Hoogwaardig openbaar vervoer

Zuidtangent, voorbeeld van hoogwaardig
busvervoer, nu onderdeel van R-net.

Een HOV bus van Hermes in Eindhoven,
deze HOV-lijnen vallen onder Bravodirect.

Lagevloertram op het overkapte
tramplatform van Den Haag Centraal.

Hoogwaardig openbaar vervoer, afgekort HOV, is een in Nederland gebruikelijke term voor stads- en streekvervoer dat voldoet aan hoge eisen op het gebied van de doorstroming (hoge gemiddelde rijsnelheid). Andere kenmerken zijn comfortvoorziening en reisinformatie bij zowel de haltes als in het voertuig. Bij HOV wordt waarde gehecht aan de uitstraling omdat men het totale 'vervoersconcept' als een 'product' aan de reiziger wil kunnen 'verkopen'.

Hoogwaardig openbaar vervoer kan zowel vervoer over rails als over de weg zijn. Omdat HOV per spoor vaak met de benaming lightrail wordt aangeduid, krijgt HOV steeds meer de betekenis van hoogwaardig busvervoer.

Soorten

Verschillende soorten HOV zijn:

• Metro, iedere metro is feitelijk een voorbeeld van HOV.
• Lightrail of sneltram.
• Geleide bus (fysiek dan wel elektronisch).
• Stadstrams of bussen met een lage vloer die veel gebruikmaken van vrije banen met verkeerslichtbeïnvloeding voor een snelle doorstroming. Voor een gelijkvloerse instap zijn de haltes verhoogd. De streefexploitatiesnelheid is minimaal 30 km/h binnen bebouwde kom. In Almere geldt voor de busbanen een streefwaarde exploitatiesnelheid van minimaal 25 km/h.
• Snelbus (snelBuzz, Brabantliner, Qliner, etc.), grotendeels over autosnelwegen. Streefexploitatiesnelheid minimaal 60 km/h buiten bebouwde kom; minimaal 30 km/h binnen de bebouwde kom (criteria voor o.a. Qliner).

Voorbeelden

Hieronder volgen enkele voorbeelden van HOV die met een eigen naam en productcommunicatie onderscheiden worden van het "gewone" stads- en streekvervoer:

Nederland

Huidige voorbeelden van HOV in Nederland zijn:

• HOV1 Eindhoven (onderdeel van Bravodirect)
• R-net: een netwerk van bussen, trams, metro's en treinen in en om de Randstad die voor frequente en snelle verbindingen zorgt.
• ComfortRRReis: HOV-lijnen in de provincies Gelderland en Overijssel van EBS en Hermes.
• RandstadRail: lightrail-verbindingen van HTM en RET tussen Den Haag en Zoetermeer/Rotterdam.
• Limburgliner: HOV-lijnen in de provincie Limburg van Arriva.
  • Buslijn 350: Maastricht, Station - Aachen, Bushof via Cadier en Keer, Margraten, Gulpen, Wahlwiller, Nijswiller, Lemiers, Vaals
• Trolley 2000: een OV-netwerk in en om Arnhem waar zes snelle trolleybuslijnen, deels over vrije busbanen, de basis vormen. Nu beter bekend als de Arnhemse trolleybus (brengtrolley).
• allGo: stadsbusnetwerk in Almere van Keolis Nederland dat een verbetering naar HOV-niveau vormt van het bestaande net van vrije busbanen. De acht metrobussen vormen de basis.
• Brengdirect: HOV-lijnen rondom Arnhem en Nijmegen van Hermes (Breng).
  • Trein RS32: Arnhem Centraal - Doetinchem via Westervoort, Duiven, Zevenaar, Didam, Wehl
  • Buslijn 300: Arnhem, Centraal Station - Nijmegen Heijendaal via Huissen, Bemmel, Ressen, Station Nijmegen (RijnWaalsprinter)
  • Buslijn 331: Velp Zuid - Nijmegen Weezenhof/Aldenhof via Arnhem, Oosterhout, Lent, Station Nijmegen, Nijmegen Dukenburg
  • Buslijn 352: Arnhem, Centraal Station - Wageningen, Busstation via Oosterbeek, Doorwerth, Heelsum, Renkum
• U-link: zes frequente en snelle buslijnen van Qbuzz (U-OV) en Syntus Utrecht in en om Utrecht.
• Q-link: acht frequente en snelle buslijnen van Qbuzz in en om Groningen.
• Bravodirect (streeklijnen): HOV-streeklijnen in Noord-Brabant van Arriva en Hermes, opvolger van Volans. Tussen Breda en Etten-Leur heeft de lijn beschikking over busbanen.
• Enkele tramlijnen van het GVB in Amsterdam:
  • Amsteltram (lijn 25): tramlijn tussen station Amsterdam Zuid en Uithoorn
  • IJtram (lijn 26): tramlijn tussen station Amsterdam Centraal en IJburg
• RET
  • Buslijn 44: tussen Zuidplein en Station Rotterdam Centraal via de Maastunnel
• Het Utrechts HOV-netwerk

Voormalige voorbeelden c.q. voorlopers van HOV in Nederland zijn:

• Interliner: een in 1994 geïntroduceerd concept voor interregionale buslijnen met luxueuze bussen (de "groene streep"). Het was niet zozeer een concurrent van de trein als wel een aanvulling op de spoorwegen, omdat er verbindingen werden aangeboden die met de trein onmogelijk of onhandig waren (e.g. Apeldoorn - Arnhem, Lelystad - Zwolle voor 2012). Ondanks de populariteit van het concept is de Interliner tussen 2000 en 2015 verdwenen.
• Lelybus: in 2004 geïntroduceerd stadsbusnet in Lelystad dat een verbetering naar HOV-niveau vormde.
• Hanzeliner: een verbinding tussen Lelystad en Zwolle, als opvolger van Interliner lijn 330, en opgeheven toen in 2012 de Hanzelijn in gebruik werd genomen.
• Veluwelijn: busverbindingen tussen Apeldoorn en Zwolle. Deze lijnen zijn nu onderdeel geworden van andere HOV-formules.
• Twents: HOV met lage vloer bussen van Syntus Twente, grotendeels over vrije busbanen in Enschede, Hengelo en Almelo. Met de ondergrond van de busbanen is rekening gehouden met eventuele ombouw naar trambanen in de toekomst. Sinds 10 december 2023 werd de naam Twents vervangen door de naam RRReis.

België

• Luik (stad), België (23 km vrije busbaan)

Andere landen

Busstation in Curitiba

• Trans-Val-de-Marne, Frankrijk
• Mettis-Metz, Frankrijk
• Curitiba BRT, Brazilië
• El Metropolitano in Lima, Peru
• BRT Bangkok, Thailand
• TransJakarta, Indonesië
• TransMilenio Bogotá, Colombia
• Metrobús (Mexico-Stad), Mexico

Bronnen, noten en/of referenties