Groningen (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Groningen

Stad in Nederland
(Details) (Details)
Groningen
Situering
Provincie	Groningen
Gemeente	Groningen
Coördinaten	53°13'N  6°34'E
Algemeen
Inwoners (31 dec. 2008)	184.675
Overig
Netnummer	050
Belangrijke verkeersaders	A28 A7 N46
Nederland

Groningen  uitspraak (info·uitleg) (Gronings: Grunnen, Fries: Grins) is de hoofdstad van de provincie Groningen en dominerend onderdeel van de gelijknamige gemeente. De plaats wordt in grote delen van Noord-Nederland ook kortweg aangeduid met Stad.

De gemeente Groningen had per 31 dec. 2008 184.675 inwoners (bron: CBS). Hoewel de stad zelf een lager inwoneraantal heeft, behoort Groningen tot de tien grootste steden in Nederland. Het is een stad met veel gevarieerde handel en industrie. Groningen is ook een studentenstad met bijna 50.000 studenten.^[1]

Inhoud 1 Naam 2 Geschiedenis 3 Indeling 3.1 Wijken in de stad Groningen 4 Bezienswaardigheden 5 Kunst en cultuur 5.1 Musea 5.2 Kunst in de openbare ruimte 5.3 Theater en muziek 5.4 Uitgaansleven 6 Economie en werkgelegenheid 6.1 Industrie 6.2 Zakelijke dienstverlening 6.3 Handel en horeca 6.4 Niet-zakelijke dienstverlening 7 Onderwijs 8 Gezondheidszorg 9 Religie en levensbeschouwing 9.1 Groninger Vrijmetselarij 10 Verkeer en vervoer 10.1 Trein 10.2 Bus 10.3 Tram 10.4 Fiets 10.5 Auto 10.6 Verkeerscirculatieplan 10.7 Vliegtuig 10.8 Scheepvaart 11 Sport en recreatie 11.1 Sportaccommodaties 11.2 Recreatie 12 Bekende Groningers 13 Stedenbanden 14 Benamingen 15 Zie ook 16 Externe links 17 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Naam

De oorsprong en betekenis van de naam Groningen en de oudere variant 'Groeningen' zijn niet zeker. Dichters probeerden het te koppelen aan een volksverhaal over ballingen uit Troje die onder leiding van een zekere mythische figuur Gruno (of Grunius, Gryns of Grunus) hier een nederzetting met Frygiërs uit Duitsland zou hebben gesticht in 453 v.Chr. (volgens een andere overlevering in 130 v.Chr.) en een kasteel hebben gebouwd aan de Hunze dat hij 'Grunoburg' noemde. Dat kasteel zou later weer door de Vikingen zijn verwoest en later zou mogelijk op de fundamenten hiervan de Sint-Walburgkerk zijn gebouwd. Er is echter geen enkel bewijs voor deze verhalen.^[2]

Een andere theorie over de oorsprong is dat de oude naam Groeningen is afgeleid van 'Groen-inge'; "groene velde(n)". 'groen' zou daarbij van 'cruon' komen en een inge (of enge) is een oude Nederlandse benaming voor een open veld. In het wapen van Groningen (en de vlag) zou dit terugkomen in de groene streep; een groene strook land; tussen de Lauwers, de Eems en de Waddenzee.

[bewerken] Geschiedenis

hoofdartikel: Geschiedenis van Groningen

Groningen ontstond op de noordelijkste uitloper van de Hondsrug. De oudst bekende schriftelijke vermelding dateert uit 1040, maar vaststaat dat de huidige stad al ver voor dat jaar een bewoonde plaats was. De oudste archeologische vondsten binnen het gebied van de huidige stad zijn met behulp van de C14-methode gedateerd op circa 3950-3720 voor Chr. Een onafgebroken bewoning kan worden vastgesteld vanaf de derde eeuw.

Het aanvankelijk Drentse esdorp, dat volgens Heeroma oorspronkelijk werd bewoond door Friezen^[3], werd in de middeleeuwen een belangrijke handelsplaats. De ligging, op de grens van Drenthe en Friesland, was daarbij van grote waarde. Om haar macht te tonen bouwden de stadjers in de dertiende eeuw op eigen gezag een omwalling. De stad zette zich daarbij af tegen de bisschop van Utrecht, die pretendeerde heer over de stad te zijn. Dat Groningen toen een stad was, staat niet ter discussie, maar een expliciete verlening van stadsrecht is niet bekend.

In de late middeleeuwen maakte de stad deel uit van de Hanze. De invloed van de stad op de Ommelanden was dusdanig groot dat daar de omgangstaal van Fries veranderde in Gronings.

De invloed van de stad op de provincie uitte zich op vele manieren. In sommige gevallen, bijvoorbeeld in Westerwolde, functioneerde de stad rechtstreeks als landsheer, in andere gevallen was de stad aanwezig als grondbezitter, in weer andere gevallen als vervener, bijvoorbeeld door het aanleggen van het Stadskanaal of als inpolderaar bijvoorbeeld in de Stadspolder. Groningen was tot ver in de 20e eeuw, na het rijk, de grootste grondbezitter in Nederland, zie ook het artikel Stadsbezittingen.

Het hoogtepunt van de macht van de stad ligt aan het einde van de vijftiende eeuw. De invloed reikte toen tot ver in de huidige provincie Friesland. In die periode werd ook de huidige Martinitoren gebouwd die oorspronkelijk 127 meter hoog was en op dat moment in de ogen van de stadjers het hoogste bouwwerk in Europa.^[4] Aan de zelfstandigheid kwam tot op zekere hoogte een einde in de 16e eeuw. De stad koos uit eigen belang na het uitbreken van de opstand voor Spanje, maar sloot zich in 1594, de reductie van Groningen, alsnog aan bij de Republiek. Binnen het verband van de Republiek bleef de stad echter als dominante factor binnen het gewest Stad en Lande tot aan de Franse tijd feitelijk een zelfstandige eenheid.

Groningen kreeg in 1614 zijn universiteit, primair voor de opleiding van predikanten. Eveneens in de zeventiende eeuw werd de stad fors uitgebreid en kreeg zij een nieuwe omwalling. Die nieuwe vesting werd in het rampjaar 1672 vruchteloos belegerd door de bisschop van Münster, Bernhard von Galen. Ieder jaar op 28 augustus viert de stad de overwinning op Bommen Berend (zie Gronings Ontzet). In 1698 werd de vesting versterkt met 'Nieuwe Werken', namelijk de Linie van Helpman, ontworpen door Menno van Coehoorn.

De bijzondere positie van de stad, als Heer van grote delen van de provincie, eindigde in de Franse tijd. De vestingwet in 1874 maakte een einde aan de Vesting Groningen, op de oude wallen ontstond het Noorderplantsoen en werd het Academisch Ziekenhuis gevestigd.

In 1945 ging een groot deel van de binnenstad in vlammen op bij de bevrijding van Groningen. De gehele noord- en oostwand van de Grote Markt werden o.a. verwoest, de Martinitoren en -kerk bleven wonderwel gespaard.

[bewerken] Indeling

De stad wordt veelal vereenzelvigd met de gemeente, maar dat is niet correct. De gemeente omvat naast de stad ook een aantal dorpen. Voor een overzicht van die dorpen wordt verwezen naar de betreffende pagina.

De stad is onderverdeeld in 5 stadsdelen en een groot aantal wijken. Bestuurlijk hebben de wijken overigens geen aparte status.

[bewerken] Wijken in de stad Groningen

Beijum Binnenstad Buitenhof Coendersborg Corpus den Hoorn Europapark Gravenburg Grunobuurt De Held Heemwerd Helpman Herewegwijk Hoogkerk* De Hoogte

Hoornse Meer Hortusbuurt De Hunze/Van Starkenborgh Klein Martijn Korrewegwijk Kostverloren Laanhuizen Lewenborg De Linie Meerstad Noorddijk* Noorderhoogebrug* Oosterhoogebrug* Oosterparkwijk Oosterpoortwijk

Oranjewijk Paddepoel Peizerhoeve Peizerhoven Piccardthof Reitdiep Rivierenbuurt Ruischerbrug* Schildersbuurt Selwerd Stadsparkwijk Ter Borch** Ulgersmaborg Vinkhuizen De Wijert Zeeheldenwijk

(*) Hoogkerk en Noorddijk worden door de oorspronkelijke inwoners nog steeds als apart dorp gezien en in het beleid van de gemeente Groningen wordt geprobeerd dit karakter in stand te houden. Inwoners van Noorderhoogebrug, Oosterhoogebrug en Ruischerbrug zien hun dorpen in mindere mate ook nog steeds als aparte plaatsen.

(**) Ter Borch wordt grotendeels gebouwd op het grondgebied van de gemeente Tynaarlo, maar ligt wel tegen de stad aan.

[bewerken] Bezienswaardigheden

Goudkantoor

De Hoge der A en de Der Aa-kerk

Groningen heeft het zwaar te verduren gehad tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met name de Grote Markt werd tijdens de bevrijding in april 1945 zwaar beschadigd. Het symbool van de stad, de Martinitoren (door de "stadjers" d'Olle Grieze genoemd) en de bijbehorende kerk bleven gespaard, evenals het Goudkantoor en het stadhuis.

Ten noordoosten van de Grote Markt ligt het Martinikerkhof met het provinciehuis en het Prinsenhof. Achter dat pand ligt de fraaie Prinsentuin met hierin een van de rijkst vormgegeven zonnewijzers van het land.

Aan de westkant van de Grote Markt ligt de Vismarkt. Met name de zuidkant van dit plein bevat een aantal fraaie panden. Het plein wordt aan de westkant begrensd door de Korenbeurs, een verwijzing naar de rijkdom van de provincie in de 19e eeuw die gebaseerd was op de graanteelt op de vruchtbare zeeklei.

Achter de Korenbeurs verheft zich de Der Aa-kerk, na de Martinikerk de tweede parochiekerk van de historische stad. Iets verder naar het westen, langs het water, of in het Gronings 'het diep', staat langs de Hoge der Aa een aantal fraaie pakhuizen en woonhuizen. Ook langs de Noorderhaven staan dergelijke panden.

Vanaf de Grote Markt naar het noorden loopt de Oude Boteringestraat met een van de oudste huizen van de stad, het Calmershuis en de oude Rechtbank. Over de diepenring loopt de straat door als Nieuwe Boteringestraat en loopt dan langs de Nieuwe Kerk, uit 1660 en de eerste kerk in Groningen die gebouwd is voor de Protestantse eredienst.

Aan de Radesingel staat de Sint-Jozefkathedraal, een schepping van Pierre Cuypers die sinds 1981 kathedrale kerk is voor het bisdom Groningen.

Uit het begin van de twintigste eeuw dateert het opvallende Academiegebouw in neorenaissancestijl.

Een bijzonder aspect van Groningen zijn de vele hofjes, in Groningen gasthuizen genoemd. De bekendste zijn het Pelstergasthuis en het Pepergasthuis. Het hoofdstation uit 1896, direct buiten de zogenaamde diepenring, staat bekend als een van de fraaiste stations in Nederland.

Aan de zuid-west kant staat het markante Gasuniegebouw, hoofdkantoor van de Gasunie. Het is gebouwd in de stijl van de organische architectuur. Andere interessante moderne architectuur is te vinden in de wijk Hoornse Meer. Hier is het Wall House #2 te vinden, het enige gerealiseerde ontwerp uit een serie die wel als het meesterstuk van de Amerikaanse architect John Hejduk wordt beschouwd.^[5]

[bewerken] Kunst en cultuur

Groningen is de grootste, Groningers zouden zeggen enige, stad in het noorden van Nederland. De stad vervult daardoor een centrumfunctie, die nog versterkt wordt door de aanwezigheid van de Universiteit en het grote aantal jonge inwoners die dat meebrengt. Dat uit zich in een zeer gevarieerd cultureel aanbod.

[bewerken] Musea

• Het Groninger Museum, zonder meer het belangrijkste museum van de stad. Oorspronkelijk was dit een vrij traditioneel provinciaal streekmuseum maar het heeft zich ontwikkeld tot één van de meest vernieuwende musea in Nederland, met name sinds de nieuwbouw, op een kunstmatig eiland in het Verbindingskanaal .
• Het Universiteitsmuseum, waar tentoonstellingen over zowel de geschiedenis van de universiteit als de nieuwste ontwikkelingen in het onderzoek te zien zijn.
• Het Nederlands Stripmuseum, aan de Westerhaven.
• Voor verstokte rokers heeft de stad een rokersmuseum.
• De geschiedenis van Groningen, stad en provincie, op zeevaartgebied is het thema van het Noordelijk Scheepvaartmuseum in de Brugstraat.
• Het Grafisch Museum, een museum gewijd aan de grafische kunst en druktechnieken.

[bewerken] Kunst in de openbare ruimte

zie ook Beelden in Groningen

Er zijn in Groningen veel beeldhouwwerken (circa 400) in de openbare ruimte te zien waaronder enkele van Wladimir de Vries. Ook het beeldenproject van de Rijksuniversiteit Groningen heeft meerdere kunstwerken opgeleverd. Verder bevindt zich bij iedere uitgaande weg van de gemeente een beeld of installatie van het zogenaamde "project Stadsmarkeringen" uit 1990.

[bewerken] Theater en muziek

Groningen heeft een uitbundig cultureel leven. Naast gevestigde instellingen zoals de Stadsschouwburg aan de Turfsingel, cultuurcentrum de Oosterpoort aan de Trompsingel, Vera aan de Oosterstraat, Grand Theatre aan de Grote Markt en Simplon aan het Boterdiep, is er een levendig circuit van kroegen waar tenminste een keer in de week live muziek wordt gebracht. Groningen heeft als een van de weinige grote steden ook een echte undergroundscene. Het Prinsentheater is een belangrijk amateurtheaterpodium aan de Noorderbuitensingel. Voor grote producties is er sinds enige jaren een nieuwe zaal in Martiniplaza.

Ieder jaar wordt op de tweede zaterdag in januari in Groningen het Noorderslag-festival georganiseerd, waarop de Nederlandse Popprijs wordt uitgereikt. In augustus vindt in het Noorderplantsoen het theater-festival Noorderzon plaats.

[bewerken] Uitgaansleven

Het uitgaansleven telt vele cafés, voornamelijk rond de Grote Markt, Vismarkt, de Poelestraat, Peperstraat en de Kromme Elleboog. Groningen heeft ook twee hoerenbuurten, zie Prostitutie in Groningen.

[bewerken] Economie en werkgelegenheid

De Korenbeurs

Niemeyer

Gasuniegebouw

Groningen is steeds een belangrijke handelsstad gebleven en is tegenwoordig ook een centrum voor de voedingsmiddelenindustrie (suiker, tabak, koffie). De laatste jaren wordt er vanuit de gemeente veel nadruk gelegd op de zakelijke dienstverlening (voornamelijk in de ICT-sector) en de zogenoemde "Life Sciences". In 2004 telde Groningen rond de 125.000 arbeidsplaatsen, hieruit blijkt de economische regiofunctie van de stad. Het gemiddelde aantal arbeidsplaatsen per inwoner is veel hoger dan dat van Nederland als geheel (696 per 1000 tegen 464 per 1000).

[bewerken] Industrie

De industrie neemt een steeds kleiner deel van de totale werkgelegenheid in de stad voor zijn rekening. Was in 1999 nog ca. 15% werkzaam in de industrie, in 2004 was dit afgenomen tot ongeveer 12%. Een onderdeel van de industrie waar Groningen wijd en zijd om bekend staat is de suikerindustrie. Groningen is de grootste 'suikerstad' in Europa en vervult traditioneel een belangrijke rol in de Nederlandse bietsuikerindustrie.

De stad telde tot voor kort twee grote suikerverwerkende fabrieken binnen haar grenzen. De fabriek van de Suikerunie, hoewel origineel gebouwd ten westen van de stad, is recentelijk helemaal door de uitbreidende stad omgeven en werd na de campagne van 2008/2009 gesloten. De productie in de laatste jaren bedroeg 250.000 ton met 250 werknemers. De enige nog overblijvende suikerfabriek is de CSM Vierverlaten in Hoogkerk. Deze produceert jaarlijks 235.000 ton suiker met 283 werknemers. In 2008 werd bekend gemaakt dat de vier grote opslagsilo's -van grote afstand zichtbaar- met nog eens twee zullen worden uitgebreid.

In vroeger jaren vormde de suikerbietencampagne in het najaar een welkome bron van inkomsten voor arbeiders uit de verre omgeving. Duizenden van hen begaven zich ieder najaar naar de fabrieken.

Andere bekende Groninger bedrijven zijn Hooghoudt (alcoholische dranken, waaronder jenever), uitgeverij Noordhoff en Theodorus Niemeyer (tabaksproducten, waaronder Samson-shag).

[bewerken] Zakelijke dienstverlening

De zakelijke dienstverlening levert ongeveer 30% van de totale arbeidsplaatsen (in 2004 rond de 36.000) in Groningen. Hiermee is het de op één na grootste sector. Binnen de sector zijn er in gemeentelijk beleid een aantal subsectoren aangegeven die kansrijk worden genoemd. Dit zijn de ICT-sector, de Life Sciences, Toerisme en Energie & Milieu. Van deze subsectoren presteren vooral de eerste drie sectoren erg goed, met gemiddelde groeicijfers van rond de 5% per jaar van 1999 tot 2004.

Het belangrijkste bedrijf in deze sector is de Gasunie. In 2005 is het bedrijf gesplitst in een handelspoot (GasTerra), en een bedrijf, onder de oude naam, dat het beheer heeft over het buizennet. Beide zijn in Groningen gevestigd.

[bewerken] Handel en horeca

De handel en horeca vormen de op twee na grootste sector binnen de Stadgroninger werkgelegenheid. In totaal waren er in 2004 rond de 20.000 arbeidsplaatsen, een aantal dat nauwelijks is veranderd in de afgelopen 5 jaar. In 2005 heeft Groningen de titel Beste Binnenstad van Nederland gekregen. Markant figuur binnen de horeca is Sjoerd Kooistra, die eigenaar is van de meeste etablissementen aan de Grote Markt.

[bewerken] Niet-zakelijke dienstverlening

De aanwezigheid van de Rijksuniversiteit, de Hanzehogeschool, het Universitair Medisch Centrum en Groningens status als provinciehoofdstad en regionaal centrum maakt dat de stad een groot deel van zijn werkgelegenheid (meer dan 40% in 2004) te danken heeft aan deze sector.

[bewerken] Onderwijs

Groningen is al eeuwenlang een studentenstad. De Rijksuniversiteit Groningen werd opgericht in 1614, en is daarmee na Leiden de oudste nog bestaande universiteit van Nederland. De universiteit heeft na een voortvarende start ook slechte tijden gekend, waarbij opheffing een kwestie van tijd leek. Tegenwoordig heeft de universiteit meer dan 25.000 (2008) studenten.

Naast de Rijksuniversiteit heeft Groningen ook een vestiging van de Open Universiteit in het monumentale Calmershuis aan de Oude Boteringestraat. In de zelfde straat is ook de Volksuniversiteit gevestigd. De universiteit heeft meer dan 2000 studenten.

Het Hoger beroepsonderwijs geconcentreerd in de Hanzehogeschool is voornamelijk gevestigd op het Zernikecomplex. Een aantal instellingen is elders gesitueerd, zoals het Prins Claus Conservatorium en Academie Minerva. De geschiedenis van de school gaat terug tot 1798, het stichtingjaar van de Academie Minerva. Het Van Hall Instituut heeft tegenwoordig slechts een kleine nevenvestiging in Groningen. De hogeschool heeft ruim 23.000 studenten.

Ook heeft de Stenden Hogeschool een dependance aan de Phebenstraat in de stad,waar de Pabo-opleiding gevolgd kan worden.

De oudste school voor Voortgezet onderwijs is het Praedinius Gymnasium dat ontstond in de veertiende eeuw toen de Latijnse school werd gesticht. Die school trok leerlingen vanuit de wijde omgeving. Ook tegenwoordig trekken nog steeds leerlingen uit de provincie en uit Drenthe naar de stad om daar de middelbare school te volgen.

Hoewel tegenwoordig gevestigd in Haren heeft het Henri Daniel Guyot Instituut zijn wortels in Groningen. Dit oudste doveninstituut van Nederland werd in 1790 gesticht door de predikant Henri Daniel Guyot. Het instituut stond jarenlang aan de beplante Ossenmarkt. Dit deel van de Ossenmarkt is nu vernoemd naar Guyot, ter plaatse staat tegenwoordig de rechtbank.

[bewerken] Gezondheidszorg

Naast diverse zorginstellingen telt de stad Groningen twee grote ziekenhuizen: het Universitair Medisch Centrum Groningen en het Martini Ziekenhuis. Het UMCG is één van de tien traumacentra in Nederland en heeft daardoor de beschikking over een traumahelikopter.

[bewerken] Religie en levensbeschouwing

Sint-Jozefkathedraal

Synagoge

Groningen hoort samen met Amsterdam, de Zaanstreek en het oosten van de provincie Groningen tot de minst kerkelijke gebieden van Nederland. Voor zover de stadjers wel kerkelijk zijn, vertoont hun voorkeur een opvallend verschil met de directe omgeving.

Het is niet bekend wie het christendom als eerste in de stad heeft gepredikt. In de Ommelanden was dat Liudger, in Drenthe was het waarschijnlijk Willehad. Of een van beiden daarbij ook de stad, toen nog een Drents dorp, heeft aangedaan is onbekend. De eerste kerk, een voorloper van de Martinikerk dateert overigens wel uit die periode.

Tot 1594, de reductie van Groningen, was Groningen een katholieke stad. In 1559 werd de stad zetel van een bisschop en de Martinikerk verheven tot kathedraal. Na de reductie werd de Nederlands Hervormde kerk ook in Groningen de officiële kerk, maar zeker niet de algemene kerk. Een aanzienlijk aantal stadjers bleef katholiek, terwijl ook de doopsgezinden hun eigen plek in de stad hadden.

In de zeventiende eeuw koos de kerkeraad van de stad de zijde van de contra-remonstranten en werd Franciscus Gomarus tot hoogleraar benoemd aan de hoogeschool. In de negentiende eeuw was de universiteit broedplaats voor een beweging de andere kant op als Petrus Hofstede de Groot en anderen de Groninger richting vormgeven. De heftigste reactie tegen deze Groninger richting komt van Hendrik de Cock die dan predikant in Ulrum is. Zijn afscheiding leidt uiteindelijk tot de gereformeerde kerk, die ook in de stad velen bekoort. Halverwege de twintigste eeuw vindt er nog een afscheiding plaats als een aanzielijke groep Groninger gereformeerden Klaas Schilder volgt in de vrijmaking.

Voor de oorlog kende de stad een bloeiende Joodse gemeenschap die vooral in en rond de Folkingestraat woonde. De Synagoge was na de oorlog door de gedecimeerde gemeenschap niet meer te onderhouden en dreigde geheel te verpauperen. Na aankoop door de gemeente werd het gebouw gerestaureerd en weer als synagoge in gebruik genomen.

In 1956 krijgen de Groninger katholieken weer een eigen bisschop als het bisdom Groningen wordt heropgericht.

[bewerken] Groninger Vrijmetselarij

Sinds 1772 zijn er vrijmetselaarsloges in de stad aanwezig. Door de eeuwen heen hebben de leden van de loges gewerkt aan hun persoonlijke vorming en getracht naar vermogen bij te dragen aan een betere samenleving. De oudste Loge is l' Union Provinciale. Zowel de naam als het zegel en de onderscheidingskleuren (rood en groen) van L'Union Provinciale duiden er op dat de loge bij haar oprichting de heersende sociale en economische omstandigheden in de Groningen ten positieve wenste te beïnvloeden. Er was immers in die tijd geregeld strijd tussen de Stad en de Ommelanden. Van 1812 tot 1842 kende de stad een van oorsprong Franse loge l'Union Maçonnique. Ook hebben een aantal ambulante loges Groningen aangedaan, vrijmetselaarsloges die onder militairen waren opgericht en zich met de garnizoenen verplaatsten. De laatste ambulante loge was de loge "Gastvrijheid", opgericht onder in Groningen geïnterneerde Engelse militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Na de Tweede Wereldoorlog maakte de Groninger Vrijmetselarij een grote bloei door. Onder de herwonnen vrijheid ontstonden de loges "De Drieslag", "In Tenebrix Lux", de "Bouwketen" en de voormalige loge "Libra".

[bewerken] Verkeer en vervoer

Het hoofdstation, gezien vanaf het Museumeiland

Plaatsnaambord van Groningen.

Stadsmarkering langs de A28.

Groningen vanaf een landelijke omgeving.

[bewerken] Trein

Vanaf het Hoofdstation, net ten zuiden van de binnenstad, rijden rechtstreekse treinen in de richtingen:

• Assen – Zwolle – Amersfoort – Hilversum – Amsterdam Zuid – Schiphol
• Assen – Zwolle – Amersfoort – Utrecht – Den Haag/Rotterdam
• Leeuwarden
• Hoogezand-Sappemeer - Winschoten – Nieuweschans – Leer
• Groningen Noord – Delfzijl/Roodeschool

Behalve het hoofdstation heeft de stad nog twee treinstations. Op de lijn naar Roodeschool / Delfzijl ligt Groningen Noord, ook wel Noorderstation genoemd. Het derde station in de stad is Groningen Europapark. Dit station bevindt zich in de nabijheid van voetbalstadion Euroborg. Vanaf oktober 2007 doen treinen op het traject Groningen - Nieuweschans dit station aan. Treinen van en naar Assen zullen vanaf 2011, als het nieuwe station Groningen Europapark voltooid is, stoppen op het nieuwe station.

[bewerken] Bus

Groningen had oorspronkelijk een eigen Gemeentelijk Vervoerbedrijf. In het verleden reden er trams en trolleybussen, maar tegenwoordig rijden er alleen nog bussen. De stadsbussen rijden tegenwoordig voor Arriva. Voor een overzicht van alle lijnen: zie openbaar vervoer in Groningen.

Naast de stadsbussen is er een uitgebreid lijnennet vanuit Groningen naar bestemmingen in de provincie en plaatsen in Drenthe en Friesland. Deze bussen vertrekken vanaf het busstation, direct voor het Hoofdstation. Vandaar vertrekken ook bussen naar Oldenburg en Bremen in Duitsland.

[bewerken] Tram

In het verleden reed er al een Gemeentetram in Groningen, maar die werd op 12 december 1949 opgedoekt en vervangen door de trolleybus. Een van de plannen van het project Kolibri is om weer een tram door Groningen te laten rijden. Er is sprake van twee lijnen: een van het Hoofdstation naar het Zernikecomplex en een van het Hoofdstation via het UMCG naar Kardinge. De exacte route staat nog niet vast, daar mogen de bewoners over meebeslissen. De eerste lijn, waarmee in 2011 zal worden begonnen, moet in 2014 gereed zijn.^[6] De aanleg van de nieuwe tramlijnen wordt grotendeels gefinancierd met compensatiegelden voor het afblazen van de Zuiderzeelijn.

[bewerken] Fiets

Omdat Groningen een studentenstad is en vanwege het verkeerscirculatieplan is de fiets een zeer populair vervoermiddel. Onder studenten en andere jeugdigen vindt een levendige handel in tweedehands fietsen plaats. Politie en gemeente voeren een schier hopeloze strijd tegen rondslingerende fietswrakken. Bij de reconstructie van het Stationsplein voor het Hoofdstation is een ondergrondse parkeerplaats of opslagplaats voor rijwielen gebouwd, ook wel stadsbalkon genoemd. In 2002 heeft Groningen de titel Fietsstad 2002 gekregen.

[bewerken] Auto

De autosnelweg A28 biedt een directe verbinding naar het zuiden richting Zwolle, Amersfoort en Utrecht. Op het knooppunt Julianaplein sluit de A28 aan op de ringweg van Groningen. Vanaf daar biedt de snelweg A7 verbindingen naar zowel het westen (Drachten, Leeuwarden, Amsterdam) als het oosten (Winschoten en de Duitse A31). Belangrijke verkeersaders naar de rest van de provincie zijn de N46 richting Eemshaven, de N361 richting Winsum, de N360 richting Delfzijl en de N355 richting Zuidhorn.

Op zeven punten langs de voornaamste toegangswegen tot de stad zijn in de jaren negentig zogenaamde stadmarkeringen geplaatst. Ieder daarvan is door een andere kunstenaar ontworpen en ze zijn dan ook zeer divers qua ontwerp.

[bewerken] Verkeerscirculatieplan

De binnenstad van Groningen is voor autoverkeer opgedeeld in vier sectoren, die onderling niet per auto bereikbaar zijn. Om van de ene naar de andere sector te komen moet men via de diepenring rijden.

Dit zogenaamde verkeerscirculatieplan is in 1977 in het leven geroepen. Instigator en voorvechter van dit plan was (toenmalig) wethouder en huidig commissaris van de koningin Max van den Berg samen met (toenmalig) wethouder en huidig burgemeester Jacques Wallage. De binnenstad werd hierbij verdeeld in vier sectoren en autoverkeer van de ene sector naar de andere was slechts mogelijk via de zogenaamde diepenring. Het VCP zou scherpe kritiek oogsten en leiden tot langdurige discussies tussen het gemeentebestuur en (vooral) binnenstadsondernemers.

[bewerken] Vliegtuig

Vlak bij het dorp Eelde (Drenthe), zo'n 10 kilometer ten zuiden van de stad, ligt het vliegveld Groningen Airport Eelde. Naast vakantiecharters is er een lijnverbinding met Aberdeen.

[bewerken] Scheepvaart

Groningen is nog steeds een belangrijk knooppunt van vaarwegen. De stad is ontstaan langs twee relatief kleine stroompjes, de Hunze en de Aa. Ten noorden van de stad kwamen deze samen, deze oudste verbinding met de zee is tegenwoordig het Reitdiep, dat vooral een functie heeft voor de pleziervaart.

Richting Appingedam en Delfzijl werd al in de middeleeuwen het Damsterdiep gegraven. De capaciteit van dit diep bleek in de 19e eeuw onvoldoende, waarop het Eemskanaal werd aangelegd.

Het oosten van de provincie, in het verleden met name belangrijk voor de aanvoer van turf werd ontsloten door het Schuitendiep en in het verlengde daarvan het Winschoterdiep. Via Veendam en Wildervank werd een aansluiting gemaakt richting Stadskanaal, zoals de naam zegt, het kanaal van de stad.

Het Hogeland was bereikbaar via het Boterdiep. Richting Friesland werd eerst het Hoendiep gegraven, in de jaren dertig van de 20e eeuw werd het Van Starkenborghkanaal aangelegd als werkverschaffingsproject. Dit kanaal vormt de verbinding tussen de stad en Amsterdam via Lemmer en het IJsselmeer.

De verbinding met Drenthe werd in de 19e eeuw verbeterd door de aanleg van het Noord-Willemskanaal, dat deels de functie van de Drentsche Aa heeft overgenomen. Het staat via het Verbindingskanaal midden in de stad in verbinding met het Eemskanaal en Winschoterdiep.

[bewerken] Sport en recreatie

Groningen heeft een rijke sporttraditie. De eerste Nederlandse wereldkampioen schaatsen (en baanwielrennen) Jaap Eden was een Groninger van geboorte. In 1905 werd Coen de Koning in Groningen de tweede Nederlander die de wereldtitel schaatsen behaalde.

De plaatselijke voetbaltrots is tegenwoordig FC Groningen. Historisch gezien is Be Quick de belangrijkste club. Als enige Groninger voetbalclub heeft het een landstitel op haar conto (1920). Velocitas wist (in 1934) als enige de beker te winnen.

Naast voetbal is basketbal in Groningen een grote sport. Hanzevast Capitals, vroeger Donar geheten (en in de volksmond nog vaak zo genoemd), trekt al jarenlang de meeste toeschouwers in de Eredivisie en was twee keer landskampioen (in 1981/1982 en 2003/2004). Ook de vrouwen van Celeritudo spelen op het hoogste niveau.

Lycurgus speelt volleybal op het hoogste niveau, evenzo horen Nic. (korfbal, landskampioen veld 1994 en 1998) en Gijs Grizzlies (ijshockey, landskampioen 1986) in hun sport tot de nationale top. Ook de dames van hockeyclub Groningen spelen regelmatig hoofdklasse.

Ieder jaar, op de tweede zondag van oktober, wordt de 4 Mijl van Groningen gehouden, een van de grootste hardloop-evenementen van Nederland waaraan zo'n 17.500 mensen kunnen deelnemen.

De Groninger studentenroeivereniging Gyas heeft tijdens de afgelopen twee Olympische Spelen twee maal zilver behaald met Anneke Venema in de damesacht in Sydney (2000) en Jan-Willem Gabriëls in de herenacht in Athene (2004).

Van 1980 tot 2000 vond jaarlijks de Lauwersloop plaats, een estafette hardloopwedstrijd tussen Groningen en Leeuwarden.

[bewerken] Sportaccommodaties

De Euroborg

Sportcentrum Kardinge

Noorderplantsoen

Het stadion van de plaatselijke profvoetbalclub FC Groningen is sinds januari 2006 de Euroborg. Voor de Euroborg gebouwd was speelde de plaatselijke FC in het Oosterparkstadion dat een capaciteit van 12.500 zitplaatsen had. Bij oplevering had de Euroborg een capaciteit van 19.814 zitplaatsen. Na uitbreiding in de zomer van 2008 telt de Euroborg 22.329 zitplaatsen.

Het stadion staat in het zuidoosten van Groningen, waar de nieuwe stadswijk Europapark wordt gerealiseerd, met als trekpleister de Euroborg. Het complex bevat ook een casino, bioscoop, winkels, fitnesschool, Noorderpoortcollege, Alfacollege, NS station en een stadsstrand. In de toekomst wordt een woonwijk en woontoren gerealiseerd.

In het noorden van de stad aan de oostelijke ringweg ligt de overdekte ijsbaan Kardinge. Dit complex, dat een opvallend uiterlijk heeft, heeft een 400-meter ijsbaan, een ijshockeyvloer, tennisvelden, fitnessruimtes enzovoorts. Het complex omvat ook nog een sportterrein met een 10-tal sportvelden.

Hanzevast Capitals speelt haar wedstrijden in de sporthal van het Martiniplaza. Lycurgus en Nic. spelen beiden in de topsporthal van het Alfacollege nabij Kardinge. Zwemmen kan in Groningen in meerdere overdekte baden. Het enige openluchtbad, De Papiermolen, is sinds 2007 een rijksmonument.

[bewerken] Recreatie

Het grootste park van de stad is van oudsher het Stadspark, aan de westzijde van de stad. De aanleg van de westelijke Ringweg heeft het park in tweeën gedeeld. In het park bevindt zich ook een atletiekbaan en de Groningse drafbaan.

Op en langs een deel van de oude omwalling van de stad is aan de noordzijde van de binnenstad het Noorderplantsoen aangelegd. Dankzij het eerste referendum in Groningen is het tegenwoordig autovrij. In de zomer is het plantsoen decor voor het festival Noorderzon.

Het oudste park van de stad is het Sterrebos, al aangelegd in de achttiende eeuw tussen de stad en Helpman. Door de aanleg van de zuidelijke ringweg is ook dit park in tweeën gedeeld. Er zijn plannen om de ringweg te verbouwen, waarbij ook een tunnel of overkapping ter hoogte van het Sterrebos tot de mogelijkheden behoort.^[7]

Het Pieterpad loopt door Groningen heen. De route geeft een goed beeld van de overgang tussen het van oorsprong Friese kleigebied en het Drentse eslandschap, waarbij de stad precies op het scharnierpunt ligt.

[bewerken] Bekende Groningers

De hoogste onderscheiding die de stad Groningen kent is het bijschrijven van een persoon in het Gulden Boek. De betreffende persoon wordt daarmee benoemd tot ereburger van de stad.

Zie lijst van Groningers (stad)

[bewerken] Stedenbanden

Groningen heeft officiële banden met twee steden: San Carlos (Nicaragua) en Moermansk (Rusland). Verder onderhoudt de stad contacten met een aantal steden op de zogenaamde Noordelijke Ontwikkelingsas, een netwerk van plaatsen tussen Amsterdam en Sint-Petersburg: de Duitse steden Oldenburg, Bremen en Hamburg, de Deense stad Odense; de Russische stad Kaliningrad en de Estlandse hoofdstad Tallinn. Verder heeft Groningen samenwerkingsrelaties met Newcastle (Verenigd Koninkrijk), Graz (Oostenrijk), Katowice (Polen), Zlín (Tsjechië), Jabalya (Palestijnse Autoriteit), Tianjin en Xi'an (China) en Holland (Michigan) (Verenigde Staten).^[8]

[bewerken] Benamingen

In grote delen van Noord-Nederland wordt Groningen wel "Stad" genoemd, hoewel de meeste Friezen Grins zullen zeggen. Zelf noemen de inwoners zich "Stadjer" of "Stadjeder". De stad wordt ook wel de "metropool van het Noorden" genoemd. Stadjers noemen haar liefkozend ook wel "Groot Loug", dat wil zeggen "Groot Dorp". Zelf hebben de stad-Groningers als bijnaam: mollebonen.

[bewerken] Zie ook

• Gemeente Groningen
• Groningen van A tot Z
• Lijst van beelden in Groningen
• Lijst van rijksmonumenten in de stad Groningen
• Lijst van stadspoorten van Groningen
• Lijst van verklaringen van straatnamen in de stad Groningen
• Stadsmarkeringen

[bewerken] Externe links

• gemeente.groningen.nl Officiële website van de gemeente Groningen
• www.groningeninbeeld.nl Historische foto's van Groningen

Plaats met start- of eindpunt aan het Pieterpad
Pieterburen · Winsum · Groningen · Zuidlaren · Rolde · Schoonloo · Sleen · Coevorden · Hardenberg · Ommen · Hellendoorn · Holten · Laren · Vorden · Hoch-Elten · Doetinchem · Millingen aan de Rijn · Groesbeek · Gennep · Vierlingsbeek · Swolgen · Venlo · Roermond · Pey · Sittard · Strabeek · Maastricht · Sint-Pietersberg Lange-afstand-wandelpad · Pieterpad