1621) (heilig verklaard in 1888)
Ferdinand Verbiest (1623-1688), missionaris in China met grote verdiensten voor de sterrenkunde
Claude de la Colombière (1641-1682) (heilig verklaard in 1992)
Francois X. d' Entrecolles (1664-1741), beschreef de productie van porselein in China
Ippolito Desideri ( 1684-1733), de eerste Europese tibetoloog.
Lodewijk Vincent Donche (1769-1857), stichter van de Zusters der Christelijke Scholen van Vorselaar
Pierre-Jean De Smet (1801-1873) die als missionaris naar Missouri getrokken is
Leonardus Lessius (1554-1623), theoloog
Rupert Mayer (1876-1945)
Miguel Agustín Pro Juárez (1891-1927), geëxecuteerd in Mexico
Karl Rahner (1904-1984) theoloog
Robert Regout (1869-1942) hoogleraar (Nijmegen), omgekomen in Dachau
Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955) paleontoloog, mysticus
Oswald von Nell-Breuning (1890-1991), voorman katholieke sociale leer
Henri de Lubac (1896-1991), theoloog, door Rome veroordeeld en kardinaal gemaakt
Karel van Isacker (1913 - )
Luc Versteylen (1927 - )
André Vandenbunder (1918-2002)
Petrus Josephus Zoetmulder (1906-1995) die als missionaris vertrokken was naar Java

Zie ook Lijst van heilige en zalige jezuïeten

[bewerk] Alle generaal-oversten van de Societas Jesu (met vermelding van ambtsduur)

1541–1556 Ignatius van Loyola
1558–1565 Diego Laínez
1565–1572 Franciscus Borgia
1573–1580 Everard Mercurian
1581–1615 Claudio Aquaviva
1615–1645 Mutio Vitelleschi
1646–1649 Vincenzo Carafa
1649–1651 Francisco Piccolomini
1652-1652 Luigi Gottifredi
1652–1664 Goswin Nickel
1664–1681 Gian Paolo Oliva
1682–1686 Charles de Noyelle
1687–1705 Thyrsus González
1706–1730 Michelangelo Tamburini
1730–1750 Franz Retz
1751–1755 Ignazio Visconti
1755–1757 Luigi Centurioni
1758–1775 Lorenzo Ricci
1814–1820 Tadeusz Brzozowski
1820–1829 Aloisius Fortis
1829–1853 Jan Roothaan
1853–1887 Peter Jan Beckx
1887-1892 Anton Anderledy
1892–1901 Louis Martin
1906–1914 Franz Xaver Wernz
1915–1942 Wladimir Ledóchowski
1946–1964 Jean Baptiste Janssens
1965–1983 Pedro Arrupe
1983–2008 Peter-Hans Kolvenbach
2008- Adolfo Nicolás

Tussen 1775 en 1814 was de Jezuïetenorde verboden.

[bewerk] Opleiding

Plaatsen waar Nederlandse jezuïeten hun priesterstudenten opleidden waren Mariëndaal (noviciaat) in het Noord-Brabantse plaatsje Velp, Berchmanianum (filosofie) in Nijmegen, thans in gebruik als verpleeghuis voor religieuzen en het 'Canisianum' (theologie) in Maastricht, thans in gebruik bij de Universiteit Maastricht. Het noviciaat wordt nu gemeenschappelijk gevolgd in Birmingham (Groot-Brittannië), voor nsj'ers van de West-Europese 'assistancy' (voor een gedetailleerde lijst van de deelnemende landen, zie: [1]).